X
Aby nas słuchać lub oglądać potrzebujesz najnowszego Adobe Flash Player | Pobierz Flash
POLSKIE RADIO - HISTORIE DOBRZE OPOWIADANE OD 90 LAT
Historia

23 maja

23.05.2011
Na Madagaskarze zginął Maurycy Beniowski.
Posłuchaj
31'46 Opowieść historyczno-literacka Tadeusza Nowakowskiego o "polskim cesarzu Madagaskaru". Archiwalne nagranie Rozgłośni Polskiej RWE
12'53 Opowieść historyczna-literacka Tadeusza Nowakowskiego o "polskim cesarzu Madagaskaru" (dokończenie). Archiwalne nagranie Rozgłośni Polskiej RWE

1498 - Oskarżony o herezję Girolamo Savonarola, włoski kaznodzieja i reformator religijny, dominikanin, został spalony na stosie. Doprowadził do obalenia we Florencji władzy Medyceuszy i przywrócenia w 1494 roku republiki. (ur. 1452) 

1618 - Defenestracja praska - czescy protestanci, wobec cofnięcia przywilejów nadanych im przez poprzedniego cesarza, wyrzucili przez okno zamku na Hradczanach przedstawicieli Macieja Habsburga. Był to początek wojny trzydziestoletniej (1618 -1648), w wyniku której Czechy utraciły niepodległość.

1707 - Urodził się Karol Linneusz, szwedzki przyrodnik, profesor uniwersytetu w Uppsali. W 1737 roku opublikował "Genera Plantarum" - dzieło dające podwaliny pod system klasyfikacyjny roślin, podstawę dzisiejszej botaniki. (zm. 10.01.1778)

1734 - Urodził się Franz Mesmer, niemiecki lekarz, twórca koncepcji magnetyzmu zwierzęcego i systemu leczniczego zwanego mesmeryzmem. Sednem jego poglądów było istnienie tajemniczego "fluidu". Zdaniem Mesmera choroba była spowodowana zaburzeniami w rozprzestrzenianiu fluidu, a magnetyzer oddziałując na chorego przywracał stan harmonii fluidu. (zm. 05.03.1815) 

1786 - Zmarł Maurycy Beniowski, żołnierz, podróżnik, kosmopolita, za udział w konfederacji barskiej zesłany przez Rosjan na Kamczatkę, skąd uciekł do Makau, a w 1772 roku dotarł do Francji, służył w wojsku francuskim i austriackim, przy pomocy amerykańskich finansistów zorganizował wyprawę na Madagaskar, w celu wyzwolenia wyspy spod władania Francji, tam zginął w potyczce. Autor pamiętników "Historia podróży i osobliwych zdarzeń". Beniowski stał się bohaterem wielu utworów literackich w tym poematu Juliusza Słowackiego "Beniowski". (ur. 1746) 225 rocznica

1788 - Urodził się Dezydery Adam Chłapowski, generał, uczestnik kampanii napoleońskich i powstania listopadowego, rzecznik postępu gospodarczego w Wielkopolsce - w swoich dobrach ziemskich stosował nowoczesne metody uprawy, między innymi płodozmian. Założyciel Ziemstwa Kredytowego, autor podręcznika „O rolnictwie”. (zm. 26.05.1879)  

1799 - Urodził sie Thomas Hood, angielski poeta i humorysta, autor między innymi poematów "Pieśń o koszuli" i "Most westchnień". (zm. 03.05.1845) 

1829 - Z Anglii wyruszyła na statku "Victory" ekspedycja, pod dowództwem sir Jamesa Clarka Rossa i jego wuja sir Johna Rossa, która dokonała odkrycia północnego bieguna magnetycznego Ziemi. 

1865 - Zginął, stracony przez władze carskie, Stanisław Brzóska, generał, kapelan, dowódca ostatniego oddziału powstania styczniowego walczącego na Podlasiu do wiosny 1865 roku. (ur. 30.12.1832)

1842 - Urodziła się Maria Konopnicka, poetka, nowelistka, krytyk i tłumaczka. Do jej najważniejszych utworów należą cykle liryków ludowych "Na fujarce", "Z łąk i pól" oraz "Ku chacie". Dzieci znają ją jako autorkę bajki "O krasnoludkach i sierotce Marysi". (zm. 27.02.1910)

1846 - Urodził się Antoni Kalina, językoznawca, pierwszy profesor filologii słowiańskiej na uniwersytecie we Lwowie, członek Akademii Umiejętności, współpracownik warszawskiego "Słownika języka polskiego", założyciel i redaktor pierwszego polskiego pisma naukowo-etnologicznego - rocznika "Lud". (zm. 03.05.1906) 165 rocznica

1848 - Urodził się Otto Lilienthal, pionier niemieckiego lotnictwa, autor książki „Lot ptaka jako podstawa sztuki latania”. Zginął w trakcie prób szybowca własnej konstrukcji. (zm. 10.08.1896) 

1856 - W czasie wizyty w Warszawie car Aleksander II ogłosił amnestię dla polskich emigrantów, zapowiedział uwolnienie więźniów i zesłańców z Syberii, równocześnie pozbawił wszelkich złudzeń tych, którzy liczyli na przywrócenie statutu prawnego Królestwa sprzed 1831 roku. W jego przemówieniu do szlachty padło słynne "...żadnych marzeń Panowie, żadnych marzeń". 155 rocznica

1871 - Jarosław Dąbrowski, działacz rewolucyjny i niepodległościowy, generał Centralnego Komitetu Narodowego w powstaniu styczniowym, uczestnik Komuny Paryskiej zginął w obronie Paryża. (ur. 1836) 140 rocznica

1874 - Urodził się Antoni Fertner, aktor komediowy. Występował już przed I wojną w filmach niemych polskich i rosyjskich, w których zasłynął jako Antoś lub Antosza. Popularność przyniosły mu role w filmach okresu międzywojennego, między innymi "Papa się żeni", "Ada! To nie wypada", "Jaśnie pan szofer", "Włóczęgi", "Zapomniana melodia". (zm. 16.04.1959)  

1883 - Zmarł Cyprian Kamil Norwid, poeta, dramatopisarz, malarz i rzeźbiarz. Autor cyklów prozy "Czarne kwiaty" oraz "Białe kwiaty", zbioru wierszy "Vade-mecum". Za życia niedoceniany, odkryty ponownie w okresie Młodej Polski. Jego "Dzieła zebrane", wydane przez Juliusza Gomulickiego, ukazały się dopiero w 1968 roku. Tablica pamiątkowa poświęcona pamięci Norwida znajduje się na domu, w którym mieszkał na warszawskim Lesznie. (ur. 24.09.1821)   

1900 - Urodził się Hans Frank, niemiecki polityk, od 1927 roku członek NSDAP, jeden z przywódców III Rzeszy i główny twórca jej systemu prawnego opartego na zasadzie wodzostwa, w okresie 1939 -1945 generalny gubernator okupowanych ziem polskich, zbrodniarz wojenny stracony 16 października 1946 roku.

1900 - Zmarł Władysław Łuszczkiewicz, malarz i historyk sztuki, profesor krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, współorganizator i pierwszy dyrektor Muzeum Narodowego w Krakowie. (ur. 03.09.1828)

1901 - Urodził się Charles William Morris, amerykański filozof i semantyk, profesor uniwersytetu w Chicago, współtwórca współczesnej postaci semiotyki jako nauki badającej związki między działaniem ludzkim a tworzonymi przez człowieka rozmaitymi systemami znaków, jeden ze współpracowników "Encyklopedia of Unified Science". (zm. 15.01.1979) 110 rocznica

1906 - Zmarł Henryk Ibsen, dramaturg norweski. Światowy rozgłos przyniosły mu poematy "Brand" i "Peer Gynt". Jest też autorem sztuk: "Nora", "Dzika Kaczka" i "Wróg Ludu", w  których ostro skrytykował normy mieszczańskie.uważany za jednego z największych europejskich dramatopisarzy. (ur. 20.03.1828) 105 rocznica

1908 - Urodził się John Bardeen, amerykański fizyk, dwukrotny laureat nagrody Nobla: w 1956 za wynalezienie tranzystora (wraz z Shockleyem i Brattainem) oraz w 1972 za wytłumaczenie zjawiska nadprzewodnictwa (wraz z Cooperem i Schriferem). (zm. 30.01.1991)  

1909 - Urodził się Arnold Rezler, wiolonczelista, dyrygent i kompozytor. Przed wojną był członkiem orkiestry Opery Poznańskiej. W Wilnie prowadził klasę wiolonczeli i chór w Konserwatorium Muzycznym. Po wojnie założył przy Polskim Radiu w Bydgoszczy orkiestrę symfoniczną, był dyrygentem w Filharmonii Narodowej i Teatrze Wielkim oraz wykładowcą w Akademii Muzycznej w Warszawie. (zm. 08.02.2000)  

1921 - Urodził się Grigorij Czuchraj, rosyjski reżyser i pedagog, twórca filmów "Ballada o żołnierzu", "Pamięć", "Trzęsawisko", "Życie jest piękne", "Był sobie dziad i baba" oraz filmów dokumentalnych. (zm. 28.10.2001) 90 rocznica

1922 - Utworzenie Państwowego Instytutu Meteorologicznego w Warszawie.

1923 - Polski żaglowiec szkolny "Lwów" odbył swój pierwszy transatlantycki rejs.

1923 - Urodził się Przemysław Bystrzycki, pisarz, reportażysta, w czasie II wojny światowej - cichociemny, autor powieści "Milczący most", "Wyspa Wniebowstąpienia", opowiadań "Warkocze", "Nessie i inne opowiadania". (zm. 07.10.2004)

1924 - Urodziła się Katarzyna Latałło, malarka, graficzka, ilustratorka, reżyser filmów animowanych, przez wiele lat współpracowała ze studiem filmów animowanych "Se-Ma-For", autorka między innymi filmów: "Dolina diamentów", "List diabła morskiego", "Kłębowisko". (zm. 11.12.2009)

1924 - Sejm uchwalił ustawę o powszechnym obowiązku służby wojskowej

1928 - Urodziła się Rosemary Clooney, amerykańska aktorka i piosenkarka. Grała w filmach "Zabójcze radio", "Białe Boże Narodzenie". (zm. 29.06.2002) 

1934 - Zginęli w policyjnej zasadzce Bonnie Parker (ur. 01.10.1910) i Clyde Barrow (ur. 24.03.1909), powszechnie znani jako Bonnie and Clyde, para amerykańskich przestępców, którzy napadali na banki.

1934 - Urodził się Robert Moog, amerykański projektant i konstruktor elektronicznych instrumentów muzycznych, wynalazca syntezatora elektronicznego, nazwanego jego imieniem, pionier muzyki elektronicznej. (zm. 21.08.2005)

1937 - Zmarł John Davidson Rockefeller, amerykański przemysłowiec i finansista. W 1870 roku stworzył Standard Oil Company of Ohio, które opanowało przemysł rafinerii naftowych w Stanach Zjednoczonych. Rockefeler był najbogatszym człowiekiem świata. Ponad 500 milionów dolarów przeznaczył na fundacje, wśród nich - swojego imienia. (ur. 08.07.1839) 

1945 - Zginął śmiercią samobójczą, po aresztowaniu przez wojska alianckie, Heinrich Himmler, zbrodniarz hitlerowski, dowódca SS i szef policji na obszarze Niemiec, a od 1943 roku - minister spraw wewnętrznych Trzeciej Rzeszy. Po wybuchu wojny był głównym organizatorem terroru na ziemiach okupowanych oraz masowej eksterminacji ludności w obozach koncentracyjnych. (ur. 07.10.1900)   

1951 - W Pekinie władze Chińskiej Republiki Ludowej i Tybetu podpisały układ, na mocy którego Tybet stał się prowincją Chin. 8 lat później w Lhasie, stolicy Tybetu, wybuchło antychińskie powstanie, stłumione po zaciętych walkach. Dalajlama, duchowy i polityczny przywódca, wraz ze 100 tysiącami Tybetańczyków uciekł przed prześladowaniami do Indii. Tam powstał, działający do dziś, tybetański rząd emigracyjny. 60 rocznica

1951 - Urodził się Anatolij Karpow, rosyjski szachista, mistrz świata. Od 2009 roku posiada najwyższy szachowy tytuł trenerski, jest również sędzią klasy międzynarodowej. 60 rocznica

1984 - Pułkownik Ryszard Kukliński, oskarżony o zdradę, w zaocznym procesie został skazany na karę śmierci.

1992 - Włoska mafia zamordowała słynnego sędziego Giovanniego Falcone - znanego z procesów przywódców mafii, jego żonę i dwóch policjantów z obstawy. (ur. 18.05.1939)

1992 - W nocy z 23-go na 24-ty zmarł Janusz Tymowski, inżynier mechanik, profesor Politechniki Warszawskiej, szef przemysłu wojennego Armii Krajowej i zastępca szefa produkcji środków walki w powstaniu warszawskim. (ur. 1902)

1995 - Marek Kamiński i Wojciech Moskal, po ponad 70-dniowej pieszej wędrówce, jako pierwsi Polacy dotarli do Bieguna Północnego.

1996 - W Warszawie powołano Polskie Forum Młodzieży, skupiające przedstawicieli 12 organizacji studenckich i młodzieżowych. 15 rocznica

1998 - Zmarł Tony Halik, podróżnik, filmowiec, pisarz, autor telewizyjnego programu "Pieprz i wanilia". (ur. 24.01.1921)  

2002 - Zmarł Marian Garlicki, chirurg-ortopeda, organizator i rektor Wojskowej Akademii Medycznej w Łodzi, autor wspomnień "Z medycyną od Lwowa do Warszawy". (ur. 08.12.1908)  

2006 - Zmarł Kazimierz Górski, legendarny trener reprezentacji Polski w piłce nożnej, piłkarz. Przed II wojną światową był zawodnikiem klubów lwowskich. Jeden raz zagrał w reprezentacji Polski w 1948 roku w meczu z Danią. W latach 1971 -1976 prowadził reprezentację Polski, z którą zdobył złoty medal na Igrzyskach Olimpijskich w Monachium w 1972 roku. Jest uznawany za najwybitniejszego trenera polskiej reprezentacji narodowej w piłce nożnej. Napisał wspomnienia "Z ławki trenera". (ur. 02.03.1921) 5 rocznica

2007 - Zmarł Kei Kumai, japoński reżyser i scenarzysta, twórca filmów: "Morze przygląda się", "Dla miłości", "Japoński archipelag", "Głęboka rzeka". (ur. 01.06.1930)  

 

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

22 maja

Zmarł cesarz Konstantyn I Wielki.

 337 - Zmarł Konstantyn I Wielki, cesarz rzymski od 306 roku. Rozbudowal system podatkowy, wprowadził system pieniężny oparty na złotej monecie, popierał chrześcijaństwo, przeniósł stolicę państwa do Konstantynopola. Jego chrzest jest uznawany za symbol zwycięstwa chrześcijaństwa nad pogaństwem. (ur. 27.02.272)

1404 - Pokój w Raciążu między Polską i Litwą a Krzyżakami: Litwa zrzekła się Żmudzi, Krzyżacy zgodzili się na wykup przez Polskę Złotoryi i ziemi dobrzyńskiej. 

1808 - Urodził się Gerard de Nerval, francuski poeta i nowelista okresu romantyzmu, w Polsce ukazał się zbiór jego opowiadań "Aurelia i inne opowiadania". (zm. 26.01.1855)

1813 - Urodził się Ryszard Wagner. Był kompozytorem, poetą i dyrygentem. Zasłynął jako twórca "Walkirii" i "Złota Renu". Pisał także prace teoretyczne, wśród których najbardziej znana nosi tytuł "Sztuka i rewolucja". (zm.13.02.1883)

1813 - W Wenecji odbyła się prapremiera opery "Włoszka w Algierze" Gioacchino Rossiniego.

1828 - Urodził się Albrecht von Graefe, niemiecki lekarz okulista. W 1857 roku wprowadził metodę operacyjnego leczenia jaskry. (zm. 20.07.1870)

1859 - Urodził się Arthur Conan Doyle, angielski pisarz, czołowy przedstawiciel nurtu powieści detektywistycznej, w których głównym bohaterem jest Sherlock Holmes, autor powieści grozy "Pies Baskervillów", "Dolina trwogi", "Znak czterech", "Studium w szkarłacie". (zm. 07.07.1930)

1874 - Zmarła Maria Kalergis-Muchanow, hrabianka, pianistka i mecenas sztuki, uczennica Fryderyka Chopina. W pamięci potomnych zapisała się jako wielka miłość Cypriana Kamila Norwida, wspierała artystów, przyczyniła się do otwarcia Instytutu Muzycznego w Warszawie (późniejszego Konserwatorium), była współzałożycielką warszawskiego Towarzystwa Muzycznego. (ur. 07.08.1822)

1885 - Zmarł Wiktor Hugom francuski poeta, dramaturg, powieściopisarz i polityk. Jego poezje z lat 20-tych XIX w. stały się manifestacją francuskiego romantyzmu. Hugo zdobył rozgłos dzieki utworowi "Nędznicy". Inne jego dzieła to między innymi dramaty - "Maria Tudor", "Lukrecja Borgia" oraz powieści - "Katedra Marii Panny w Paryżu", "Pracownicy morza". (ur. 26.02.1802)

1888 - Urodził się Karol Rómmel, podpułkownik, jeździec, trzykrotny olimpijczyk, brązowy medalista olimpijski z 1928 roku, jeden z najlepszych zawodników w historii polskiego jeździectwa. (zm. 07.05.1967)

1897 - Urodził się Stanisław Ossowski, socjolog, teoretyk kultury i metodologii nauk społecznych, profesor Uniwersytetu Łódzkiego i Uniwersytetu Warszawskiego. Był współtwórcą Polskiego Towarzystwa Socjologicznego, autorem licznych prac naukowych, między innymi "Więź społeczna i dziedzictwo krwi", "O ojczyźnie i narodzie". (zm. 07.11.1963) 

1898 - Działaczka polonijna Stefania Chmielińska założyła w Chicago Związek Polek w Ameryce. Jego celem było między innymi kultywowanie polskich tradycji i wychowywanie kolejnych pokoleń w poszanowaniu ojczystej historii i kultury.

1900 - W Nowym Jorku zarejestrowano Associated Press - amerykańską agencję prasową o zasięgu światowym.  

1907 - Urodził się Laurence Kerr Olivier, angielski aktor teatralny i filmowy, świetny odtwórca ról szekspirowskich. W komedii "Książę i aktoreczka" jego partnerką była Marilyn Monroe. (zm.11.07.1989)

1911 - We Lwowie powstały pierwsze 4 drużyny skautowe powołane przez Andrzeja Małkowskiego, okres od września 1910 roku do maja 1911 roku uważa się za początek ruchu harcerskiego w Polsce. 100 rocznica

1924 - Urodził się Charles Aznavour, właściwe nazwisko Barenagh Aznavourian, francuski piosenkarz i aktor filmowy pochodzenia ormiańskiego.

1927 - Urodził się Szymon Kobyliński, rysownik, karykatyurzysta, grafik, scenograf, popularyzator historii i sztuki w Polskim Radiu i Telewizji, autor ilustracji do około 300 książek oraz 20 własnych, między innymi: "750 razy gra półsłówek", "Pasjans erotyczny", "Moje małe życie", "Obserwacje plastyczne". W latach 1957 -1990 felieton rysunkowy Szymona Kobylińskiego publikowała na pierwszej stronie "Polityka". (zm. 15.04.2002)

1927 - W Chinach miało miejsce jedno z najtragiczniejszych trzęsień ziemi, w wyniku którego zginęło około 200 tysięcy osób.

1930 - Urodził się Jan Ciszewski, sprawozdawca radiowy i telewizyjny, komentator sportowy, popularyzator piłki nożnej, hokeja na lodzie i sportu żużlowego. (zm. 12.11.1982)   

1943 - Jan Kryst, żołnierz AK, zginął w dokonanym przez siebie zamachu bombowym na "Adrię", restaurację przeznaczoną tylko dla Niemców. (ur. 06.04.1922)

1946 - Urodził się George Best, angielski piłkarz, król strzelców ligi angielskiej w sezonie 1967/68. Strzelił wówczas 28 bramek. Wystąpił w 361 meczach ligowych i zdobył 137 bramek. (zm. 25.11.2005) 65 rocznica

1953 - Utworzenie Państwowego Zespołu Ludowego Pieśni i Tańca "Śląsk".

1957 - W warszawskim klubie studenckim "Stodoła" zainaugurowano pierwszy program kabaretowy pod tytułem "W tym szaleństwie jest metoda".

1964 - Zmarł Michał Karaszewicz-Tokarzewski "Torwid", generał, organizator i pierwszy dowódca armii podziemnej - Służba Zwycięstwu Polski utworzonej 26/27.09.1939, przemianowanej na Związek Walki Zbrojnej, a następnie 14.02.1942 na Armię Krajową. Po wojnie na emigracji w Wielkiej Brytanii. (ur. 05.01.1893) 

1966 - W Warszawie odsłonięto pomnik Marii Konopnickiej, ufundowany ze składek dzieci staraniem redakcji "Płomyczka". 45 rocznica

1970 - Urodziła się Naomi Campbell, brytyjska modelka i aktorka, pierwsza czarnoskóra modelka, która zrobiła karierę międzynarodową.

1971 - Urodziła się Magda Femme, wokalistka muzyki pop, autorka tekstów i kompozytor, początkowo związana z zespołem Ich Troje, po opuszczeniu którego rozpoczęła karierę solową. 40 rocznica

1972 - Cejlon uzyskał niepodległość po 24 latach funkcjonowania jako dominium brytyjskie. Od tej pory nazwa państwa brzmi Sri Lanka.  

1980 - Zmarł Aleksander Gąssowski, aktor, reżyser, dyrektor teatru zagrał między innymi w filmach: "Trędowata", "Kazimierz Wielki", "Gniazdo", "Kopernik", "Hrabina Cosel", "Romans Teresy Hennert". (ur. 07.06.1910)

1983 - Zmarł Albert Claude, belgijski lekarz cytolog. Dokonał rozdzielenia elementów komórkowych, odkrył siateczkę endoplazmatyczną oraz wyjaśnił funkcję mitochondriów. Laureat Nagrody Nobla w 1974 roku za badania struktury i organizacji komórki. (ur. 24.08.1899)

1992 - Polska i Rosja podpisały w Moskwie traktat o przyjaznej i dobrosąsiedzkiej współpracy.

1997 - Zmarł w Londynie Stanisław Swianiewicz, ekonomista, profesor Uniwersytetu Wileńskiego, współorganizator Instytutu Badań Europy Wschodniej, więzień Łubianki i radzieckiego obozu pracy, współpracownik paryskiej "Kultury". Był ostatnim świadkiem wydarzeń poprzedzających zbrodnię katyńską. Swoje przeżycia spisał w książce "W cieniu Katynia". (ur. 07.11.1899)

1998 - Zmarł John Derek, amerykański aktor i reżyser filmowy, grał między innymi w filmach: "Pukać do każdych drzwi", "Wszyscy ludzie króla", "Podwójne życie", "Dziesięcioro przykazań". (ur. 12.08.1926)

2010 - Zmarł Martin Gardner, amerykański dziennikarz i popularyzator nauki, interesował się matematyką rekreacyjną, pseudonauką, literaturą, filozofią i religią, przez wiele lat był autorem działu "Gry matematyczne" w "Scientific American", jeden z czołowych polemistów z pseudonauką w drugiej połowie XX wieku, autor pracy "Pseudonauka i pseudouczeni". (ur. 21.10.1914)