Historia

Zygmunt III Waza – król niefortunny

Ostatnia aktualizacja: 30.04.2017 06:05
"Niema zmora ze Szwecji" – tak właśnie określił Zygmunta III Wazę Jan Zamoyski. Kanclerz jednak poparł jego kandydaturę na króla Polski licząc, że król szwedzki stanie się tylko pionkiem w jego rękach. Nowy król jednak nie miał zamiaru dzielić się swoimi uprawnieniami.
Audio
  • O pierwszych latach panowania Zygmunta III Wazy i jego drodze do panowanie mówi historyk prof. Jarema Maciszewski, aud. Elizy Bojarskiej "Królowie i książęta polscy" (PR, 29.07.1986)
  • Długie lata panowania Zygmunta III Wazy – mówi historyk prof. Jerema Maciszewski, aud. Elizy Bojarskiej "Królowie i książęta polscy" (PR, 6.08.1986)
  • Szwedzka gimnastyka – blaski i cienie panowania Zygmunta III Wazy, gawęda Zygmunta Nowakowskiego, audycja z cyklu "Wieczory pod dębem" (RWE, 16.05.1954)
  • Okoliczności łagodzące - trudne dzieciństwo Zygmunta III Wazy i jego wpływ na późniejsze życie, gawęda Zygmunta Nowakowskiego, audycja z cyklu "Wieczory pod dębem" (RWE, 23.07.1954)
  • Król artysta – artystyczne zainteresowania Zygmunta III Wazy, gawęda Zygmunta Nowakowskiego, audycja z cyklu "Wieczory pod dębem" (RWE, 22.08.1954)
  • Początek panowania Zygmunta III Wazy – gawęda prof. Teresy Chynczewskiej-Hennel, aud. Małgorzaty Kandefer i Andrzeja Sowy z cyklu "Historia Polski" (PR, 24.06.2003)
  • Zygmunt III Waza a Habsburgowie i tron szwedzki – gawęda prof. Teresy Chynczewskiej-Hennel, aud. Małgorzaty Kandefer i Andrzeja Sowy z cyklu "Historia Polski" (PR, 24.06.2003)
Zygmunt III Waza, aut. Jan Matejko, Wikipediadp
Zygmunt III Waza, aut. Jan Matejko, Wikipedia/dp

385 lat temu, 30 kwietnia 1632 zmarł Zygmunt III Waza, król Polski, rzeczywisty, a następnie tytularny król Szwecji.

30 czerwca 1587 po śmierci króla Stefana Batorego w podwarszawskiej Woli rozpoczęła się wolna elekcja, w wyniku której nowym królem został Zygmunt III Waza. Odbyła się ona w cieniu sporów między Janem Zamoyskim popierającym kandydaturę Wazów a rodem Zborowskich, opowiadających się za Habsburgami.

– Objął władzę w Polsce dzięki wojnie domowej – mówił prof. Jarema Maciszewski w aud. Elizy Bojarskiej. – Ściślej mówiąc, na parę tygodni przed rozstrzygnięciem wojny domowej.

Król ze Szwecji

Ostatecznego wyboru dokonano 19 sierpnia 1587. Dwudziestojednoletni Zygmunt III Waza początkowo nie kwapił się szczególnie do objęcia tronu polskiego, ostatecznie jednak zgodził się z decyzją szlachty. Gdyby tego nie zrobił, mogłoby dojść do przejęcia władzy w Polsce przez cara rosyjskiego. Nie byłaby to sytuacja dla Szwecji wygodna, bo oznaczałaby przejęcie kontroli nad Morzem Bałtyckim przez Rosjan.

Narodzony w niewoli

Przyszły król Polski urodził się 20 czerwca 1566 w Szwecji. Zygmunt przeszedł na świat w chwili, gdy jego rodzice – Jan, książę szwedzki i Katarzyna Jagiellonka, byli uwięzieni przez obłąkanego króla Szwecji, Eryka XIV, brata Jana.

– Pierwszy okres panowania Zygmunta III Wazy charakteryzował się rozległością działań dyplomatycznych i militarnych Rzeczypospolitej na dwóch biegunach: północnym i południowym – tłumaczyła prof. Teresa Chynczewska-Hennel w aud. "Historia Polski" w 20003 roku.

Zygmunt III Waza nie potrafił znaleźć wspólnego języka ze szlachtą. – Zygmunt musiał zwoływać Sejm co dwa lata, nie licząc tych nadzwyczajnych – mówił Zygmunt Nowakowski na antenie RWE 16 maja 1954. – W Anglii król, gdy go poniosła irytacja mógł podrzeć jakąś kartę uchwał parlamentu, podczas, gdy w Polsce było to nie do pomyślenia. U nas w walce sejmu z królem przegranymi byli z reguły królowie.

Rozdarty między Polską a Szwecją

W roku 1600, kiedy Zygmunt traci tron szwedzki Polska zostaje wciągnięta do wojny szwedzkiej. Konflikt dynastyczny uniemożliwiał sojusz polsko-szwedzki. – Zygmunt rozumiał, że trudno mu będzie połączyć rządy w Polsce i w Szwecji – podkreślał prof. Maciszewski. – Być może chciał, by potem jeden z jego synów objął tron w Szwecji, a drugi w Polsce.
–Trzymał dwie korony za ogon, a chciał trzecią moskiewską, szwedzka była mu droższa, polskiej gotów pozbyć się za dość przystępną cenę, którą ofiarowali Austriacy – podkreślał Zygmunt Nowakowski. – Stracił koronę szwedzką, moskiewskiej nie zdobył, a został przy polskiej do śmierci. Pokłócił się z rodzonym ojcem, wadził się z najstarszym synem, żył w niezgodzie z narodem.

Wojna za wojną

Epoka Zygmunta III Wazy to okres wiecznych konfliktów. Nie interesował się on problemami związanymi z południowo-wschodnimi granicami Rzeczypospolitej. Te sprawy pozostawił kanclerzowi Janowi Zamoyskiemu. Ten zajął zbrojnie Mołdawię jako polskie lenno, potem wojskowa interwencja Turcji została odparta pod Cecorą. W 1600 roku Zygmunt III Waza inkorporował Estonię, co było bezpośrednim powodem wkroczenia wojsk szwedzkich do Inflant. Rozpoczęła się wojna, tocząca się z przerwami od 1601 do 1629.

– Panowanie Zygmunta III to jest cykl zwycięskich bitew i albo przegranych wojen, albo wojen, których nie umiano doprowadzić do zwycięskiego końca – mówił prof. Jarema Maciszewski. – Jeśli chodzi o zwycięskie bitwy to mało która epoka miała ich tyle.

Jakie jeszcze konflikty toczyły się za czasów Zygmunta III Wazy? Posłuchaj gawęd Zygmunta Nowakowskiego i prof. Teresy Chynczewskiej-Hennel.

mb

Komentarze1
aby dodać komentarz
Cien2014-06-30 19:27 Zgłoś
Fanatyk religijny. Wcześniej byliśmy słynni z tolerancji religijnej.

Czytaj także

Władysław Jagiełło – Litwin, który zbudził w Polakach patriotyzm

Ostatnia aktualizacja: 02.02.2017 06:45
2 lutego 1386 podczas zjazdu walnego szlachty w Lublinie obwołano na króla Polski księcia litewskiego Władysława II Jagiełłę.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Anna Jagiellonka – ostatnia z wielkiego rodu Jagiellonów

Ostatnia aktualizacja: 13.12.2014 06:20
W opinii współczesnych była wprawdzie zdolną hafciarką, ale przede wszystkim nudną i zdewociałą starą panną, powszechnie uznawaną za brzydką.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Mieszko I – wprowadził Polskę do Europy

Ostatnia aktualizacja: 25.05.2017 06:00
Przyjmując chrzest Mieszko I wprowadził Polan do świata zachodniej Europy. Ten krok stawiał także samego Mieszka jako równorzędnego innym władcom kontynentu.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Kazimierz IV Jagiellończyk – wydarł Krzyżakom Pomorze

Ostatnia aktualizacja: 25.06.2016 06:09
Był abstynentem, uwielbiał polowania i nienawidził Krzyżaków. To za jego rządów, po wojnie trzynastoletniej, Korona odzyskała Pomorze Gdańskie.
rozwiń zwiń