75 lat po pogromie kieleckim

Ostatnia aktualizacja: 30.06.2021 19:30
4 lipca 1946 roku w Kielcach doszło do antyżydowskich zajść, w wyniku których zginęło 37 Żydów, 35 zostało rannych. Zginęło też trzech Polaków. Pogromu dokonali mieszkańcy Kielc oraz żołnierze Ludowego Wojska Polskiego, Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego i funkcjonariusze Milicji Obywatelskiej. Bezpośrednią przyczyną pogromu była plotka o uwięzieniu przez Żydów ośmioletniego chłopca w celu dokonania na nim mordu rytualnego.
Pogrzeb ofiar pogromu kieleckiego
Pogrzeb ofiar pogromu kieleckiegoFoto: PAP/Jerzy Baranowski

pogrompogrzeb1200.jpg
Pogrom kielecki. Wybuch antysemityzmu czy prowokacja?

Pogrom kielecki wzburzył część opinii publicznej w Polsce i w większym stopniu za granicą. Spowodował nieomal masową emigrację Żydów z Polski i innych krajów europejskich do Izraela oraz przyczynił się do rozpowszechnienia w świecie stereotypu Polaka antysemity.


Posłuchaj
24:37 Jedynka-30-06-2021-przystanek-historia.mp3 Jak doszło do pogromu kieleckiego? (Przystanek historia/Jedynka)

 

W rocznicę wydarzeń delegatura IPN w Kielcach i Instytut Historii Uniwersytetu Jana Kochanowskiego organizują (2.07.2021) konferencję "Relacje polsko-żydowskie w XX wieku. Badania-kontrowersje-perspektywy". Wydarzenia z lipca 1946 roku zostaną przedstawione z różnych perspektyw (Izraela, Polski i Stanów Zjednoczonych). 

Dr Tomasz Domański z Referatu Badań Historycznych IPN w Kielcach zauważa, że odpowiedź na pytanie, jak mogło dojść do takich wydarzeń, jest skomplikowana. Pojawiły się także różne teorie. Historyk zwraca uwagę, że badacze dzielą się na dwa obozy. - Pierwszy mówi, że to były wydarzenia spontaniczne, które wynikały z jawnego lub skrywanego antysemityzmu społeczeństwa Kielc i regionu, który wylał się właśnie 4 lipca 1946 roku - mówi. Do przemocy dochodziło nie tylko na ulicy Planty 7, ale też w innych częściach miasta. - Z drugiej strony mamy badaczy, którzy, dostrzegając element spontaniczności i przybycia tłumu na ulicę Planty, zauważają też wątek prowokacyjny - podkreśla. Dr Domański zwraca uwagę, że na ulicy Planty były polskie formacje zbrojne, które z łatwością powinny rozproszyć tłum. - Mało tego, niektórzy wojskowi wchodzą do tego budynku, przebierają się i strzelają do tego tłumu, jeszcze bardziej zaogniając atmosferę - wyjaśnia.

Według jego słów, wydarzenia w Kielcach wykazały, że antysemityzm w Polsce istnieje. Informacje o pogromie kieleckim dotarły do najdalszych zakątków świata. Pojawiły się nawet w prasie australijskiej. W Polsce władze komunistyczne starały się wykorzystać wydarzenie propagandowo, obarczając za nie winą opozycję, a potem na długie lata zapadła cisza, której pilnowała cenzura. - Tam do lat 90. nawet żadnej tablicy nie było - mówi. Dopiero po 1989 roku otworzyła się możliwość swobodnych badań. Jego zdaniem po przeprowadzeniu analizy bibliograficznej w Kielcach doszło do splotu antysemityzmu i elementów prowokacji.

Posłuchaj całej audycji, w której również:

Po prawie 50-letniej przerwie ukazało się wznowienie kazań, które w latach 1974–1976 w kościele Świętego Krzyża w Warszawie wygłosił kard. Stefan Wyszyński. Są one nazywane "kazaniami świętokrzyskimi". Wstęp i opracowanie do książki "Stefan Wyszyński, Kazania świętokrzyskie (1974–1976)" napisali Rafał Łatka, Beata Mackiewicz, Dominik Zamiatała. Prymas odnosił się do kluczowych kwestii z zakresu katolickiej nauki społecznej. Teksty źródłowe zostały poprzedzone obszernym wstępem przybliżającym kontekst wygłaszanych wystąpień oraz umiejscawiającym je w nauczaniu kard. Wyszyńskiego. O publikacji opowiada współautor wstępu i opracowań dr hab. Rafał Łatka, Biuro Badań Historycznych IPN. Można też wysłuchać fragmentu jednego z kazań.

Przypominamy postać Stefana Bryły, wybitnego polskiego inżyniera, pioniera zastosowania spawalnictwa w życiu codziennym. Sławę w II Rzeczypospolitej przyniósł mu pierwszy na świecie spawany most w Maurzycach pod Łowiczem, który w sierpniu 1929 roku połączył brzegi rzeki Słudwi, i który stoi do dziś jako zabytek techniki. Wybitnego twórcę techniki w ramach projektu IPN GiganciNauki.pl. przypomina prof. Bolesław Orłowski. 14 czerwca na stronie IPN został opublikowany film poświęcony Stefanowi Bryle.

W cyklu "Było, będzie" wspominamy o wybranych wydarzeniach organizowanych przez IPN oraz o wybranych artykułach z portalu PrzystanekHistoria.pl.

Audycja powstała przy współpracy z Instytutem Pamięci Narodowej i portalem IPN PrzystanekHistoria.pl.

Czytaj także:

***

Tytuł audycji: Przystanek Historia

Prowadzi: Paweł Lekki

Materiały: Justyna Majchrzak, Katarzyna Semaan

Goście: dr Tomasz Domański (Referat Badań Historycznych IPN w Kielcach), dr hab. Rafał Łatka (Biuro Badań Historycznych IPN), prof. Bolesław Orłowski (historyk techniki)

Data emisji: 30.06.2021 r. 

Godzina emisji: 19.30

ag

Czytaj także

"Pogrom" - reportaż Marty Rebzdy

Ostatnia aktualizacja: 14.02.2017 10:45
4 lipca 1946 rok Kielce obiegła plotka o uwięzieniu przez Żydów w piwnicy budynku przy ul. Planty 7 ośmioletniego chłopca.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Pogrom kielecki. 75 lat od tragedii

Ostatnia aktualizacja: 04.07.2021 05:50
4 lipca 1946 roku w Kielcach doszło do mordu ludności żydowskiej w kamienicy przy ul. Planty 7. Z rąk cywilnych mieszkańców miasta, milicjantów i żołnierzy zginęło 37 Żydów, a 40 zostało rannych. Wśród nich były kobiety i dzieci. Śmierć poniosło też trzech Polaków.
rozwiń zwiń