82. rocznica wybuchu II wojny światowej. Siedem dni zmagań na Westerplatte

Ostatnia aktualizacja: 01.09.2021 13:23
Obrona Westerplatte miała trwać kilka godzin. Skończyło się na siedmiu dniach. 82 lata temu nad ranem, około 400 metrów od polskiej placówki przy Twierdzy Wisłoujście z pokładu pancernika Schleswig-Holstein na ląd zeszła kampania szturmowa Kriegsmarine. 1 września 1939 roku o godz. 4.35 rozpoczęła się II wojna światowa. O pierwszych dniach wojny w audycji "Pora na Trójkę" opowie nam dr hab. Tomasz Gajownik z Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego. 
1 września 1939. Płonące Warsztaty Portowe Rady Portu i Dróg Wodnych położone przy ogrodzeniu Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Wersterplatte. Fotografia wykonana z Nowego Portu w Gdańsku
1 września 1939. Płonące Warsztaty Portowe Rady Portu i Dróg Wodnych położone przy ogrodzeniu Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Wersterplatte. Fotografia wykonana z Nowego Portu w GdańskuFoto: Narodowe Archiwum Cyfrowe

polacy na frontach ii wojny światowej serwis specjalny wojna światowa.jpg
Polscy żołnierze na frontach II wojny światowej - zobacz serwis historyczny

Siedem dni walki

W ramach zadośćuczynienia polskim staraniom o przyłączenie Gdańska do Rzeczpospolitej wyrażono zgodę na utworzenie na półwyspie Westerplatte wojskowej składnicy tranzytowej. Miała być ona miejscem przeładunku materiałów dla polskiej armii. – Znaczenie militarne tego miejsca, jeżeli chodzi o polską obecność, zaczęła maleć wraz z równolegle rosnącą jego rolą polityczną. Było to widać szczególnie od drugiej polowy lat 30. – powiedział  dr hab. Tomasz Gajownik. 

Posłuchaj
04:30 Pora na trojke Gajownik Westerplatte 1 2021_09_01-06-16-55.mp3 Historia zmagań na Westerplatte (Pora na Trójkę)

 

W ostatnich dniach sierpnia na Westerplatte przybywało około 200 polskich żołnierzy, którym przewodził major Henryk Sucharski. Przewaga sił niemieckich była aż 20-krotnie większa, a prym wśród nich wiedli SS-mani z pododdziałów Heimwehr Danzig. W przededniu wybuchu II wojny światowej major Sucharski otrzymał rozkaz utrzymania się przez dwanaście godzin. Dano mu do zrozumienia, że polscy żołnierze nie mogą liczyć na odsiecz w przypadku ataku ze strony Niemiec, mimo że wcześniej była ona częścią planów przygotowań do wojny.

– Major Sucharski, wiedząc o tym i licząc się z niemieckim atakiem, na pewno zastanawiał się, jak będzie przebiegała ta walka. Wiedział, że siły są nierówne, ale starał się, przynajmniej w pierwszych dniach obrony, aby miała ona jak największe znaczenie  nie tylko dla nich jako obrońców, ale także dla reszty atakowanej Rzeczypospolitej – opowiadał historyk.

Kadr z filmu przedstawiający bombardowanie Westerplatte (u góry pośrodku). Widoczny kanał portowy w Gdańsku  Foto: Narodowe Archiwum Cyfrowe Kadr z filmu przedstawiający bombardowanie Westerplatte (u góry pośrodku). Widoczny kanał portowy w Gdańsku Foto: Narodowe Archiwum Cyfrowe

Osamotnieni żołnierze na Westerplatte bronili się przed siedem kolejnych dni. Niestety, walka musiała dobiec końca. W dniu 10 października 1939 roku hitlerowcy przewieźli na Westerplatte polskich więźniów, by uporządkować teren po walkach.

Westerplatte po obronie

W marcu 1940 roku Westerplatte stało się terenem podobozu dla obozu koncentracyjnego w Stutthofie, którym pozostał do maja 1941 roku, kiedy to zakończone zostały prace nad rozbiórką części koszar. 

Polscy jeńcy wojenni z Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte przy tzw. Mewim Szańcu w Gdańsku  Foto: Narodowe Archiwum Cyfrowe Polscy jeńcy wojenni z Wojskowej Składnicy Tranzytowej na Westerplatte przy tzw. Mewim Szańcu w Gdańsku Foto: Narodowe Archiwum Cyfrowe

Półtora roku po zakończeniu II wojny światowej, jesienią 1946 roku przyszedł czas na usunięcie min z terenu Westerplatte. Na miejscu Wartowni nr 5 stanął krzyż i tablica z nazwiskami poległych. W październiku 1966 roku na 20-metrowym kopcu odsłonięto 25-metrowy pomnik Obrońców Wybrzeża, swoim kształtem przypominający wyszczerbiony bagnet wbity w ziemię. 

Pomnik Obrońców Wybrzeża na Westerplatte  Foto: Marcin Krzyzak/shutterstock Pomnik Obrońców Wybrzeża na Westerplatte Foto: Marcin Krzyzak/shutterstock

Od tamtej pory co roku przed godziną 5.00 rozpoczynają się uroczystości na Westerplatte, w których uczestniczą najważniejsze osoby w państwie. Legenda zmagań na Westerplatte została utrwalona także m.in. przez wiersz Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego (1939), książkę Melchiora Wańkowicza (1959), film w reżyserii Stanisława Różewicza (1967).

A więc wojna - Tak rozpoczęła się II Wojna Światowa/NCKultury

***

Tytuł audycji: Pora na Trójkę
Prowadzi: Łukasz Ciechański
Autor materiału dodatkowego: dr hab. Tomasz Gajownik (historyk z Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie)
Data emisji: 1.09.2021
Godzina emisji: 6.16

IAR/kr

Czytaj także

1 września 1939. O godzinie 4.34 bomby spadły na Tczew…

Ostatnia aktualizacja: 01.09.2021 05:59
Dzięki bohaterstwu pomorskich kolejarzy Niemcy nie zdołali opanować mostu w Tczewie. Zgładzeni w odwecie razem z rodzinami Polacy, stali się jednymi z pierwszych ofiar zbrodni niemieckiej okupacji.
rozwiń zwiń

Czytaj także

"Antoś wczoraj zginął. Trudno. Wojna to wojna"

Ostatnia aktualizacja: 01.09.2021 11:05
- We wspomnieniach dzieci zapisały się najbardziej traumatyczne przeżycia, ale przebijają się też wspomnienia pozytywne, na przykład na nowo wywieszone polskie flagi i powroty bliskich, które na szczęście się zdarzały - mówiła o wypracowaniach dzieci odkrytych w archiwach Radomia i Kielc Paulina Wiśniewska z Działu Archiwum Instytutu Pileckiego. 
rozwiń zwiń

Czytaj także

Widowisko muzyczne "7 × Westerplatte". Muzeum przedstawi historię żołnierzy broniących Wojskowej Składnicy Tranzytowej

Ostatnia aktualizacja: 01.09.2021 09:25
Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku, w 82 rocznicę wybuchu II wojny światowej, przedstawi widowisko muzyczne "7 × Westerplatte". Multimedialna opowieść, w siedmiu odsłonach przedstawi historię Westerplatte oraz grupę ponad 200 żołnierzy bohatersko broniącej Wojskowej Składnicy Tranzytowej. Patronem medialnym jest Polskie Radio.
rozwiń zwiń