Wojna krymska i "odwilż posewastopolska"

Ostatnia aktualizacja: 11.01.2022 07:40
W połowie 1856 roku do Warszawy przyjechał nowy car Aleksander II. Podczas spotkania z delegacją szlachty i duchowieństwa powiedział: "Żadnych marzeń, panowie… Pomyślność Polski polega na zupełnym zjednoczeniu się z innymi narodami mojego państwa". 
Wojna krymska - piechota rosyjska pod ostrzałem tureckim
Wojna krymska - piechota rosyjska pod ostrzałem tureckimFoto: Biblioteka Narodowa/Polona

Władca Rosji wygłosił te słowa po wielkiej przegranej imperium w wojnie krymskiej, z którą nadzieje na wolność Rzeczypospolitej wiązali polscy działacze polityczni. Wojnie wypowiedzianej ojcu Aleksandra II, Mikołajowi I, przez Turcję w październiku 1853 roku, konflikcie zakończonym już przez nowego cara w marcu 1856 roku. W tej wojnie Mikołaj I starł się nie tylko z państwem osmańskim, ale i z Anglią oraz Francją o strefy wpływów na Bałkanach i podział Turcji.

Przykra niespodzianka

- To była sprawa, która obchodziła geopolitycznie Wielką Brytanię. Największą perłą imperium były Indie. By utrzymać najkrótszą drogę do Indii, wpływy, trzeba było wykluczyć stamtąd inne mocarstwo. Rywalem Wielkiej Brytanii na tym obszarze była tylko Rosja. Napoleon III chciał z kolei zaznaczyć, że Francja ma coś do powiedzenia w każdym rejonie Europy, występuje w roli obrończyni tradycji krzyżowców, reprezentuje sprawę katolicyzmu, chroni miejsca święte - powiedział w audycji "Historia żywa" prof. Andrzej Nowak.

Po stronie aliantów stanęli niedawni sojusznicy cara, teraz jego wrogowie - władcy Prus i Austrii związani z nim Świętym Przymierzem. - Austria, obawiając się zbytniej przewagi Rosji na Półwyspie Bałkańskim, postanowiła zmusić Rosjan do ewakuacji wojsk rosyjskich, które już szły do Konstantynopola przez tzw. księstwa naddunajskie. Ta postawa okazała się szczególnie przykrą niespodzianką dla Rosji. To ona zdecydowała o tym, że wojna będzie wojną krymską - zauważył historyk.

Jak podkreślił prof. Nowak, to była wojna o zatrzymanie rosnącej - jak się wydawało - przewagi strategicznej Rosji nad całą Europą Wschodnią i Środkową. Pod wieloma względami była ona niezwykła - w pewnym sensie była to jedna z pierwszych wojen nowoczesnych. 

Wojna krymska a sprawa polska

- Książę Adam Jerzy Czartoryski próbował pewnych ruchów dywersyjnych, wyprzedzających decyzje polityczne Londynu i Paryża. Chodziło o to, by stworzyć najpierw przyczółek wojskowy sprawy polskiej w Turcji, co się udało. Formacje miały ruszyć jak najprędzej na północ, ku Ukrainie, by tam poruszyć wielką dywersję. Książę od lat przygotowywał sieć kontaktów, która miała doprowadzić do wybuchu powstania wszystkich niezadowolonych żywiołów etnicznych i religijnych tłamszonych przez prawosławne centrum rosyjskie w systemie carskim - wyjaśnił historyk.

Do tego nie doszło - wojna została przerwana, zanim książę rozwinął ten plan. 8 września 1855 roku zdobyty został Sewastopol, zniszczona została rosyjska flota czarnomorska. Kongres pokojowy w Paryżu odbył się w marcu 1856 roku. Konferencja pokazała, że Zachód walczyć o Polskę nie będzie.

Nowy ład w Europie

Klęska Rosji zapoczątkowała kształtowanie się nowego ładu w Europie. Stała się też punktem wyjścia do modernizacji Rosji, która chciała rywalizować z mocarstwami Zachodu. Imperium cara zaczęło się reformować. Początki zmian nazwano "odwilżą posewastopolską", odwołując się do miasta Sewastopol na Krymie, symbolu rosyjskiej klęski. W Królestwie Polskim zbiegło się to ze śmiercią Iwana Paskiewicza - okrutnego namiestnika cara.

Czym była i jak się manifestowała "odwilż posewastopolska" w Kongresówce i na pozostałych ziemiach polskich zagrabionych przez Rosję w zaborach?


Posłuchaj
39:47 Jedynka/Historia żywa - 10.01.2022 Wojna krymska i "odwilż posewastopolska" (Historia żywa/Jedynka)

 

Czytaj także:

***

Tytuł audycji: Historia żywa

Prowadzi: Dorota Truszczak 

Gość: prof. Andrzej Nowak (historyk, publicysta, nauczyciel akademicki, sowietolog, autor "Dziejów Polski")

Data emisji: 10.01.2022

Godzina emisji: 21.07

kk

Czytaj także

Powstanie listopadowe. Rosyjskie represje wobec Polaków

Ostatnia aktualizacja: 07.12.2021 07:51
Ponad 150 tys. książek oraz blisko 100 tys. grafik, obrazów, kolekcji medali i zdobytej broni trafiło z Warszawy do muzeów i bibliotek rosyjskich w Petersburgu po klęsce powstania listopadowego. Represje objęły mieszkańców Królestwa Polskiego i tzw. guberni zachodnich, czyli ziem zagrabionych w trzech rozbiorach przez Imperium Rosyjskie. Wyroki śmierci, ciężkie roboty, konfiskaty majątków, likwidacja Instytutu Politechnicznego, Uniwersytetu Wileńskiego, Liceum Krzemienieckiego - to niektóre z wielu decyzji cara Mikołaja I.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Wielka Emigracja, czyli kiedy Polska była pod zaborami

Ostatnia aktualizacja: 14.12.2021 07:45
Po powstaniu listopadowym liczyła nawet do 9 tys. osób, a do roku 1862 - ok. 20 tys. Zapoczątkowali ją ci, którzy opuszczali ziemie zaborowe, uciekając przed śmiercią, więzieniami, represjami po upadku zrywu niepodległościowego lat 1830-1831 - byli inicjatorzy i uczestnicy powstania, w znacznej części młodzi oficerowie wywodzący się ze szlachty i inteligencji, którzy mieli nadzieję, że niebawem znów rozpoczną walkę. Zyskała miano Wielkiej Emigracji z powodu wyjątkowej roli, jaką odegrała w historii Polski. Blisko 2/3 emigrantów zamieszkało we Francji. Inni: w Wielkiej Brytanii, Belgii, Szwajcarii, Algierii i Stanach Zjednoczonych.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Polskie drogi do wyzwolenia spod opresji Rosji, Prus, Austrii w latach 1831-1846

Ostatnia aktualizacja: 21.12.2021 07:00
Kiedy i gdzie pojawiły się centra popowstaniowej konspiracji patriotycznej na ziemiach byłej Rzeczpospolitej? Kto je organizował? Do kogo i do czego się odwoływały? Jak się zmieniały konspiracje? Jaką rolę odegrali w nich działacze emigracyjni, a jaką np. duchowni? Jak wielu konspiratorów i z jakim skutkiem podejmowało działania partyzanckie z bronią w ręku w latach 1831-1846? 
rozwiń zwiń