Poznajcie skrzypłocza z jury. Paleobiologia na Pikniku Polskiego Radia i Centrum Nauki Kopernik

Ostatnia aktualizacja: 20.05.2022 21:20
Gwiazdą pokazu Instytutu Paleobiologii PAN podczas 25. Pikniku Polskiego Radia i Centrum Nauki Kopernik będzie pochodzący z jury skrzypłocz, a dokładnie skamieniałość przedstawiciela morskich stawonogów, które niemal niezmienione do dziś żyją w oceanach. - Skrzypłocze przetrwały ponad 400 milionów lat - mówi w Programie 1 Polskiego Radia dr hab. Błażej Błażejowski.
Skrzypłocze mają dwudzielny pancerz i długi kolec ogonowy
Skrzypłocze mają dwudzielny pancerz i długi kolec ogonowy Foto: Shutterstock/servickuz
  • Hasłem tegorocznych pokazów 25. Pikniku Polskiego Radia i Centrum Nauki Kopernik jest woda.
  • Wiadomo, że to właśnie w tym środowisku narodziło się życie, i dlatego naukowcy z Instytutu Paleobiologii PAN, podczas Pikniku opowiedzą o skamieniałościach organizmów wodnych sprzed 500 milionów lat, a także zaprezentują zwierzęta, które w kolejności pojawiają się w zapisie kopalnym historii życia.
  • W morzach i oceanach pływały m.in. skrzypłocze, które przetrwały ponad 400 milionów lat.
  • 25. Piknik Naukowy Polskiego Radia i Centrum Nauki Kopernik. Czytaj więcej>>>

- Przeniesiemy się w czasie prawie 500 milionów lat i pokażemy skamieniałości zwierząt, które żyły w tamtym czasie. Z wczesnego paleozoiku będą skamieniałości trylobitów, które wyginęły na granicy dwóch er: paleozoiku i mezozoiku, kiedy nastał największy kryzys bioróżnorodności w historii naszej planety. Szacuje się, że wyginęło wtedy 95 proc. wszystkich gatunków - opowiada dr hab. Błażej Błażejowski, profesor Instytutu Paleobiologii Polskiej Akademii Nauk.

Trylobity wyginęły, zanim na Ziemi pojawiły się dinozaury i ssaki.

Życie w morzach i oceanach

Na początku kambru, czyli ponad 500 milionów lat temu, pojawili się przedstawiciele wszystkich żyjących obecnie typów wśród zwierząt morskich. Życie toczyło się wówczas wyłącznie w morzach i oceanach, natomiast lądy pozostawały nieskolonizowane.

- W kambrze rzeczywiście życie toczyło się w morzu. Mówimy o takiej "eksplozji kambryjskiej". Dopiero w połowie paleozoiku, kiedy prapłazy i pierwsze czworonogi wyszły na ląd - przyznaje dr hab. Błażej Błażejowski.

Skrzypłocze żyją do dziś

W morzach i oceanach pływały m.in. skrzypłocze. - Są to szczękoczułkowce, czyli takie morskie pająki. Pojawiły się na początku paleozoiku i przetrwały wymieranie, podczas którego wyginęły m.in. trylobity. Przetrwały też wymieranie związane z wyginięciem dinozaurów oraz amonitów. Istnieją do czasów dzisiejszych - mówi dr hab. Błażej Błażejowski.

- W Polsce znaleźliśmy najstarszych przedstawicieli skrzypłoczy z rodzaju Limulus, który żyje dziś u wschodnich wybrzeży Stanów Zjednoczonych (…). Polskie skamieniałości są z późnej jury. Kiedy dinozaury hasały po lądzie, to w dosyć płytkim i ciepłym morzu na terenie dzisiejszej Polski żyły skrzypłocze. W 2012 roku odkryliśmy ogromną ich ilość - zauważa dr hab. Błażej Błażejowski.

Jak dodaje gość Jedynki, "skrzypłocze przetrwały ponad 400 milionów lat". - Natomiast od 150 milionów lat właściwie nie zmieniły się zupełnie - słyszymy.

W programie ponadto:

- O grant ERC - Europejskiej Rady ds. Badań Naukowych - ubiegają się setki naukowców Starego Kontynentu. Tym bardziej cieszy, kiedy taką nagrodę zdobywa polski badacz. W tym roku dofinansowanie na swoje dalsze prace otrzymał prof. Jarosław Wilczyński z Instytutu Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN, który był gościem "Eureki".

Prof. Wilczyński bada korelacje między paleolitycznymi łowcami a zwierzętami, na które ci ludzie polowali. Od XIX w. naukowców fascynowały europejskie stanowiska, na których odkrywano ogromne nagromadzenia szczątków mamutów. Mimo wieloletnich badań ten fenomen nie został do dziś wyjaśniony. Co było przyczyną powstawania takich kostnych skupisk? Czy były to miejsca obrabiania zabitych zwierząt, czy może śmietniska, gdzie znoszono ich szczątki?

Nadal nie wiadomo też, dlaczego to zjawisko pojawia się tylko na przestrzeni 10 tys. lat (między 35 a 25 tys. lat temu) i przypada na czas trwania tzw. kultury graweckiej. Czy jest to wynik jakichś szczególnych uwarunkowań paleoklimatycznych, czy może raczej zdolności technologicznych ówczesnych ludzi? Projekt realizowany przez prof. Wilczyńskiego zakłada wyjaśnienie tych zagadnień.

Posłuchaj
24:03 2022_05_20 19_30_24_PR1_Eureka.mp3 Poznajcie skrzypłocza z jury. Paleobiologia na Pikniku Polskiego Radia i Centrum Nauki Kopernik (Jedynka/Eureka)

Czytaj także:

***

Tytuł audycji: Eureka

Prowadziła: Katarzyna Kobylecka

Goście: dr hab. Błażej Błażejowski (profesor Instytutu Paleobiologii Polskiej Akademii Nauk), prof. Jarosław Wilczyński (Instytut Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN)

Data emisji: 20.05.2022 

Godzina emisji: 19.30 

DS

Czytaj także

Zjedzą nawet mysz! - Zadziwiający świat roślin mięsożernych

Ostatnia aktualizacja: 08.06.2020 21:20
Na pierwszy rzut oka niczym specjalnym nie różnią się od innych roślin, ale w zdumienie może nas wprawić widok, jak sprawnie "konsumują" owady, pajęczaki, drobne skorupiaki a nawet... małe gryzonie. 
rozwiń zwiń

Czytaj także

"Starcie" gatunków w Słowińskim Parku Narodowym. Dlaczego jelenie wypierają sarny?

Ostatnia aktualizacja: 08.06.2021 09:26
Zioła, maliny i borówki to główne menu saren, a zarazem jedynie dodatek w diecie jeleni. Czy ma to wpływ na wielkość populacji obu gatunków na terenie Słowińskiego Parku Narodowego?
rozwiń zwiń

Czytaj także

Jak fotografować dziką przyrodę bez szkody dla zwierząt i środowiska?

Ostatnia aktualizacja: 18.05.2022 10:54
Wiosna to idealny czas na fotografowanie przyrody. Jak to robić, aby uzyskać piękne zdjęcia? Jak w artystyczny sposób uwiecznić żurawia, szczygła w locie czy pojedynek szpaka z dzięciołem o dziuplę?
rozwiń zwiń