Czerwiec 1976. "Władza PRL była przygotowana na inny scenariusz strajków"

Ostatnia aktualizacja: 09.06.2021 20:55
Podczas protestów w fabryce traktorów w Ursusie robotnicy rozkręcili szyny i w powstałą wyrwę zepchnęli lokomotywę, blokując w ten sposób ruch pociągów. Protestowali przeciwko podwyżkom cen ogłoszonym przez władze PRL. Jeszcze tego samego dnia strajki wybuchły w wielu innych miastach, a fala protestów objęła blisko 80 tysięcy osób.
Radom, czerwiec 1976 - kolejna fala strajków i protestów, które wybuchły po ogłoszeniu przez rząd Piotra Jaroszewicza wprowadzenia drastycznych podwyżek cen urzędowych na niektóre artykuły konsumpcyjne
Radom, czerwiec 1976 - kolejna fala strajków i protestów, które wybuchły po ogłoszeniu przez rząd Piotra Jaroszewicza wprowadzenia drastycznych podwyżek cen urzędowych na niektóre artykuły konsumpcyjneFoto: PAP/Reprodukcja

czerwiec76_663x364_.jpg
Czerwiec 1976 - zobacz serwis specjalny

Posłuchaj
25:13 Jedynka/Przystanek Historia - 9.06.2021 Władze PRL zdecydowały się na ogłoszenie podwyżek wraz z końcem roku szkolnego, kiedy wielu Polaków szykowało się do wakacyjnych wyjazdów. Wkrótce potem zaczął się Czerwiec 1976 (Jedynka/Przystanek Historia)

Wszystko zaczęło się 25 czerwca 1976 roku w Ursusie, w miejscu, gdzie przebiegają linie kolejowe łączące Warszawę z Łodzią i Katowicami, a także Warszawę z Berlinem. Wkrótce strajki swoim zasięgiem objęły co najmniej 90 zakładów pracy na terenie 24 województw.

Protesty wywołała zapowiedziana 24 czerwca w Sejmie przez premiera Piotra Jaroszewicza drastyczna podwyżka cen wielu artykułów żywnościowych. Nie była to pierwsza taka podwyżka w PRL i nie pierwsze powodowane wzrostem cen strajki.

Nie chcieli doprowadzić do kryzysu, ale…

Władza PRL zdecydowała się na ogłoszenie podwyżek wraz z końcem roku szkolnego, kiedy wielu Polaków szykowało się do wakacyjnych wyjazdów. - Był to element świadczący o tym, że władza uczy się na błędach i próbuje to robić w terminie, w którym Polacy nie będą myśleć o strajkach. Takich wniosków było dużo więcej… Najważniejszym było to, że tym razem za wszelką cenę należy unikać interweniowania na ulicach milicjantów uzbrojonych w ostrą amunicję - wyjaśnia dr Paweł Sasanka z Biura Badań Historycznych IPN.

- Myślę, że o Czerwcu 1976 roku można mówić jako o takim kryzysie, który był z jednej strony do pewnego stopnia kontrolowany, a z drugiej strony jest zadziwiającym przykładem tego, jak próbując uniknąć kryzysu, jednocześnie się do niego doprowadza (…). Przygotowano propozycję, że osoby najmniej zarabiające, otrzymały również najniższą kwotowo rekompensatę. Dwukrotnie wyższą rekompensatę otrzymali ludzie aparatu władzy. Być może to był element, który przesądził, że w Radomiu, Ursusie czy w Płocku ludzie ostatecznie wyszli na ulice - dodaje ekspert Jedynki.

Dlaczego wiadomość o podwyżkach ogłosił Piotr Jaroszewicz, a nie Edward Gierek? - Chodziło o to, żeby tym razem odpowiedzialności za niepopularną decyzję nie ponosiła partia czy przywódca partii Edward Gierek. Chodziło też o "ubranie" tego w decyzję całego Sejmu. Premier zapowiedział w Sejmie, że ta podwyżka będzie konsultowana w zakładach pracy, a nawet, że część konsultacji w największych zakładach pracy już się odbyła. To było fikcją, ponieważ do poszczególnych województw trafiły już zaplombowane worki z dokumentacją podwyżki - słyszymy.

Źródło: IPNtvPL/"Z filmoteki bezpieki" - Czerwiec 1976

Robotnicy zaskoczyli aparat władzy

Rozruchy na ulicach i w zakładach pracy różniły się od tych, które odbywały się w przeszłości.

- Zaskoczyły też władze, które były przygotowane na to, że wydarzenia potoczą się według scenariusza sprzed kilku lat i że do strajków dojdzie w dużych ośrodkach przemysłowych, przede wszystkim na Wybrzeżu. Okazało się jednak, że strajki miały najgwałtowniejszy przebieg w małych ośrodkach, takich jak Radom czy Płock, bądź w takiej fabryce jak Ursus. Na przykład w Radomiu znajdowała się tylko miejscowa jednostka ZOMO, licząca 75 funkcjonariuszy, co było liczbą zupełnie niewystarczającą. Dlatego w ciągu dnia władze ściągały do Radomia jednostki z okolicznych miejscowości, ale także przerzucały drogą lotniczą słuchaczy z Wyższej Szkoły Oficerskiej w Szczytnie - mówi dr Paweł Sasanka.

Był to pierwszy protest robotników, który zakończył się ich zwycięstwem, a władza komunistyczna musiała wycofać się z pomysłu drastycznych podwyżek cen żywności. - Mówi się też, że był to pierwszy moment solidarności między robotnikami a inteligencją. Chyba nawet właśnie to jest najważniejszym przesłaniem znanym publicznie z Czerwca 1976 roku - zauważa gość Jedynki.

Ponadto w audycji: 

- Eugeniusz Romer - geograf, kartograf i geopolityk, ojciec kartografii polskiej, twórca pierwszego nowoczesnego atlasu dla szkół oraz "Geograficzno-statystycznego atlasu Polski" - swego rodzaju encyklopedii na temat naszego kraju z czasów sprzed jego powrotu na mapę, ekspert ds. naszych granic w rokowaniach podczas konferencji wersalskiej i ryskiej, współzałożyciel wydawnictwa Książnica-Atlas, encyklopedysta. Sylwetkę naukowca przypominamy w ramach projektu IPN "Giganci nauki". O wybitnym Polaku opowiada dr Jerzy Ostrowski – były pracownik naukowy Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN.

- Książka "Pułkownicy. Rdzeń środowiska piłsudczyków w systemie polityczno-ustrojowym II Rzeczypospolitej" - pozycję przybliża nam autor, Mateusz Hübner.

- Było/będzie - wystawa "#StolenMemory – Skradziona Pamięć"; Muzeum Dzieci Polskich - ofiar totalitaryzmu. Niemiecki nazistowski obóz dla polskich dzieci w Łodzi (1942–1945) - w Łodzi powstaje nowa instytucja kultury; wystawa "Oto czynię wszystko nowe. W rocznicę IV Pielgrzymki Ojca Świętego do Ojczyzny" - Białystok, Łomża, Olsztyn, 2 i 8 czerwca 2021; premiera pociągu Łódzkiej Kolei Aglomeracyjnej "Anders", otwarcie wystawy IPN "W drodze na Monte Cassino" oraz propozycje artykułów na portalu PrzystanekHistoria.pl

Czytaj również:

Audycja powstała we współpracy z Instytutem Pamięci Narodowej i Portalem IPN PrzystanekHistoria.pl.

***

Tytuł audycji: Przystanek Historia

Prowadziła: Dorota Truszczak

Goście: dr Paweł Sasanka (Biuro Badań Historycznych IPN), dr Jerzy Ostrowski (były pracownik naukowy Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN), Mateusz Hübner (autor książki "Pułkownicy. Rdzeń środowiska piłsudczyków w systemie polityczno-ustrojowym II Rzeczypospolitej")

Data emisji: 9.06.2021

Godzina emisji: 19.30

DS

 

Czytaj także

Działacze opozycji demokratycznej w PRL: początkiem drogi do niepodległej Polski był KOR

Ostatnia aktualizacja: 23.09.2020 15:16
- Budowa niezależnych instytucji stała się fundamentem, na którym powstała Solidarność, a następnie niepodległa Polska - mówili działacze opozycji demokratycznej w PRL Antoni Macierewicz oraz Piotr Naimski w rocznicę powstania KOR.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Setna rocznica III powstania śląskiego. Jaka była cena odzyskania Górnego Śląska?

Ostatnia aktualizacja: 28.04.2021 20:20
Z okazji setnej rocznicy III powstania śląskiego Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach wydał dwa teledyski do pieśni powstańczych z płyty Grzegorza Płonki "Nadstawcie ucha, kochani ludkowie", wydanej przez Fundację "Dla Dziedzictwa" z Opola. W audycji "Przystanek historia" o śląskim zrywie opowiedział dr Andrzej Sznajder, dyrektor Oddziału IPN w Katowicach. 
rozwiń zwiń

Czytaj także

Jaka była droga do powstania Zielonej Solidarności?

Ostatnia aktualizacja: 12.05.2021 20:55
Czym była Zielona Solidarność? Czy wyrastała z wierzchosławickich tradycji witosowych i odwoływała się do dorobku mikołajczykowskiego PSL, czy angażowała nowe pokolenie, będąc siostrą Solidarności i ludzi Sierpnia 1980 roku? Jaka była droga do jej powstania i jakie znaczenie na mapie opozycji lat 80. XX wieku? 
rozwiń zwiń