23 maja

IAR
Mariusz Filar 23.05.2011
Fragment strony tytułowej pamiętników Beniowskiego.
Fragment strony tytułowej pamiętników Beniowskiego., foto: wikipedia

Na Madagaskarze zginął Maurycy Beniowski.

1498 - Oskarżony o herezję Girolamo Savonarola, włoski kaznodzieja i reformator religijny, dominikanin, został spalony na stosie. Doprowadził do obalenia we Florencji władzy Medyceuszy i przywrócenia w 1494 roku republiki. (ur. 1452)

1618 - Defenestracja praska - czescy protestanci, wobec cofnięcia przywilejów nadanych im przez poprzedniego cesarza, wyrzucili przez okno zamku na Hradczanach przedstawicieli Macieja Habsburga. Był to początek wojny trzydziestoletniej (1618 -1648), w wyniku której Czechy utraciły niepodległość.

1707 - Urodził się Karol Linneusz, szwedzki przyrodnik, profesor uniwersytetu w Uppsali. W 1737 roku opublikował "Genera Plantarum" - dzieło dające podwaliny pod system klasyfikacyjny roślin, podstawę dzisiejszej botaniki. (zm. 10.01.1778)

1734 - Urodził się Franz Mesmer, niemiecki lekarz, twórca koncepcji magnetyzmu zwierzęcego i systemu leczniczego zwanego mesmeryzmem. Sednem jego poglądów było istnienie tajemniczego "fluidu". Zdaniem Mesmera choroba była spowodowana zaburzeniami w rozprzestrzenianiu fluidu, a magnetyzer oddziałując na chorego przywracał stan harmonii fluidu. (zm. 05.03.1815)

1786 - Zmarł Maurycy Beniowski, żołnierz, podróżnik, kosmopolita, za udział w konfederacji barskiej zesłany przez Rosjan na Kamczatkę, skąd uciekł do Makau, a w 1772 roku dotarł do Francji, służył w wojsku francuskim i austriackim, przy pomocy amerykańskich finansistów zorganizował wyprawę na Madagaskar, w celu wyzwolenia wyspy spod władania Francji, tam zginął w potyczce. Autor pamiętników "Historia podróży i osobliwych zdarzeń". Beniowski stał się bohaterem wielu utworów literackich w tym poematu Juliusza Słowackiego "Beniowski". (ur. 1746) 225 rocznica

1788 - Urodził się Dezydery Adam Chłapowski, generał, uczestnik kampanii napoleońskich i powstania listopadowego, rzecznik postępu gospodarczego w Wielkopolsce - w swoich dobrach ziemskich stosował nowoczesne metody uprawy, między innymi płodozmian. Założyciel Ziemstwa Kredytowego, autor podręcznika „O rolnictwie”. (zm. 26.05.1879)

1799 - Urodził sie Thomas Hood, angielski poeta i humorysta, autor między innymi poematów "Pieśń o koszuli" i "Most westchnień". (zm. 03.05.1845)

1829 - Z Anglii wyruszyła na statku "Victory" ekspedycja, pod dowództwem sir Jamesa Clarka Rossa i jego wuja sir Johna Rossa, która dokonała odkrycia północnego bieguna magnetycznego Ziemi.

1865 - Zginął, stracony przez władze carskie, Stanisław Brzóska, generał, kapelan, dowódca ostatniego oddziału powstania styczniowego walczącego na Podlasiu do wiosny 1865 roku. (ur. 30.12.1832)

1842 - Urodziła się Maria Konopnicka, poetka, nowelistka, krytyk i tłumaczka. Do jej najważniejszych utworów należą cykle liryków ludowych "Na fujarce", "Z łąk i pól" oraz "Ku chacie". Dzieci znają ją jako autorkę bajki "O krasnoludkach i sierotce Marysi". (zm. 27.02.1910)

1846 - Urodził się Antoni Kalina, językoznawca, pierwszy profesor filologii słowiańskiej na uniwersytecie we Lwowie, członek Akademii Umiejętności, współpracownik warszawskiego "Słownika języka polskiego", założyciel i redaktor pierwszego polskiego pisma naukowo-etnologicznego - rocznika "Lud". (zm. 03.05.1906) 165 rocznica

1848 - Urodził się Otto Lilienthal, pionier niemieckiego lotnictwa, autor książki „Lot ptaka jako podstawa sztuki latania”. Zginął w trakcie prób szybowca własnej konstrukcji. (zm. 10.08.1896)

1856 - W czasie wizyty w Warszawie car Aleksander II ogłosił amnestię dla polskich emigrantów, zapowiedział uwolnienie więźniów i zesłańców z Syberii, równocześnie pozbawił wszelkich złudzeń tych, którzy liczyli na przywrócenie statutu prawnego Królestwa sprzed 1831 roku. W jego przemówieniu do szlachty padło słynne "...żadnych marzeń Panowie, żadnych marzeń". 155 rocznica

1871 - Jarosław Dąbrowski, działacz rewolucyjny i niepodległościowy, generał Centralnego Komitetu Narodowego w powstaniu styczniowym, uczestnik Komuny Paryskiej zginął w obronie Paryża. (ur. 1836) 140 rocznica

1874 - Urodził się Antoni Fertner, aktor komediowy. Występował już przed I wojną w filmach niemych polskich i rosyjskich, w których zasłynął jako Antoś lub Antosza. Popularność przyniosły mu role w filmach okresu międzywojennego, między innymi "Papa się żeni", "Ada! To nie wypada", "Jaśnie pan szofer", "Włóczęgi", "Zapomniana melodia". (zm. 16.04.1959)

1883 - Zmarł Cyprian Kamil Norwid, poeta, dramatopisarz, malarz i rzeźbiarz. Autor cyklów prozy "Czarne kwiaty" oraz "Białe kwiaty", zbioru wierszy "Vade-mecum". Za życia niedoceniany, odkryty ponownie w okresie Młodej Polski. Jego "Dzieła zebrane", wydane przez Juliusza Gomulickiego, ukazały się dopiero w 1968 roku. Tablica pamiątkowa poświęcona pamięci Norwida znajduje się na domu, w którym mieszkał na warszawskim Lesznie. (ur. 24.09.1821)

1900 - Urodził się Hans Frank, niemiecki polityk, od 1927 roku członek NSDAP, jeden z przywódców III Rzeszy i główny twórca jej systemu prawnego opartego na zasadzie wodzostwa, w okresie 1939 -1945 generalny gubernator okupowanych ziem polskich, zbrodniarz wojenny stracony 16 października 1946 roku.

1900 - Zmarł Władysław Łuszczkiewicz, malarz i historyk sztuki, profesor krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, współorganizator i pierwszy dyrektor Muzeum Narodowego w Krakowie. (ur. 03.09.1828)

1901 - Urodził się Charles William Morris, amerykański filozof i semantyk, profesor uniwersytetu w Chicago, współtwórca współczesnej postaci semiotyki jako nauki badającej związki między działaniem ludzkim a tworzonymi przez człowieka rozmaitymi systemami znaków, jeden ze współpracowników "Encyklopedia of Unified Science". (zm. 15.01.1979) 110 rocznica

1906 - Zmarł Henryk Ibsen, dramaturg norweski. Światowy rozgłos przyniosły mu poematy "Brand" i "Peer Gynt". Jest też autorem sztuk: "Nora", "Dzika Kaczka" i "Wróg Ludu", w których ostro skrytykował normy mieszczańskie.uważany za jednego z największych europejskich dramatopisarzy. (ur. 20.03.1828) 105 rocznica

1908 - Urodził się John Bardeen, amerykański fizyk, dwukrotny laureat nagrody Nobla: w 1956 za wynalezienie tranzystora (wraz z Shockleyem i Brattainem) oraz w 1972 za wytłumaczenie zjawiska nadprzewodnictwa (wraz z Cooperem i Schriferem). (zm. 30.01.1991)

1909 - Urodził się Arnold Rezler, wiolonczelista, dyrygent i kompozytor. Przed wojną był członkiem orkiestry Opery Poznańskiej. W Wilnie prowadził klasę wiolonczeli i chór w Konserwatorium Muzycznym. Po wojnie założył przy Polskim Radiu w Bydgoszczy orkiestrę symfoniczną, był dyrygentem w Filharmonii Narodowej i Teatrze Wielkim oraz wykładowcą w Akademii Muzycznej w Warszawie. (zm. 08.02.2000)

1921 - Urodził się Grigorij Czuchraj, rosyjski reżyser i pedagog, twórca filmów "Ballada o żołnierzu", "Pamięć", "Trzęsawisko", "Życie jest piękne", "Był sobie dziad i baba" oraz filmów dokumentalnych. (zm. 28.10.2001) 90 rocznica

1922 - Utworzenie Państwowego Instytutu Meteorologicznego w Warszawie.

1923 - Polski żaglowiec szkolny "Lwów" odbył swój pierwszy transatlantycki rejs.

1923 - Urodził się Przemysław Bystrzycki, pisarz, reportażysta, w czasie II wojny światowej - cichociemny, autor powieści "Milczący most", "Wyspa Wniebowstąpienia", opowiadań "Warkocze", "Nessie i inne opowiadania". (zm. 07.10.2004)

1924 - Urodziła się Katarzyna Latałło, malarka, graficzka, ilustratorka, reżyser filmów animowanych, przez wiele lat współpracowała ze studiem filmów animowanych "Se-Ma-For", autorka między innymi filmów: "Dolina diamentów", "List diabła morskiego", "Kłębowisko". (zm. 11.12.2009)

1924 - Sejm uchwalił ustawę o powszechnym obowiązku służby wojskowej

1928 - Urodziła się Rosemary Clooney, amerykańska aktorka i piosenkarka. Grała w filmach "Zabójcze radio", "Białe Boże Narodzenie". (zm. 29.06.2002)

1934 - Zginęli w policyjnej zasadzce Bonnie Parker (ur. 01.10.1910) i Clyde Barrow (ur. 24.03.1909), powszechnie znani jako Bonnie and Clyde, para amerykańskich przestępców, którzy napadali na banki.

1934 - Urodził się Robert Moog, amerykański projektant i konstruktor elektronicznych instrumentów muzycznych, wynalazca syntezatora elektronicznego, nazwanego jego imieniem, pionier muzyki elektronicznej. (zm. 21.08.2005)

1937 - Zmarł John Davidson Rockefeller, amerykański przemysłowiec i finansista. W 1870 roku stworzył Standard Oil Company of Ohio, które opanowało przemysł rafinerii naftowych w Stanach Zjednoczonych. Rockefeler był najbogatszym człowiekiem świata. Ponad 500 milionów dolarów przeznaczył na fundacje, wśród nich - swojego imienia. (ur. 08.07.1839)

1945 - Zginął śmiercią samobójczą, po aresztowaniu przez wojska alianckie, Heinrich Himmler, zbrodniarz hitlerowski, dowódca SS i szef policji na obszarze Niemiec, a od 1943 roku - minister spraw wewnętrznych Trzeciej Rzeszy. Po wybuchu wojny był głównym organizatorem terroru na ziemiach okupowanych oraz masowej eksterminacji ludności w obozach koncentracyjnych. (ur. 07.10.1900)

1951 - W Pekinie władze Chińskiej Republiki Ludowej i Tybetu podpisały układ, na mocy którego Tybet stał się prowincją Chin. 8 lat później w Lhasie, stolicy Tybetu, wybuchło antychińskie powstanie, stłumione po zaciętych walkach. Dalajlama, duchowy i polityczny przywódca, wraz ze 100 tysiącami Tybetańczyków uciekł przed prześladowaniami do Indii. Tam powstał, działający do dziś, tybetański rząd emigracyjny. 60 rocznica

1951 - Urodził się Anatolij Karpow, rosyjski szachista, mistrz świata. Od 2009 roku posiada najwyższy szachowy tytuł trenerski, jest również sędzią klasy międzynarodowej. 60 rocznica

1984 - Pułkownik Ryszard Kukliński, oskarżony o zdradę, w zaocznym procesie został skazany na karę śmierci.

1992 - Włoska mafia zamordowała słynnego sędziego Giovanniego Falcone - znanego z procesów przywódców mafii, jego żonę i dwóch policjantów z obstawy. (ur. 18.05.1939)

1992 - W nocy z 23-go na 24-ty zmarł Janusz Tymowski, inżynier mechanik, profesor Politechniki Warszawskiej, szef przemysłu wojennego Armii Krajowej i zastępca szefa produkcji środków walki w powstaniu warszawskim. (ur. 1902)

1995 - Marek Kamiński i Wojciech Moskal, po ponad 70-dniowej pieszej wędrówce, jako pierwsi Polacy dotarli do Bieguna Północnego.

1996 - W Warszawie powołano Polskie Forum Młodzieży, skupiające przedstawicieli 12 organizacji studenckich i młodzieżowych. 15 rocznica

1998 - Zmarł Tony Halik, podróżnik, filmowiec, pisarz, autor telewizyjnego programu "Pieprz i wanilia". (ur. 24.01.1921)

2002 - Zmarł Marian Garlicki, chirurg-ortopeda, organizator i rektor Wojskowej Akademii Medycznej w Łodzi, autor wspomnień "Z medycyną od Lwowa do Warszawy". (ur. 08.12.1908)

2006 - Zmarł Kazimierz Górski, legendarny trener reprezentacji Polski w piłce nożnej, piłkarz. Przed II wojną światową był zawodnikiem klubów lwowskich. Jeden raz zagrał w reprezentacji Polski w 1948 roku w meczu z Danią. W latach 1971 -1976 prowadził reprezentację Polski, z którą zdobył złoty medal na Igrzyskach Olimpijskich w Monachium w 1972 roku. Jest uznawany za najwybitniejszego trenera polskiej reprezentacji narodowej w piłce nożnej. Napisał wspomnienia "Z ławki trenera". (ur. 02.03.1921) 5 rocznica

2007 - Zmarł Kei Kumai, japoński reżyser i scenarzysta, twórca filmów: "Morze przygląda się", "Dla miłości", "Japoński archipelag", "Głęboka rzeka". (ur. 01.06.1930)

Komentarze:

sortuj
liczba komentarzy: 0
    Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
serwis specjalny o I wojnie światowej

Inni słuchali

Nikołaj Jeżow zwany ”krwawym karlikiem”. Ten przydomek pasował do niego jak ulał

- Jego ludzie w trakcie przesłuchań masakrowali oskarżonych. On ...

108 lat temu urodził się Jerzy Giedroyc

Portal polskieradio.pl przygotował specjalny serwis na temat pol...

Na odsiecz Wiedniowi

29 lipca 1683 król Jan III Sobieski wyruszył na czele armii z Kr...

Józef Ignacy Kraszewski - mistrz powieści historycznej

28 lipca 1812 urodził się Józef Ignacy Kraszewski, publicysta, w...

Układ Sikorski–Majski – porozumienie, na którym zależało Anglikom

30 lipca 1941 roku wznowione zostały stosunki dyplomatyczne międ...