Polacy w Wilnie. Jedno miasto, wiele historii

Ostatnia aktualizacja: 19.01.2022 21:30
Historyczna stolica Wielkiego Księstwa Litewskiego była miejscem między innymi insurekcji kościuszkowskiej i powstania styczniowego, a w XIX wieku działały tu liczne organizacje patriotyczne, w tym filomatów i filaretów. Wilno z Warszawą łączyła kolej warszawsko-petersburska, kontakty społeczne, gospodarcze i polityczne.
Panorama Wilna
Panorama WilnaFoto: MNStudio/shutterstock
  • Historyczna stolica Wielkiego Księstwa Litewskiego była miejscem między innymi insurekcji kościuszkowskiej i powstania styczniowego. 
  • Historia Wilna sięga XIV wieku, z tego wieku pochodzą bowiem pierwsze wzmianki o istnieniu miasta.
  • Tożsamość miasta budowali królowie Stefan Batory i Zygmunt August, Adam Mickiewicz, Juliusz Słowacki oraz w wieku XX Józef Piłsudski.

Miasto wielonarodowościowe 

Historia Wilna, stolicy i największego miasta Litwy, sięga XIV wieku, z tego bowiem wieku pochodzą pierwsze wzmianki o istnieniu miasta. Dzisiaj Wilno jest największym wielonarodowym miastem na Litwie. 

- Złożoność miasta średniowiecznego, następnie nowożytnego polega na tym, że to jest problem nie tylko języka, religii, ale wszystkich praw miejskich, więc większość są to osoby, które posiadają prawa miejskie - mówi na antenie Programu 1 Polskiego Radia prof. Hubert Łaszkiewicz ze Studium Europy Wschodniej Wydziału Orientalistycznego Uniwersytetu Warszawskiego. - W przypadku Wilna te prawa miejskie posiadali od pewnego momentu mieszkańcy wyznania prawosławnego i katolickiego, a potem także protestanci - opowiada gość Jedynki. 

Posłuchaj
23:50 2022_01_19 19_29_57_PR1_Eureka.mp3 Polacy w Wilnie. Jedno miasto, wiele historii (Eureka/Jedynka)

 

Kim był Polak w Wilnie? 

Jak podkreśla rozmówca Katarzyny Jankowskiej, XVI wiek był początkiem polskości w Wilnie. - Intensyfikacja kontaktów między Koroną a Wielkim Księstwem Litewskim, których zwieńczeniem było wymuszone przez Króla Zygmunta II Augusta połączenie obydwu krajów w jedną Rzeczpospolitą. Od wtedy można mówić, że obywatele Korony są właściwie w Wilnie Polakami - opowiada prof. Łaszkiewicz. - Zaczyna się bardzo skomplikowany proces, który trwa do dzisiaj, proces łączenia języków, rywalizacji politycznej i tożsamościowej - podkreśla. 

Wielcy, którzy budowali tożsamość Wilna 

Królowie Stefan Batory, Zygmunt August, literaci Adam Mickiewicz i Juliusz Słowacki oraz w XX wieku Józef Piłsudski budowali tożsamość miasta.


- Rodzina Piłsudskiego mieszkała w Wilnie, gdy synowie chodzili do szkoły. Związek emocjonalny Józefa Piłsudskiego z Wilnem był bardzo silny. W jego wspomnieniach pojawia się to, jak był wrażliwy na wiele elementów przeszłości, chwały dawnego Wielkiego Księstwa Litewskiego. On sam uważał się za Litwina, w takim sensie jak Adam Mickiewicz czy Czesław Miłosz - mówi gość audycji. - Pamiętał także o uczelni Batorego, dawnej Akademii Jezuickiej. Był bardzo życzliwy i pomocny dla tego uniwersytetu, który odrodził się w 1919 roku - dopowiada. 

Ślady przeszłości 

- Ślad przeszłości, który dla mnie jest najmocniejszy, to Ostra Brama - zaznacza profesor. - Dodatkowo kościół św. Ducha, kościół św. Teresy. (...). Miasto zmienia się. Władze od wielu lat starają się przywrócić pamięć dawnych budowli. To bardzo zmienia miasto, nawet to, które znali Mickiewicz, Słowacki, Piłsudski, czy polscy mieszkańcy Wilna mieszkający tu 20 lat temu - dodaje. 

Zobacz też: 

W audycji także:

Wspomnienie Melchiora Wańkowicza. W 130. rocznicę urodzin pisarza, reportażysty, korespondenta wojennego przy II Korpusie Polskim gen. Władysława Andersa przypomnimy jego sylwetkę, życie i działalność. W 1964 roku Melchior Wańkowicz podpisał "List 34" adresowany do ówczesnych władz PRL i zawierający protest przeciwko polityce kulturalnej państwa. Oskarżono go o to, że przekazuje za granicę materiały godzące w Polskę i współpracuje z Radiem Wolna Europa. W wyniku wytoczonego procesu został skazany na trzy lata więzienia. Dopiero w 1990 roku Sąd Najwyższy uchylił wyrok i pośmiertnie uniewinnił Melchiora Wańkowicza.

Z materiałów archiwalnych odtworzymy wypowiedzi i gawędy Melchiora Wańkowicza.

Czytaj także:

***

Tytuł audycji: Eureka

Prowadzi: Katarzyna Jankowska

Gość: prof. Hubert Łaszkiewicz (Studium Europy Wschodniej Wydziału Orientalistycznego Uniwersytetu Warszawskiego)

Data emisji: 19.01.2022 

Godzina emisji: 19.30 

ans 

Czytaj także

Stanisław Marusarz. Orzeł o biało - czerwonym sercu

Ostatnia aktualizacja: 14.01.2022 12:25
„Narty były treścią mego życia, największą pasją. Twierdzono, że mam wyjątkowy talent. Jeśli nawet tak było, to przecież sam talent nie wystarcza, aby zostać mistrzem. Trzeba się uczyć i ustawicznie pracować nad sobą. Nie wolno się zrażać początkowymi niepowodzeniami. Sukcesy nie przychodzą łatwo” - tak o sobie mówił Stanisław Marusarz.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Ołtarz Wita Stwosza w bazylice Mariackiej po renowacji

Ostatnia aktualizacja: 15.01.2022 15:30
Ołtarz Wita Stwosza z bazyliki Mariackiej w Krakowie to jeden z najwspanialszych gotyckich zabytków w Polsce. Kilka miesięcy temu zakończyła się pięcioletnia renowacja tego zabytku przeprowadzona przez Międzyuczelniany Instytut Konserwacji i Restauracji Dzieł Sztuki warszawskiej i krakowskiej ASP.
rozwiń zwiń