X
Aby nas słuchać lub oglądać potrzebujesz najnowszego Adobe Flash Player | Pobierz Flash
POLSKIE RADIO - HISTORIE DOBRZE OPOWIADANE OD 90 LAT
Nauka Posłuchaj: Kosmos
Section05
Kosmos
Section06
02'17 Zmiany Wszechświata Wszechświat nie jest nieruchomy i niezmienny. Dzięki najnowszym odkryciom astronomii wiemy, że ciągle ewoluuje i rozszerza się. Chociaż trudno to sobie wyobrazić, w różnych rejonach Wszechświata z różną prędkością biegnie czas. Oto dlaczego.
10'55 Ziemia bez ludzi (cz.3) Wpływ człowieka na wygląd naszej planety jest olbrzymi, ale czy długotrwały? Gdyby nagle zniknął człowiek, w ciągu kilku dni zatonęłyby tunele nowojorskiego metra, wkrótce potem zaczęłyby rozpadać się drapacze chmur i mosty. Co stałoby się potem? Czy zniknęłyby wszystkie ludzkie ingerencje w naturę? Czy jakiś inny gatunek mógłby z czasem zająć miejsce człowieka? W historii Ziemi zdarzało się już, że nagle znikał dominujący gatunek. Czy historia może się powtórzyć? Co o przyszłości Ziemi można wywnioskować z minionych epok?
03'21 Ziemia bez ludzi (cz.2) Wpływ człowieka na wygląd naszej planety jest olbrzymi, ale czy długotrwały? Gdyby nagle zniknął człowiek, w ciągu kilku dni zatonęłyby tunele nowojorskiego metra, wkrótce potem zaczęłyby rozpadać się drapacze chmur i mosty. Co stałoby się potem? Czy zniknęłyby wszystkie ludzkie ingerencje w naturę? Czy jakiś inny gatunek mógłby z czasem zająć miejsce człowieka? W historii Ziemi zdarzało się już, że nagle znikał dominujący gatunek. Czy historia może się powtórzyć? Co o przyszłości Ziemi można wywnioskować z minionych epok?
06'40 Ziemia bez ludzi (cz.1) Wpływ człowieka na wygląd naszej planety jest olbrzymi, ale czy długotrwały? Gdyby nagle zniknął człowiek, w ciągu kilku dni zatonęłyby tunele nowojorskiego metra, wkrótce potem zaczęłyby rozpadać się drapacze chmur i mosty. Co stałoby się potem? Czy zniknęłyby wszystkie ludzkie ingerencje w naturę? Czy jakiś inny gatunek mógłby z czasem zająć miejsce człowieka? W historii Ziemi zdarzało się już, że nagle znikał dominujący gatunek. Czy historia może się powtórzyć? Co o przyszłości Ziemi można wnioskować z minionych epok?
02'21 Zaćmienie Słońca Zaćmienia Słońca nie są wcale tak rzadkie, jak się nam wydaje. Powstają wówczas, kiedy pomiędzy Ziemią i Słońcem przechodzi Księżyc, zasłaniając tarczę słoneczną. Jest wiele rodzajów zaćmień Słońca, a te najbardziej widowiskowe, całkowite i obrączkowe, kiedy w ciągu dnia zapada noc, są, oczywiście, najrzadsze. Statystycznie rzecz biorąc, zaćmienia Słońca zdarzają się jednak częściej niż zaćmienia Księżyca. Dlaczego zatem na całkowite zaćmienie w Polsce będzie trzeba czekać jeszcze ponad pół wieku?
03'32 Z czego zbudowane są gwiazdy? Budowa gwiazd jest niezwykle skomplikowana. Gdybyśmy dokładnie poznali i odtworzyli procesy, które zachodzą w ich wnętrzach, zyskalibyśmy nieskończone źródło energii. Całe szczęście, aby zbadać skład chemiczny gwiazdy, nie trzeba się do niej zbliżać. Wystarczy przeprowadzić analizę światła, którym świeci.
03'44 Wybuchowe odkrycie Teoria Wielkiego Wybuchu to model powstania i ewolucji Wszechświata, obecnie uznawany za najbardziej prawdopodobny. Według niego ok. 14 mld lat temu na skutek wybuchu z maleńkiej, nieskończenie gęstej i gorącej „osobliwości” wyłonił się Wszechświat (przestrzeń, czas, materia, energia i wszystkie oddziaływania). Fizyka potrafi wyjaśnić wszystko, co wydarzyło się od momentu tuż po Wybuchu - nie jest jednak w stanie zrozumieć natury "osobliwości" i tego, dlaczego Wybuch w ogóle się wydarzył. Stworzenie tej teorii to przełomowe odkrycie XX wieku. Jak wiele tego typu odkryć było przypadkowe, ale nieprzypadkowo przydarzyło się znakomitemu astronomowi, Edwinowi Hubble'owi.
02'39 Wszechświat jest taki jak my Kiedyś Wszechświat, wówczas zwany sferą nadksiężycową, uważany był za świat matematycznej doskonałości. Planety i gwiazdy miały się tam poruszać po idealnych okręgach. Dopiero w XVII wieku zrozumieliśmy, że na Ziemi i w kosmosie panują te same prawa fizyki. Ojcami nowożytnej astronomii stali się Galileusz, Kepler i Tycho de Brahe.
05'21 Wszechświat błysnął do Polaków (cz.3) Polscy astronomowie zarejestrowali niezwykły błysk gamma, czyli nagły wzrosty natężenia promieniowania gamma w niewielkim obszarze nieba. Takie zjawisko zdarza się zwykle raz na dobę, więc nie byłoby w nim nic niezwykłego, gdyby nie fakt, że "polski" błysk był najjaśniejszym rozbłyskiem tego typu w historii badań kosmosu. Co więcej, to ważne odkrycie umknęło wielkim teleskopom, a zostało zarejestrowane przez niewielki polski instrument. Przyczyną rozbłysków gamma są m.in. nagłe eksplozje supernowych. Badania nad nimi mogą przynieść odpowiedź na pytanie, jak powstają czarne dziury. Posłuchaj o przełomowym odkryciu, które otworzyło dla Polaków łamy czasopisma "Nature".
09'58 Wszechświat błysnął do Polaków (cz.2) Polscy astronomowie zarejestrowali niezwykły błysk gamma, czyli nagły wzrosty natężenia promieniowania gamma w niewielkim obszarze nieba. Takie zjawisko zdarza się zwykle raz na dobę, więc nie byłoby w nim nic niezwykłego, gdyby nie fakt, że "polski" błysk był najjaśniejszym rozbłyskiem tego typu w historii badań kosmosu. Co więcej, to ważne odkrycie umknęło wielkim teleskopom, a zostało zarejestrowane przez niewielki polski instrument. Przyczyną rozbłysków gamma są m.in. nagłe eksplozje supernowych. Badania nad nimi mogą przynieść odpowiedź na pytanie, jak powstają czarne dziury. Posłuchaj o przełomowym odkryciu, które otworzyło dla Polaków łamy czasopisma "Nature".
10'41 Wszechświat błysnął do Polaków (cz.1) Polscy astronomowie zarejestrowali niezwykły błysk gamma, czyli nagły wzrosty natężenia promieniowania gamma w niewielkim obszarze nieba. Takie zjawisko zdarza się zwykle raz na dobę, więc nie byłoby w nim nic niezwykłego, gdyby nie fakt, że "polski" błysk był najjaśniejszym rozbłyskiem tego typu w historii badań kosmosu. Co więcej, to ważne odkrycie umknęło wielkim teleskopom, a zostało zarejestrowane przez niewielki polski instrument. Przyczyną rozbłysków gamma są m.in. nagłe eksplozje supernowych. Badania nad nimi mogą przynieść odpowiedź na pytanie, jak powstają czarne dziury. Posłuchaj o przełomowym odkryciu, które otworzyło dla Polaków łamy czasopisma "Nature".
08'47 Wielkie odkrycie Polaków Polacy dokonali przełomowego odkrycia, które trafiło na łamy czasopisma "Nature". Zarejestrowali najjaśniejszy błysk gamma w historii badań kosmosu. To ważne odkrycie umknęło wielkim teleskopom, a zostało zarejestrowane przez mały polski instrument. Badania nad rozbłyskami gamma mogą przynieść odpowiedź na pytanie, jak powstają czarne dziury.
03'29 Wielki Zderzacz bije rekordy (cz.3) Wielki Zderzacz Hadronów (LHC), który znajduje sie w podgenewskim CERNie, to największy zderzacz cząstek na świecie. Może odtworzyć pierwsze chwile po narodzinach Wszechświata, a przez to wyjaśnić wszystkie najbardziej fundamentalne prawa, jakie rządzą dzisiaj kosmosem. Zaledwie kilka miesięcy po swoim uruchomieniu pobił światowe rekordy energii zderzeń, a to przecież nie jest ostatnie słowo tego urządzenia. Czy LHC jest bezpieczny?
04'35 Wielki Zderzacz bije rekordy (cz.2) Wielki Zderzacz Hadronów (LHC), który znajduje sie w podgenewskim CERNie, to największy zderzacz cząstek na świecie. Może odtworzyć pierwsze chwile po narodzinach Wszechświata, a przez to wyjaśnić wszystkie najbardziej fundamentalne prawa, jakie rządzą dzisiaj kosmosem. Zaledwie kilka miesięcy po swoim uruchomieniu pobił światowe rekordy energii zderzeń, a to przecież nie jest ostatnie słowo tego urządzenia. Czy LHC jest bezpieczny?
10'40 Wielki Zderzacz bije rekordy (cz.1) Wielki Zderzacz Hadronów (LHC), który znajduje sie w podgenewskim CERNie, to największy zderzacz cząstek na świecie. Może odtworzyć pierwsze chwile po narodzinach Wszechświata, a przez to wyjaśnić wszystkie najbardziej fundamentalne prawa, jakie rządzą dzisiaj kosmosem. Zaledwie kilka miesięcy po swoim uruchomieniu pobił światowe rekordy energii zderzeń, a to przecież nie jest ostatnie słowo tego urządzenia. Czy LHC jest bezpieczny?
07'38 Teleskop, który znajdzie drugą Ziemię (cz.5) Wszystkie planety poza Układem Słonecznym, jakie dotąd udało nam się odkryć, są o wiele większe od Ziemi - wielkością zbliżają się raczej do czerwonego olbrzyma Jowisza. Mimo to astronomowie nie tracą nadziei na to, że we Wszechświecie istnieją także planety typu ziemskiego. Supernowoczesny Teleskop Keplera, wysłany na orbitę przez NASA w 2009 roku, ma odkryć planety podobne do naszej, bo na takich mogło rozwinąć się życie. W jaki sposób będzie ich szukał? Na czym polega jego przewaga nad innymi teleskopami?
11'01 Teleskop, który znajdzie drugą Ziemię (cz.4) Wszystkie planety poza Układem Słonecznym, jakie dotąd udało nam się odkryć, są o wiele większe od Ziemi - wielkością zbliżają się raczej do czerwonego olbrzyma Jowisza. Mimo to astronomowie nie tracą nadziei na to, że we Wszechświecie istnieją także planety typu ziemskiego. Supernowoczesny Teleskop Keplera, wysłany na orbitę przez NASA w 2009 roku, ma odkryć planety podobne do naszej, bo na takich mogło rozwinąć się życie. W jaki sposób będzie ich szukał? Na czym polega jego przewaga nad innymi teleskopami?
08'50 Teleskop, który znajdzie drugą Ziemię (cz.3) Wszystkie planety poza Układem Słonecznym, jakie dotąd udało nam się odkryć, są o wiele większe od Ziemi - wielkością zbliżają się raczej do czerwonego olbrzyma Jowisza. Mimo to astronomowie nie tracą nadziei na to, że we Wszechświecie istnieją także planety typu ziemskiego. Supernowoczesny Teleskop Keplera, wysłany na orbitę przez NASA w 2009 roku, ma odkryć planety podobne do naszej, bo na takich mogło rozwinąć się życie. W jaki sposób będzie ich szukał? Na czym polega jego przewaga nad innymi teleskopami?
12'52 Teleskop, który znajdzie drugą Ziemię (cz.2) Wszystkie planety poza Układem Słonecznym, jakie dotąd udało nam się odkryć, są o wiele większe od Ziemi - wielkością zbliżają się raczej do czerwonego olbrzyma Jowisza. Mimo to astronomowie nie tracą nadziei na to, że we Wszechświecie istnieją także planety typu ziemskiego. Supernowoczesny Teleskop Keplera, wysłany na orbitę przez NASA w 2009 roku, ma odkryć planety podobne do naszej, bo na takich mogło rozwinąć się życie. W jaki sposób będzie ich szukał? Na czym polega jego przewaga nad innymi teleskopami?
07'39 Teleskop, który znajdzie drugą Ziemię (cz.1) Wszystkie planety poza Układem Słonecznym, jakie dotąd udało nam się odkryć, są o wiele większe od Ziemi - wielkością zbliżają się raczej do czerwonego olbrzyma Jowisza. Mimo to astronomowie nie tracą nadziei na to, że we Wszechświecie istnieją także planety typu ziemskiego. Supernowoczesny Teleskop Keplera, wysłany na orbitę przez NASA w 2009 roku, ma odkryć planety podobne do naszej, bo na takich mogło rozwinąć się życie. W jaki sposób będzie ich szukał? Na czym polega jego przewaga nad innymi teleskopami?
04'38 Teleskop Spitzera (cz.2) W przeciwieństwie do większości kosmicznych teleskopów, których oficjalna nazwa jest nadawana przez instytucje naukowe, Teleskop Spitzera otrzymał swoją nazwę w wyniku konkursu otwartego tylko dla dzieci. Mimo to jest instrumentem zupełnie poważnym i stanowi jeden z najważniejszych teleskopów NASA. Obserwuje kosmos w zakresie promieniowania podczerwonego, dzięki czemu dostrzega odległe, gorące planety. Teleskop Spitzera jest wyjątkowy: jako jedyny wśród kosmicznych obserwatoriów NASA został umieszczony na orbicie heliocentrycznej - obiega Słońce, a nie Ziemię, dlatego oddala się on od nas o mniej więcej 0,1 jednostkę astronomiczną rocznie. Posłuchaj, jak wygląda kosmos widziany jego "oczami".
08'28 Teleskop Spitzera (cz.1) W przeciwieństwie do większości kosmicznych teleskopów, których oficjalna nazwa jest nadawana przez instytucje naukowe, Teleskop Spitzera otrzymał swoją nazwę w wyniku konkursu otwartego tylko dla dzieci. Mimo to jest instrumentem zupełnie poważnym i stanowi jeden z najważniejszych teleskopów NASA. Obserwuje kosmos w zakresie promieniowania podczerwonego, dzięki czemu dostrzega odległe, gorące planety. Teleskop Spitzera jest wyjątkowy: jako jedyny wśród kosmicznych obserwatoriów NASA został umieszczony na orbicie heliocentrycznej - obiega Słońce, a nie Ziemię, dlatego oddala się on od nas o mniej więcej 0,1 jednostkę astronomiczną rocznie. Posłuchaj, jak wygląda kosmos widziany jego "oczami".
03'22 Tajemnice Keplera Johannes Kepler, niemiecki matematyk, astronom i astrolog, jedna z czołowych postaci rewolucji naukowej w XVII wieku. Najbardziej znany jest z nazwanych jego imieniem praw ruchu planet. Mało kto wie, że to przełomowe dzieło powstało na marginesie dociekań... astrologicznych. Posłuchaj, w jakich okolicznościach Johannes Kepler dokonał swoich historycznych ustaleń.
03'16 Światy równoległe Według kwantowej teorii wielu światów Hugha Everetta, wszystko co może się zdarzyć, zdarza się na pewno w którejś z odnóg rzeczywistości. Zgodnie z jedną z interpretacji mechaniki kwantowej, co chwila powstają w tej przestrzeni nowe uniwersa, za każdym razem, gdy powstaje we Wszechświecie wybór (np. dana cząsteczka może poruszać się kilkoma drogami i wtedy powstaje tyle nowych wszechświatów, ile jest możliwych dróg, a w każdym z nich cząsteczka porusza się po innej drodze). Czy zatem istnieją inne światy, w których nasze życia wyglądają zupełnie inaczej? Fizycy nie wykluczają takiej możliwości. Teoria światów równoległych pomaga także wyjaśnić wiele nierozwiązanych dotąd zagadek. Czy zatem będziemy mogli kiedyś spotkać samych siebie?
02'50 Światło ma aberracje Okazuje się, że aberracje mogą dotyczyć również światła. Aberracja światła to zjawisko astronomiczne, polegające na pozornym ruchu położenia kątowego ciał niebieskich w cyklu rocznym. Jej najważniejszy rodzaj jest spowodowany ruchem orbitalnym Ziemi. Za jego pomocą można dowieść doświadczalnie krążenia Ziemi wokół Słońca.
02'10 Słońce - niewdzięczny obiekt badań Słońce to nasza najbliższa gwiazda. Dzięki jej ciepłu mogło powstać życie na Ziemi, ale wybuchy w zewnętrznej powłoce Słońca i cykliczne zmiany jego aktywności mogą być dla ziemskich technologii naprawdę niebezpieczne. Właśnie dlatego astronomowie intensywnie badają tę gwiazdę, zarówno z Ziemi, jak i z przestrzeni kosmicznej. Od lat niezmiennie badania te przysparzają im nie lada kłopotów - ilość światła i energii wysyłana przez Słońce jest tak duża, że teleskopy słoneczne muszą być wykonywane ze specjalnych materiałów i potrzebują specjalnego chłodzenia!
02'46 Skąd się biorą nazwy gwiazd? Nadawanie nazw nowo odkrytym gwiazdom jest procesem bardzo skomplikowanym. Decyduje o nich Międzynarodowa Unia Astronomiczna, międzynarodowa organizacja zrzeszająca 9040 zawodowych astronomów. To właśnie Unia posiada wyłączne prawo do nadawania nazw odkrytym ciałom niebieskim oraz nazywania tworów powierzchniowych na nich występujących. Zajmuje się tym Grupa Robocza ds. Nomenklatury Systemu Planetarnego. Nazwa gwiazdy składa się na ogół z szeregu liter i cyfr - jest zatem zdecydowanie mało romantyczna. Jeżeli chciałbyś mieć własną gwiazdkę z nieba, posłuchaj!
02'59 Przyszłość lotów kosmicznych Loty kosmiczne stały się dzisiaj rutyną i nie budzą już większych emocji. Informacje o starcie amerykańskich wahadłowców z trudem przebijają się do prasy. Mimo opanowania orbity okołoziemskiej, wciąż nie potrafimy powrócić na Księżyc, nie mówić o lotach załogowych w dalszą przestrzeń kosmiczną - w tym na Marsa. Powodem są nie tylko olbrzymie koszty misji załogowych, ale brak nowych technologii kosmicznych, które sprawiłyby, że lot na Czerwona Planetę będzie szybki, tani i bezpieczny. Czy odległe loty kosmiczne są potrzebne? Po co w ogóle latać w Kosmos?
04'05 Przestrzeń jest zmienna Chociaż trudno to sobie wyobrazić, kiedyś nie było przestrzeni, ani czasu. Pojawiły się dopiero wraz z Wielkim Wybuchem i ciągle ulegają zmianie. To nie tyle Wszechświat rozszerza się w przestrzeni, ile zmienia się sama przestrzeń. W różnych rejonach Wszechświata z różną prędkością biegnie czas. Są także miejsca, gdzie ulega zatrzymaniu...
03'29 Piwnice - duma polskiej astronomii Obserwatorium Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu to najsłynniejszy polski ośrodek astronomiczny. Służy nie tylko do badań naukowych, ale i do popularyzacji wiedzy o Wszechświecie. Kilka razy do roku każdy chętny może tam oglądać kosmos. Ośrodek w Piwnicach został założony w 1948 roku. Dzisiaj działa tam kilka teleskopów optycznych, a także dwa radioteleskopy – w tym największy w Polsce instrument tego typu o średnicy 32 m. Od 2003 roku toruńskie centrum realizuje unikatowy w skali świata projekt przeszukiwania nieba na częstotliwości 30 GHz w ramach programu Unii Europejskiej FARADAY. Jest się czym pochwalić!
03'16 Perseidy - nietypowe spadające gwiazdy Rój meteorów czyli „spadających gwiazd” to w rzeczywistości pas odpadków pozostawionych przez kometę. Jeśli Ziemia natrafi na ten szlak podczas swojej wędrówki dookoła Słońca, okruchy zaczynają spalać się w ziemskiej atmosferze, sprawiając wrażenie świetlistego deszczu. Perseidy, widoczne na polskim niebie latem, to jedne z najbardziej obfitych i widowiskowych rojów. Żeby go zobaczyć, wystarczy tylko o odpowiedniej porze wyjrzeć przez okno. Posłuchaj, kiedy to zrobić.
03'15 Obserwatorium w Ogrodzie Luksemburskim Obserwatorium w paryskim Ogrodzie Luksemburskim to jedno z najstarszych i najwspanialszych obserwatoriów na świecie. Przez lata przebiegający przez to obserwatorium „południk paryski” (obecnie długość geograficzna 2°20’14,025’’ E) stanowił konkurencję obecnego południka zerowego w Greenwich. Do dzisiaj jest zaznaczony na niektórych francuskich mapach. W paryskim obserwatorium dokonano wielu ważnych odkryć. Dzisiaj nie prowadzi się już tam regularnych obserwacji, ale obserwatorium wciąż stanowi ważny francuski ośrodek naukowy.
02'45 Obserwatorium w Los Angeles Obserwatorium Griffith w Los Angeles należy do najsłynniejszych obserwatoriów otwartych dla publiczności. Można z niego nie tylko obserwować niebo, ale także zobaczyć panoramę jednego z najsłynniejszych miast świata. To stamtąd można zrobić najlepsze zdjęcie znanego na całym świecie napisu "Hollywood", na zboczu góry Lee.
02'41 Obserwatorium w Greenwich Królewskie Obserwatorium Astronomiczne w Greenwich to zapewne najsłynniejsze obserwatorium świata. Wprawdzie od dawna nie dokonano już w nim żadnego odkrycia, ale pozostaje geograficznym punktem odniesienia. Powstało w 1675 roku. Służyło głównie do pomiarów astrometrycznych, przydatnych do nawigacji w żegludze dalekomorskiej. Południk, na którym się znajduje, został w XIX wieku uznany za południk zero, a zatem wszyscy określamy swoje położenie w stosunku do tego właśnie obserwatorium!
02'58 Obserwatorium na Kitt Peak Obserwatorium na górze Kitt Peak w Arizonie ma niezwykle romantyczną historię. Górę tą wybrano w 1958 roku jako lokalizację narodowego amerykańskiego obserwatorium po przeprowadzeniu trzyletnich badań wstępnych ponad 150 potencjalnych lokalizacji. Decyzja władz napotkała jednak opór Indian, dla których Kitt Peak było świętym miejscem. Nie chcieli dopuścić do tego, aby powstały tam budowle „białego człowieka”. Wodzowie dali się przekonać dopiero wtedy, kiedy pokazano im przez teleskop piękno kosmosu. Dzisiaj na świętej górze Indian prowadzony jest radiowy nasłuch kosmosu. Uważa się, że znajduje się tutaj największe pod względem liczby instrumentów, obserwatorium na świecie - w sumie na Kitt Peak zlokalizowano 35 teleskopów optycznych i dwa radioteleskopy.
03'57 Niewidzialna ciemna materia Trudno w to uwierzyć, ale "zwykła" materia, z której zbudowane są nasze ciała, Ziemia, Słońce i wszystkie gwiazdy, jest we Wszechświecie zaledwie zanieczyszczeniem. W kosmosie dominuje tak zwana "ciemna materia", która jest dla nas niewidzialna. Wedle obecnych szacunków jest jej aż 84 procent! Skąd wiemy, że ciemna materia w ogóle istnieje? Można to wywnioskować z oddziaływań grawitacyjnych, silniejszych, niż gdyby brały w niej udział masy obiektów zbudowanych ze zwykłych cząstek. Wierzymy, że ciemna materia istnieje, chociaż nie mamy pojęcia, z czego jest zbudowana. Badania nad jej naturą trwają.
02'47 Nieskończoność Wszechświata Zjawisko nieskończoności rozważane było już od czasów starożytności. Przez długi czas podchodzono doń bardzo nieufnie - szybko zorientowano się, że pojęcie to prowadzi do paradoksów. Dzisiaj wiemy, że są dwa modele nieskończoności: może być potencjalna (a zatem skończona, ale o nieskończonej możliwości rozwoju) i aktualna, a zatem zrealizowana. Która jest charakterystyczna dla Wszechświata? Czy jest skończony, a tylko rozszerza się w nieskończoność, czy też od początku swojego istnienia jest niekończony? Okazuje się, że to drugie. Dlatego na przykład nie można wskazać miejsca, z którego Wszechświat zaczął sie rozszerzać - bo nieskończoność nie ma środka!
06'18 Nasz szpieg w kosmosie (cz.5) Teleskop Hubble'a to najstarszy i najsłynniejszy z działających teleskopów kosmicznych NASA. To jedyny teleskop, który może być serwisowany w kosmosie. W ciągu dwóch dekad jego pracy odbyto aż pięć misji naprawczych, dzięki którym ciągle pozostaje niezastąpiony. Od dwudziestu lat, mimo szeregu usterek, przesyła na Ziemię piękne zdjęcia kosmosu, a od momentu jego wyniesienia na orbitę w 1990 nasza wiedza o kosmosie ogromnie się powiększyła. "Ultragłębokie Pole Hubble'a" jest najdalej sięgającym astronomicznie zdjęciem, jakie kiedykolwiek wykonano w świetle widzialnym. Wiele obserwacji Hubble'a okazało się przełomowych, pomagając astronomom w lepszym zrozumieniu wielu fundamentalnych problemów astrofizyki. Jaka przyszłość czeka zasłużonego kosmicznego „staruszka” i jaki teleskop przejmie jego funkcje?
10'29 Nasz szpieg w kosmosie (cz.4) Teleskop Hubble'a to najstarszy i najsłynniejszy z działających teleskopów kosmicznych NASA. To jedyny teleskop, który może być serwisowany w kosmosie. W ciągu dwóch dekad jego pracy odbyto aż pięć misji naprawczych, dzięki którym ciągle pozostaje niezastąpiony. Od dwudziestu lat, mimo szeregu usterek, przesyła na Ziemię piękne zdjęcia kosmosu, a od momentu jego wyniesienia na orbitę w 1990 nasza wiedza o kosmosie ogromnie się powiększyła. "Ultragłębokie Pole Hubble'a" jest najdalej sięgającym astronomicznie zdjęciem, jakie kiedykolwiek wykonano w świetle widzialnym. Wiele obserwacji Hubble'a okazało się przełomowych, pomagając astronomom w lepszym zrozumieniu wielu fundamentalnych problemów astrofizyki. Jaka przyszłość czeka zasłużonego kosmicznego „staruszka” i jaki teleskop przejmie jego funkcje?
11'03 Nasz szpieg w kosmosie (cz.3) Teleskop Hubble'a to najstarszy i najsłynniejszy z działających teleskopów kosmicznych NASA. To jedyny teleskop, który może być serwisowany w kosmosie. W ciągu dwóch dekad jego pracy odbyto aż pięć misji naprawczych, dzięki którym ciągle pozostaje niezastąpiony. Od dwudziestu lat, mimo szeregu usterek, przesyła na Ziemię piękne zdjęcia kosmosu, a od momentu jego wyniesienia na orbitę w 1990 nasza wiedza o kosmosie ogromnie się powiększyła. "Ultragłębokie Pole Hubble'a" jest najdalej sięgającym astronomicznie zdjęciem, jakie kiedykolwiek wykonano w świetle widzialnym. Wiele obserwacji Hubble'a okazało się przełomowych, pomagając astronomom w lepszym zrozumieniu wielu fundamentalnych problemów astrofizyki. Jaka przyszłość czeka zasłużonego kosmicznego „staruszka” i jaki teleskop przejmie jego funkcje?
08'58 Nasz szpieg w kosmosie (cz.2) Teleskop Hubble'a to najstarszy i najsłynniejszy z działających teleskopów kosmicznych NASA. To jedyny teleskop, który może być serwisowany w kosmosie. W ciągu dwóch dekad jego pracy odbyto aż pięć misji naprawczych, dzięki którym ciągle pozostaje niezastąpiony. Od dwudziestu lat, mimo szeregu usterek, przesyła na Ziemię piękne zdjęcia kosmosu, a od momentu jego wyniesienia na orbitę w 1990 nasza wiedza o kosmosie ogromnie się powiększyła. "Ultragłębokie Pole Hubble'a" jest najdalej sięgającym astronomicznie zdjęciem, jakie kiedykolwiek wykonano w świetle widzialnym. Wiele obserwacji Hubble'a okazało się przełomowych, pomagając astronomom w lepszym zrozumieniu wielu fundamentalnych problemów astrofizyki. Jaka przyszłość czeka zasłużonego kosmicznego „staruszka” i jaki teleskop przejmie jego funkcje?
09'21 Nasz szpieg w kosmosie (cz.1) Teleskop Hubble'a to najstarszy i najsłynniejszy z działających teleskopów kosmicznych NASA. To jedyny teleskop, który może być serwisowany w kosmosie. W ciągu dwóch dekad jego pracy odbyto aż pięć misji naprawczych, dzięki którym ciągle pozostaje niezastąpiony. Od dwudziestu lat, mimo szeregu usterek, przesyła na Ziemię piękne zdjęcia kosmosu, a od momentu jego wyniesienia na orbitę w 1990 nasza wiedza o kosmosie ogromnie się powiększyła. "Ultragłębokie Pole Hubble'a" jest najdalej sięgającym astronomicznie zdjęciem, jakie kiedykolwiek wykonano w świetle widzialnym. Wiele obserwacji Hubble'a okazało się przełomowych, pomagając astronomom w lepszym zrozumieniu wielu fundamentalnych problemów astrofizyki. Jaka przyszłość czeka zasłużonego kosmicznego „staruszka” i jaki teleskop przejmie jego funkcje?
02'53 Największe obserwatorium świata Obserwatorium radioastronomiczne Very Large Array składa się z 27 niezależnych anten, każdej o średnicy 25 metrów i masie 209 ton. Właśnie dlatego jest obecnie uznawane za największe obserwatorium na świecie. Do czego służy ten olbrzym? Jest wielozadaniowym obserwatorium, używanym przy badaniu radiogalaktyk, kwazarów, pulsarów, pozostałości supernowych, rozbłysków gamma, aktywnych radiowo gwiazd, czarnych dziur, obserwacji Słońca i planet. W 1989 roku VLA został użyty do odebrania sygnałów radiowych z Voyagera 2, kiedy sonda ta mijała Neptuna.
02'53 Muzycznie o astronomii Czy muzyka odzwierciedla relacje panujące w kosmosie? Tak uważali Pitagoras i Kepler. Sądzili, że każdy dźwięk ma swoje przedstawienie we Wszechświecie, sfery niebieskie rozbrzmiewają muzyką. To harmonia muzyczna była dla nich inspiracją do badania kosmosu. Dzisiaj wiemy, że w kosmosie panuje cisza. Możemy jednak zachwycać się tym, że obowiązują tam te same prawa natury, które działają na Ziemi, a modele wymyślone na ziemskich biurkach znajdują potwierdzenie we Wszechświecie.
12'39 Łowcy meteorów (cz.4) Kiedy w okolicach Ziemi przelatuje kometa, zostawia za sobą szlak pełen odpadków. Jeśli Ziemia natrafi na ten szlak podczas swojej wędrówki dookoła Słońca, okruchy zaczynają spalać się w ziemskiej atmosferze. Z ziemi wygląda to jak deszcz spadających gwiazd czyli tak zwany „rój meteorów”. Co roku w lipcu Ziemia mija drogę komety Swifta-Tuttle'a, a widowisko, które wówczas powstaje, zwane jest rojem Perseidów. Posłuchaj, kiedy najlepiej oglądać Perseidy.
08'37 Łowcy meteorów (cz.3) Kiedy w okolicach Ziemi przelatuje kometa, zostawia za sobą szlak pełen odpadków. Jeśli Ziemia natrafi na ten szlak podczas swojej wędrówki dookoła Słońca, okruchy zaczynają spalać się w ziemskiej atmosferze. Z ziemi wygląda to jak deszcz spadających gwiazd czyli tak zwany „rój meteorów”. Co roku w lipcu Ziemia mija drogę komety Swifta-Tuttle'a, a widowisko, które wówczas powstaje, zwane jest rojem Perseidów. Posłuchaj, kiedy najlepiej oglądać Perseidy.
09'23 Łowcy meteorów (cz.2) Kiedy w okolicach Ziemi przelatuje kometa, zostawia za sobą szlak pełen odpadków. Jeśli Ziemia natrafi na ten szlak podczas swojej wędrówki dookoła Słońca, okruchy zaczynają spalać się w ziemskiej atmosferze. Z ziemi wygląda to jak deszcz spadających gwiazd czyli tak zwany „rój meteorów”. Co roku w lipcu Ziemia mija drogę komety Swifta-Tuttle'a, a widowisko, które wówczas powstaje, zwane jest rojem Perseidów. Posłuchaj, kiedy najlepiej oglądać Perseidy.
02'21 Łowcy meteorów (cz.1) Kiedy w okolicach Ziemi przelatuje kometa, zostawia za sobą szlak pełen odpadków. Jeśli Ziemia natrafi na ten szlak podczas swojej wędrówki dookoła Słońca, okruchy zaczynają spalać się w ziemskiej atmosferze. Z ziemi wygląda to jak deszcz spadających gwiazd czyli tak zwany „rój meteorów”. Co roku w lipcu Ziemia mija drogę komety Swifta-Tuttle'a, a widowisko, które wówczas powstaje, zwane jest rojem Perseidów. Posłuchaj, kiedy najlepiej oglądać Perseidy.
09'30 LHC - czy grozi nam koniec świata? Wielki Zderzacz Hadronów (LHC) to największe laboratorium fizyczne świata. Ma rozszczepić materię, aby zbadać jej podstawowe elementy i wyjaśnić największe zagadki cząstek. Jednym z celów eksperymentów jest odtworzenie Wszechświata w tuż po Wielkim Wybuchu, kiedy ustalały się wszystkie panujące dziś prawa fizyki. Innymi słowy - badacze będą próbowali wyjaśnić, dlaczego dzisiejsza fizyka Wszechświata jest taka, a nie inna. Wielki Zderzacz Hadronów będzie eksperymentował z materią na nieznanym dotąd poziomie. Teoretycznie mogą tam powstać np. czarne dziury. Czy badania w CERN mogą być groźne?
11'21 Kiedy wrócimy na Księżyc? (cz.3) Człowiek po raz pierwszy stanął na Księżycu ponad 40 lat temu. Po kilku misjach kosmicznych do Srebrnego Globu, załogowe loty na Księżyc zostały wstrzymane, ponieważ wiązały się ze zbyt dużymi kosztami. Były też bardzo ryzykowne. Od kilku dekad Międzynarodowa Stacja Kosmiczna stała się najbardziej odległym celem ziemskich misji załogowych. Ciągle nie posiadamy nowej, bezpiecznej i taniej technologii księżycowej. Kiedy uda nam się powrócić na Księżyc? Dlaczego, pomimo skoku technologicznego, ciągle jest to takie trudne?
12'00 Kiedy wrócimy na Księżyc? (cz.2) Człowiek po raz pierwszy stanął na Księżycu ponad 40 lat temu. Po kilku misjach kosmicznych do Srebrnego Globu, załogowe loty na Księżyc zostały wstrzymane, ponieważ wiązały się ze zbyt dużymi kosztami. Były też bardzo ryzykowne. Od kilku dekad Międzynarodowa Stacja Kosmiczna stała się najbardziej odległym celem ziemskich misji załogowych. Ciągle nie posiadamy nowej, bezpiecznej i taniej technologii księżycowej. Kiedy uda nam się powrócić na Księżyc? Dlaczego, pomimo skoku technologicznego, ciągle jest to takie trudne?
13'27 Kiedy wrócimy na Księżyc? (cz.1) Człowiek po raz pierwszy stanął na Księżycu ponad 40 lat temu. Po kilku misjach kosmicznych do Srebrnego Globu, załogowe loty na Księżyc zostały wstrzymane, ponieważ wiązały się ze zbyt dużymi kosztami. Były też bardzo ryzykowne. Od kilku dekad Międzynarodowa Stacja Kosmiczna stała się najbardziej odległym celem ziemskich misji załogowych. Ciągle nie posiadamy nowej, bezpiecznej i taniej technologii księżycowej. Kiedy uda nam się powrócić na Księżyc? Dlaczego, pomimo skoku technologicznego, ciągle jest to takie trudne?
08'05 Jak upolować planetę? (cz.2) Wśród wielkich XX-wiecznych odkrywców są Polacy. Polski astronom, prof. Aleksander Wolszczan, jako pierwszy na świecie odkrył planety poza Układem Słonecznym, a tym samym pokazał, że układy planetarne są we Wszechświecie zjawiskiem często spotykanym. Od wielu lat jest murowanym kandydatem do Nagrody Nobla. Także prestiżowe pismo naukowe "Nature" wymieniło go jako autora jednego z 15 najważniejszych odkryć w dziedzinie fizyki opublikowanych przez to wydawnictwo. Posłuchaj, jak zostaje się "łowcą planet" i odkrywa nowe ciała niebieskie.
08'05 Jak upolować planetę? (cz.1) Wśród wielkich XX-wiecznych odkrywców są Polacy. Polski astronom, prof. Aleksander Wolszczan, jako pierwszy na świecie odkrył planety poza Układem Słonecznym, a tym samym pokazał, że układy planetarne są we Wszechświecie zjawiskiem często spotykanym. Od wielu lat jest murowanym kandydatem do Nagrody Nobla. Także prestiżowe pismo naukowe "Nature" wymieniło go jako autora jednego z 15 najważniejszych odkryć w dziedzinie fizyki opublikowanych przez to wydawnictwo. Posłuchaj, jak zostaje się "łowcą planet" i odkrywa nowe ciała niebieskie.
03'39 Jak się produkuje wielkie teleskopy? Średnica zwierciadła największych teleskopów naziemnych ma kilka do kilkunastu metrów. Wcale niełatwo jest wykonać taki instrument - powierzchnia zwierciadła musi być nieskazitelnie gładka, a jednocześnie na tyle trwała, aby wytrzymać przestawianie i częste czyszczenie. Wśród wielkich obserwatoriów są także i takie, które składają się z całej sieci mniejszych teleskopów. Największym teleskopem na Ziemi jest zespół Teleskopów Kecka na Hawajach – to dwa wielkie teleskopy (Keck I i Keck II) pracujące w zakresie światła widzialnego i podczerwieni z tzw. optyką aktywną. Są oddalone od siebie o 85 metrów, a każdy z nich ma 10 m średnicy. Posiadają segmentowe zwierciadła złożone z 36 ściśle przylegających sześciokątnych segmentów. Jak powstają wielkie teleskopy naziemne i jakie mają zastosowanie?
03'28 Jak powstała matematyka Od starożytności ludzie próbowali zrozumieć zachowanie się materii oraz jej pochodzenie. Zastanawiali się na przykład, dlaczego niepodparte ciała spadają na ziemię, a różne materiały mają różne własności. Rozumową analizę tego rodzaju problemów zapoczątkował Tales. Matematyka, która opisuje relacje w świecie liczb, z czasem stała się językiem fizyki. Czym dokładnie różnią się obydwie dziedziny i która z nich pojawiła się pierwsza?
02'28 Jak odnaleźć meteoryt Meteory, czyli „spadające gwiazdy” w rzeczywistości wcale nie są duże. Większość z nich to kosmiczne okruchy, które z wielką prędkością wpadają w ziemską atmosferę i zaczynają płonąć. Wyglądają wówczas jak jasny, szybko przesuwający się punkt, który po chwili gaśnie. Większość meteorów spala się całkowicie jeszcze w powietrzu, a na powierzchnię Ziemi dociera tylko niewielka część. Mimo to niektóre można odnaleźć. Jeżeli chciałbyś znaleźć skałę z kosmosu, posłuchaj, jak to zrobić.
03'23 Jak obserwować satelity? Po naszym niebie krążą niezliczone sztuczne satelity. Są to instrumenty badawcze, komunikacyjne, wreszcie pozostałości po zakończonych misjach kosmicznych. Większość wysłanych przez człowieka satelitów widać z powierzchni Ziemi. Zdecydowanie najbardziej widowiskowe są błyski stacji ISS i satelitów Irydion, które można dostrzec gołym okiem. Wystarczy wiedzieć, kiedy i w którą stronę patrzeć!
02'30 Ile jest gwiazd na niebie? Gołym okiem można dojrzeć kilka tysięcy gwiazd, chociaż w samej galaktyce Drogi Mlecznej jest ich około 200 miliardów. Nawet bez teleskopu da się rozróżnić różne rodzaje i kolory tych odległych słońc. Wystarczy wiedzieć, na jakie szczegóły zwracać uwagę. Podstawowe informacje na temat gwiazdy niesie, oczywiście, jej kolor. To on informuje nas o temperaturze danego ciała, a zatem również o jego wielkości. Obraz widziany przez specjalistyczne instrumenty jest jeszcze bardziej frapujący. Warto obserwować gwiazdy – astronomia to jedna z niewielu nauk, gdzie odkryć regularnie dokonują amatorzy.
02'28 I Ty możesz ujrzeć Wszechświat Kosmos jest naprawdę niesamowity, a galaktyki i mgławice to najbardziej zjawiskowe obiekty niebieskie. Aby pierwszy raz w życiu rzucić okiem na niektóre z tych osobliwości, nie musisz używać specjalistycznych teleskopów ani zaawansowanej wiedzy. Wystarczy bezchmurne niebo i zwykła lornetka, a nawet nieuzbrojone oko. No i kilka fachowych porad. Jak się nie zagubić na nieboskłonie? W którą stronę patrzeć? Jak odróżniać poszczególne obiekty?
04'48 HAARP - tajny projekt Amerykanów (cz.4) HAARP to specjalna strefa naukowa na Alasce. Jest to program amerykańskich wojskowych badań naukowych. Celem projektu jest, według słów jego twórców "zrozumienie, symulowanie i kontrola procesów zachodzących w jonosferze, które mogą mieć wpływ na działanie systemów komunikacji i nadzoru elektronicznego". W 2005 naukowcy pracujący w HAARP opublikowali informację o wytworzeniu sztucznej zorzy polarnej za pomocą silnych, zogniskowanych fal radiowych wysokiej częstotliwości. Dla opinii publicznej HAARP jest równie tajemniczy jak Strefa 51 i równie trudno się tam dostać. Istnieje również wiele plotek na temat tego, czym właściwie zajmują się tam naukowcy. Nie do końca wiadomo, nad czym pracują Amerykanie. Czy HAARP pozwoli manipulować pogodą na świecie, a może nawet ludzkimi mózgami?
04'58 HAARP - tajny projekt Amerykanów (cz.3) HAARP to specjalna strefa naukowa na Alasce. Jest to program amerykańskich wojskowych badań naukowych. Celem projektu jest, według słów jego twórców "zrozumienie, symulowanie i kontrola procesów zachodzących w jonosferze, które mogą mieć wpływ na działanie systemów komunikacji i nadzoru elektronicznego". W 2005 naukowcy pracujący w HAARP opublikowali informację o wytworzeniu sztucznej zorzy polarnej za pomocą silnych, zogniskowanych fal radiowych wysokiej częstotliwości. Dla opinii publicznej HAARP jest równie tajemniczy jak Strefa 51 i równie trudno się tam dostać. Istnieje również wiele plotek na temat tego, czym właściwie zajmują się tam naukowcy. Nie do końca wiadomo, nad czym pracują Amerykanie. Czy HAARP pozwoli manipulować pogodą na świecie, a może nawet ludzkimi mózgami?
08'25 HAARP - tajny projekt Amerykanów (cz.2) HAARP to specjalna strefa naukowa na Alasce. Jest to program amerykańskich wojskowych badań naukowych. Celem projektu jest, według słów jego twórców "zrozumienie, symulowanie i kontrola procesów zachodzących w jonosferze, które mogą mieć wpływ na działanie systemów komunikacji i nadzoru elektronicznego". W 2005 naukowcy pracujący w HAARP opublikowali informację o wytworzeniu sztucznej zorzy polarnej za pomocą silnych, zogniskowanych fal radiowych wysokiej częstotliwości. Dla opinii publicznej HAARP jest równie tajemniczy jak Strefa 51 i równie trudno się tam dostać. Istnieje również wiele plotek na temat tego, czym właściwie zajmują się tam naukowcy. Nie do końca wiadomo, nad czym pracują Amerykanie. Czy HAARP pozwoli manipulować pogodą na świecie, a może nawet ludzkimi mózgami?
07'13 HAARP - tajny projekt Amerykanów (cz.1) HAARP to specjalna strefa naukowa na Alasce. Jest to program amerykańskich wojskowych badań naukowych. Celem projektu jest, według słów jego twórców "zrozumienie, symulowanie i kontrola procesów zachodzących w jonosferze, które mogą mieć wpływ na działanie systemów komunikacji i nadzoru elektronicznego". W 2005 naukowcy pracujący w HAARP opublikowali informację o wytworzeniu sztucznej zorzy polarnej za pomocą silnych, zogniskowanych fal radiowych wysokiej częstotliwości. Dla opinii publicznej HAARP jest równie tajemniczy jak Strefa 51 i równie trudno się tam dostać. Istnieje również wiele plotek na temat tego, czym właściwie zajmują się tam naukowcy. Nie do końca wiadomo, nad czym pracują Amerykanie. Czy HAARP pozwoli manipulować pogodą na świecie, a może nawet ludzkimi mózgami?
03'01 Gdzie jest najgoręcej? Wszechświat jest zarówno bardzo zimny, jak i bardzo gorący. Wszystko zależy od miejsca! O ile zwykle w kosmosie panuje temperatura bliska zera absolutnego, to są w nim i miejsca szalenie gorące. Mowa, oczywiście, o wnętrzach gwiazd, gdzie dochodzi do skomplikowanych reakcji jądrowych. Opowieść o kosmicznie wysokich temperaturach!
03'47 Galileusz - geniusz czy plagiator? Galileusz to jeden z najbardziej kontrowersyjnych naukowców w historii. Powszechnie sądzi się, że spalono go na stosie, chociaż zmarł śmiercią naturalną we własnym domu. Wielu uważa go za geniusza, powszechnie uważany jest także za ojca astronomii. To jednak najprawdopodobniej nie on wynalazł teleskop, nie był także pierwszym, który prowadził regularne obserwacje astronomiczne. Mimo to nowożytna nauka wiele mu zawdzięcza.
03'37 Droga Mleczna - nasza Galaktyka Układ Słoneczny leży na jednym z ramion Galaktyki Drogi Mlecznej. Na początku XX wieku myśleliśmy, że jest ona samotna we Wszechświecie. Dzisiaj wiemy, że galaktyk jest wiele i że układają się w przestrzeni kosmicznej na podobieństwo wielkiej sieci, tworząc mniejsze i większe grupy. Jak zbudowana jest nasza Galaktyka? Czy jest podobna do innych? Jakie są jej najbliższe galaktyczne sąsiadki? Posłuchaj o Wszechświecie w skali makro.
03'49 Dlaczego Wybuch wybuchł? Dopiero w XX wieku udowodniono, że Wszechświat miał początek. Powstał, razem z czasem i przestrzenią, w chwili Wielkiego Wybuchu. Ta teoria to jedno z największych ustaleń współczesnej astrofizyki. Nadal nie wiemy jednak, co było wcześniej i dlaczego w ogóle doszło do owej wielkiej eksplozji. Pierwotna "osobliwość", z której powstało wszystko, co istnieje, nie daje się opisać naszym prawom fizyki. Nie wiemy także, czy Kosmos będzie rozszerzał się w nieskończoność, czy też może w końcu zacznie się zapadać i powróci do swojego pierwotnego stadium. Posłuchaj, jaka przyszłość czeka Wszechświat.
03'29 Dlaczego nocne niebo jest czarne? Na niebie znajduje się nieskończona ilość gwiazd, z których każda świeci co najmniej tak, jak nasze Słońce, a wiele jest dużo jaśniejszych. Jeśli nieskończenie wielki wszechświat zawiera nieskończoną liczbę gwiazd, to niebo powinno nieustannie promieniować jednolitą jasnością, gdyż w każdym kierunku obserwacji nasz wzrok napotykałby gwiazdę.Dlaczego zatem niebo nocą jest czarne? To pytanie znane jest jako paradoks Olbersa. Odpowiedź wcale nie jest oczywista. Zmagało się z nią wielu wybitnych astronomów. Już w 1610 roku tę zagadkę próbował rozwiązać Joahannes Kepler, a po nim wielu innych. Dopiero w XX wieku udało się wyjaśnić ten fenomen. Posłuchaj, w jaki sposób.
03'53 Darmowa i nieskończona energia (cz.4) W dobie kryzysów energetycznych warto poszukać nowego źródła zasilania. Okazuje się, że pomysły można czerpać z gwiazd… Dosłownie! Reaktor, który będzie działał podobnie jak jądro gwiazdy, może zapewnić nam darmową i nieskończoną energię. Zbudowanie podobnego urządzenia jest możliwe. Obecnie trwają prace nad kilkoma takimi "stellaratorami". Rozmowa o eksperymentalnym reaktorze termojądrowym Wendelstein 7-X w Greifswaldzie w Niemczech.
07'33 Darmowa i nieskończona energia (cz.3) W dobie kryzysów energetycznych warto poszukać nowego źródła zasilania. Okazuje się, że pomysły można czerpać z gwiazd… Dosłownie! Reaktor, który będzie działał podobnie jak jądro gwiazdy, może zapewnić nam darmową i nieskończoną energię. Zbudowanie podobnego urządzenia jest możliwe. Obecnie trwają prace nad kilkoma takimi "stellaratorami". Rozmowa o eksperymentalnym reaktorze termojądrowym Wendelstein 7-X w Greifswaldzie w Niemczech. Przy jego konstrukcji pracują Polacy.
07'53 Darmowa i nieskończona energia (cz.2) W dobie kryzysów energetycznych warto poszukać nowego źródła zasilania. Okazuje się, że pomysły można czerpać z gwiazd… Dosłownie! Reaktor, który będzie działał podobnie jak jądro gwiazdy, może zapewnić nam darmową i nieskończoną energię. Zbudowanie podobnego urządzenia jest możliwe. Obecnie trwają prace nad kilkoma takimi "stellaratorami". Rozmowa o eksperymentalnym reaktorze termojądrowym Wendelstein 7-X w Greifswaldzie w Niemczech. Przy jego konstrukcji pracują Polacy.
08'46 Darmowa i nieskończona energia (cz.1) W dobie kryzysów energetycznych warto poszukać nowego źródła zasilania. Okazuje się, że pomysły można czerpać z gwiazd… Dosłownie! Reaktor, który będzie działał podobnie jak jądro gwiazdy, może zapewnić nam darmową i nieskończoną energię. Zbudowanie podobnego urządzenia jest możliwe. Obecnie trwają prace nad kilkoma takimi "stellaratorami". Rozmowa o eksperymentalnym reaktorze termojądrowym Wendelstein 7-X w Greifswaldzie w Niemczech. Przy jego konstrukcji pracują Polacy.
03'27 Czym będziemy latać w kosmos? "Endeavour", "Discovery" i "Atlantis", promy kosmiczne NASA, wychodzą z użycia. Ich technologia jest już przestarzała i zbyt droga w eksploatacji. Najsłynniejsza agencja kosmiczna ciągle nie ma żadnego następcy swoich słynnych wahadłowców. Do lamusa odejdą również tradycyjne rakiety na paliwo chemiczne - takie jak te, które wyniosły na orbitę statki Apollo i wszystkie moduły Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Są zbyt mało wydajne, aby dowiozły człowieka na Marsa. Na Międzynarodową Stację Kosmiczną na razie latać będą Rosjanie i Europejska Agencja Kosmiczna. A co potem? Czy ciężar lotów w kosmos wezmą na siebie prywatne firmy? Co ukrywa NASA?
03'28 Czy istnieje życie poza Ziemią Pytanie o życie poza Ziemią jest wyjątkowe, ponieważ w dokładnie takiej samej formie zadaje je sobie zwykły Kowalski i najwybitniejszy astrofizyk. Poszukiwaniami obcych form życia zajmują się nie tylko entuzjaści spod znaku Foxa Muldera. Robią to również naukowcy. Istnieją naukowe programy poszukiwania obcych form życia. Amerykanie nasłuchują kosmos w ramach projektu SETI (ang. Search for Extra-Terrestrial Intelligence), szukając kontaktu z pozaziemskimi cywilizacjami, powstała także specjalna gałąź biologii – astrobiologia. Posłuchaj o naukowych poszukiwaniach form życia na innych ciałach niebieskich.
02'58 Czy grozi nam kosmiczne zderzenie (cz.4) Ziemia codziennie zderza się z małymi obiektami kosmicznymi. Nie wszystkie kolizje są dla nas groźne, dlatego warto poznać rodzaje obiektów, jakie mogą znaleźć się na ziemskiej drodze. Wbrew pozorom meteory, meteoryty i meteroidy nie są tym samym, chociaż każda z tych nazw odnosi się do niegroźnych skał, które wpadają w ziemską atmosferę. Także dwa bardziej groźne rodzaje ciał niebieskich, komety i planetoidy, różnią się od siebie budową i orbitami, po jakich się poruszają. Czy planetoidy były kiedyś planetą? Co stanie się, jeśli jedna z nich uderzy w Ziemię?
05'45 Czy grozi nam kosmiczne zderzenie (cz.3) Ziemia codziennie zderza się z małymi obiektami kosmicznymi. Nie wszystkie kolizje są dla nas groźne, dlatego warto poznać rodzaje obiektów, jakie mogą znaleźć się na ziemskiej drodze. Wbrew pozorom meteory, meteoryty i meteroidy nie są tym samym, chociaż każda z tych nazw odnosi się do niegroźnych skał, które wpadają w ziemską atmosferę. Także dwa bardziej groźne rodzaje ciał niebieskich, komety i planetoidy, różnią się od siebie budową i orbitami, po jakich się poruszają. Czy planetoidy były kiedyś planetą? Co stanie się, jeśli jedna z nich uderzy w Ziemię?
15'45 Czy grozi nam kosmiczne zderzenie (cz.2) Ziemia codziennie zderza się z małymi obiektami kosmicznymi. Nie wszystkie kolizje są dla nas groźne, dlatego warto poznać rodzaje obiektów, jakie mogą znaleźć się na ziemskiej drodze. Wbrew pozorom meteory, meteoryty i meteroidy nie są tym samym, chociaż każda z tych nazw odnosi się do niegroźnych skał, które wpadają w ziemską atmosferę. Także dwa bardziej groźne rodzaje ciał niebieskich, komety i planetoidy, różnią się od siebie budową i orbitami, po jakich się poruszają. Czy planetoidy były kiedyś planetą? Co stanie się, jeśli jedna z nich uderzy w Ziemię?
11'02 Czy grozi nam kosmiczne zderzenie (cz.1) Ziemia codziennie zderza się z małymi obiektami kosmicznymi. Nie wszystkie kolizje są dla nas groźne, dlatego warto poznać rodzaje obiektów, jakie mogą znaleźć się na ziemskiej drodze. Wbrew pozorom meteory, meteoryty i meteroidy nie są tym samym, chociaż każda z tych nazw odnosi się do niegroźnych skał, które wpadają w ziemską atmosferę. Także dwa bardziej groźne rodzaje ciał niebieskich, komety i planetoidy, różnią się od siebie budową i orbitami, po jakich się poruszają. Czy planetoidy były kiedyś planetą? Co stanie się, jeśli jedna z nich uderzy w Ziemię?
12'22 Co uderzyło w Syberię? (cz.4) 30 czerwca 1908 roku na Syberii doszło do ogromnej eksplozji, która powaliła drzewa w promieniu 40 km. Widziana była w promieniu 650 km, słyszana w promieniu 1000 kilometrów, zaś niezwykle silny wstrząs zarejestrowały sejsmografy na całej Ziemi. W wielu europejskich miastach jasno było przez całą noc, a ówczesne rosyjskie magnetometry pokazywały w rejonie uderzenia drugi biegun północny! Do dzisiaj nie jesteśmy pewni, co właściwie się wydarzyło i co spowodowało katastrofę tunguską. Nie wiemy, czy na Ziemię spadła kometa czy asteroida. Nie jesteśmy też pewni, czy w ogóle doszło do zderzenia – być może obiekt eksplodował jeszcze nad powierzchnią. Posłuchaj, jakie są najnowsze teorie.
08'16 Co uderzyło w Syberię? (cz.3) 30 czerwca 1908 roku na Syberii doszło do ogromnej eksplozji, która powaliła drzewa w promieniu 40 km. Widziana była w promieniu 650 km, słyszana w promieniu 1000 kilometrów, zaś niezwykle silny wstrząs zarejestrowały sejsmografy na całej Ziemi. W wielu europejskich miastach jasno było przez całą noc, a ówczesne rosyjskie magnetometry pokazywały w rejonie uderzenia drugi biegun północny! Do dzisiaj nie jesteśmy pewni, co właściwie się wydarzyło i co spowodowało katastrofę tunguską. Nie wiemy, czy na Ziemię spadła kometa czy asteroida. Nie jesteśmy też pewni, czy w ogóle doszło do zderzenia – być może obiekt eksplodował jeszcze nad powierzchnią. Posłuchaj, jakie są najnowsze teorie.
09'10 Co uderzyło w Syberię? (cz.2) 30 czerwca 1908 roku na Syberii doszło do ogromnej eksplozji, która powaliła drzewa w promieniu 40 km. Widziana była w promieniu 650 km, słyszana w promieniu 1000 kilometrów, zaś niezwykle silny wstrząs zarejestrowały sejsmografy na całej Ziemi. W wielu europejskich miastach jasno było przez całą noc, a ówczesne rosyjskie magnetometry pokazywały w rejonie uderzenia drugi biegun północny! Do dzisiaj nie jesteśmy pewni, co właściwie się wydarzyło i co spowodowało katastrofę tunguską. Nie wiemy, czy na Ziemię spadła kometa czy asteroida. Nie jesteśmy też pewni, czy w ogóle doszło do zderzenia – być może obiekt eksplodował jeszcze nad powierzchnią. Posłuchaj, jakie są najnowsze teorie.
08'30 Co uderzyło w Syberię? (cz.1) 30 czerwca 1908 roku na Syberii doszło do ogromnej eksplozji, która powaliła drzewa w promieniu 40 km. Widziana była w promieniu 650 km, słyszana w promieniu 1000 kilometrów, zaś niezwykle silny wstrząs zarejestrowały sejsmografy na całej Ziemi. W wielu europejskich miastach jasno było przez całą noc, a ówczesne rosyjskie magnetometry pokazywały w rejonie uderzenia drugi biegun północny! Do dzisiaj nie jesteśmy pewni, co właściwie się wydarzyło i co spowodowało katastrofę tunguską. Nie wiemy, czy na Ziemię spadła kometa czy asteroida. Nie jesteśmy też pewni, czy w ogóle doszło do zderzenia – być może obiekt eksplodował jeszcze nad powierzchnią. Posłuchaj, jakie są najnowsze teorie.
03'40 Co to jest planeta? Okazuje się, że definicja planety nie jest wcale oczywista. Kiedyś „naszych” planet było dziewięć, ale, kiedy okazało się, że w Układzie Słonecznym krążą ciała większe od od Plutona (do niedawna ostatniej planety Układu Słonecznego), astronomowie musieli zastanowić się nad definicją słowa "planeta". Pluton stał się planetą karłowatą, podobnie jak Ceres - do tej pory planetoida. Jakim ciałom kosmicznym należy się nazwa "planeta"? Jakie są rodzaje tych ciał niebieskich? Czy wciąż mieszkamy na planecie?
11'08 Bombardowanie z kosmosu (cz.2) Pozaziemskie cząsteczki mogą nam poważnie zagrozić, jednak wciąż niewiele o nich wiemy. Dlatego właśnie specjaliści z Polski, w ramach międzynarodowego projektu, pomagają w budowie Kosmicznego Obserwatorium Ekstremalnego Wszechświata. Na orbitę wyślą go Japończycy w 2013 roku. Po zainstalowaniu na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej, ten niesamowity instrument będzie przez kilka lat monitorować atmosferę obszar pół miliona kilometrów kwadratowych. Ma śledzić zjawiska, które zachodzą w atmosferze ziemskiej pod wpływem promieniowania kosmicznego. Oprócz budowy elementów teleskopu, polscy badacze zajmą się także przygotowaniem symulacji rozwoju wielkich pęków atmosferycznych, badaniem zjawisk świetlnych w atmosferze, kalibracją fotopowielaczy i analizą danych obserwacyjnych.
14'03 Bombardowanie z kosmosu (cz.1) Pozaziemskie cząsteczki mogą nam poważnie zagrozić, jednak wciąż niewiele o nich wiemy. Dlatego właśnie specjaliści z Polski, w ramach międzynarodowego projektu, pomagają w budowie Kosmicznego Obserwatorium Ekstremalnego Wszechświata. Na orbitę wyślą go Japończycy w 2013 roku. Po zainstalowaniu na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej, ten niesamowity instrument będzie przez kilka lat monitorować atmosferę obszar o powierzchni pół miliona kilometrów kwadratowych. Ma śledzić zjawiska, które zachodzą w atmosferze ziemskiej pod wpływem promieniowania kosmicznego. Oprócz budowy elementów teleskopu, polscy badacze zajmą się także przygotowaniem symulacji rozwoju wielkich pęków atmosferycznych, badaniem zjawisk świetlnych w atmosferze, kalibracją fotopowielaczy i analizą danych obserwacyjnych.
03'32 Astronomiczne skoki Astronomia w XX wieku rozwijała się skokowo. Prawie co dekadę dokonywaliśmy jakiegoś przełomowego odkrycia, zupełnie zmieniającego nasz wcześniejszy pogląd na Wszechświat. Trudno uwierzyć, ale jeszcze pół wieku temu nie wiedzieliśmy nic o istnieniu innych galaktyk czy rozszerzaniu się Wszechświata. Nie mieliśmy pojęcia o Wielkim Wybuchu, ucieczce galaktyk czy naturze czarnych dziur! Dopiero dzięki nowoczesnym teleskopom zobaczyliśmy, jak wyglądał Wszechświat chwilę po swoich narodzinach.
03'26 Astronomia, astrologia - co za różnica… Astrologia. Kiedyś uważano ją za ukoronowanie wszelkiej wiedzy, używano do prognozowania pogody i wyznaczania szczęśliwych dni. Stawianiem horoskopów zajmował się każdy badacz nieba. Wielkie przepowiednie, jeśli były trafne, przynosiły sławę i bogactwo. Nietrafione, niejednokrotnie kończyły się zgładzeniem astrologa. Z rad astrologów korzystali m.in. Adolf Hitler i Ronald Reagan. Dzisiaj astronom i astrolog to dwie różne profesje. Uczeni zajmują się naukowym badaniem Wszechświata, wróżenie z gwiazd im nie przystaje. Jak zatem w XXI wieku radzą sobie astrologowie?
02'51 Astronomia leży u podstaw fizyki Kiedyś wierzono, że na Ziemi panują inne prawa fizyczne, niż we Wszechświecie. Okazało się, że to nieprawda. W kosmosie działa taka sama grawitacja, istnieją takie same pierwiastki i pola elektromagnetyczne. Wszystko to, oczywiście, na nieporównanie większą skalę. Właśnie dlatego astronomia, która bada obiekty i zjawiska znajdujące się poza Ziemią, jest dzisiaj ściśle związana z astrofizyką - a zatem nauką, która stosuje do zagadek z kosmosu "ziemskie" prawa fizyczne. Związek ten jest tak ścisły, że dzisiaj w zasadzie obydwie dziedziny są jednością, a badań w CERN nie da się oddzielić od badań astronomów.
02'53 Astronomia - najnowocześniejsza nauka świata Astronomia to jedna z najstarszych nauk uprawianych przez człowieka. Swój "złoty wiek" przeżywa właśnie teraz - dzięki temu, że korzysta z najnowszych osiągnięć nauki i technologii. Warto jednak pamiętać, że i technologia nie rozwijałaby się tak dynamicznie, gdyby nie badania Wszechświata. To badaniom kosmicznym zawdzięczamy lepszą izolację domów, nawigację, miniaturyzację, komórki, a fizykom z CERN... internet. Każdy wysyłany na orbitę teleskop, to urządzenie najnowszej generacji. Dzięki wszystkim innowacjom w XX wieku dokonaliśmy ogromnej ilości odkryć astronomicznych. Nowoczesna technologia i teleskopy kosmiczne pokazały nam Wszechświat, jakiego wcześniej nie znaliśmy. Kamery teleskopów Hubble'a i Spitzera pokazały nam najstarsze galaktyki, powstające niedługo po Wielkim Wybuchu.
02'43 Astrofizyka - czym to się je? Astrofizyka to nic innego, jak zastosowanie praw fizyki do interpretacji wyników obserwacji astronomicznych. Astrofizyk musi być niezwykle wszechstronny, ponieważ korzysta ze wszystkich możliwych odmian swojej dziedziny. Do badania Wszechświata potrzebna jest przecież zarówno zaawansowana fizyka teoretyczna, jak i optyka, chemia fizyczna, fizyka ciała stałego czy krystalografia. Fizycy wszystkich specjalności jednoczą się, aby dokładniej badać prawa rządzące Wszechświatem. Posłuchaj o fizyce kosmosu!
03'11 Apollo 11 czyli człowiek na Księżycu (cz.4) W 1961 prezydent USA John Kennedy ogłosił, że Amerykanie wylądują na Księżycu przed upływem dekady. Naukowcy musieli zbudować rakietę na tyle silną, by doleciała do Księżyca, oraz statek kosmiczny zdolny odbyć tę podróż w obie strony. Zadanie zostało zrealizowane w 1969 przez załogę Apollo 11. Misja kilkakrotnie ocierała się o katastrofę. Amerykanie finiszowali niemal równocześnie z radziecką Łuną-15, która w tym samym momencie podchodziła do lądowania. Sonda była dla Rosjan ostatnią szansą na uzyskanie próbek gruntu przed Amerykanami, uległa jednak rozbiciu o powierzchnię Księżyca.
09'25 Apollo 11 czyli człowiek na Księżycu (cz.3) W 1961 prezydent USA John Kennedy ogłosił, że Amerykanie wylądują na Księżycu przed upływem dekady. Naukowcy musieli zbudować rakietę na tyle silną, by doleciała do Księżyca, oraz statek kosmiczny zdolny odbyć tę podróż w obie strony. Zadanie zostało zrealizowane w 1969 przez załogę Apollo 11. Misja kilkakrotnie ocierała się o katastrofę. Amerykanie finiszowali niemal równocześnie z radziecką Łuną-15, która w tym samym momencie podchodziła do lądowania. Sonda była dla Rosjan ostatnią szansą na uzyskanie próbek gruntu przed Amerykanami, uległa jednak rozbiciu o powierzchnię Księżyca.
07'22 Apollo 11 czyli człowiek na Księżycu (cz.2) W 1961 prezydent USA John Kennedy ogłosił, że Amerykanie wylądują na Księżycu przed upływem dekady. Naukowcy musieli zbudować rakietę na tyle silną, by doleciała do Księżyca, oraz statek kosmiczny zdolny odbyć tę podróż w obie strony. Zadanie zostało zrealizowane w 1969 przez załogę Apollo 11. Misja kilkakrotnie ocierała się o katastrofę. Amerykanie finiszowali niemal równocześnie z radziecką Łuną-15, która w tym samym momencie podchodziła do lądowania. Sonda była dla Rosjan ostatnią szansą na uzyskanie próbek gruntu przed Amerykanami, uległa jednak rozbiciu o powierzchnię Księżyca.
11'22 Apollo 11 czyli człowiek na Księżycu (cz.1) W 1961 prezydent USA John Kennedy ogłosił, że Amerykanie wylądują na Księżycu przed upływem dekady. Naukowcy musieli zbudować rakietę na tyle silną, by doleciała do Księżyca, oraz statek kosmiczny zdolny odbyć tę podróż w obie strony. Zadanie zostało zrealizowane w 1969 przez załogę Apollo 11. Misja kilkakrotnie ocierała się o katastrofę. Amerykanie finiszowali niemal równocześnie z radziecką Łuną-15, która w tym samym momencie podchodziła do lądowania. Sonda była dla Rosjan ostatnią szansą na uzyskanie próbek gruntu przed Amerykanami, uległa jednak rozbiciu o powierzchnię Księżyca.
04'03 50 lat badań kosmosu (cz.3) Od ponad 50 lat podbijamy Wszechświat. Każdego roku wysyłamy na orbitę statki załogowe oraz wszelakie urządzenia badawcze i telekomunikacyjne. Misje kosmiczne w minionym półwieczu kończyły się oszałamiającymi sukcesami (na przykład lądowanie na Księżycu), ale zdarzały się i katastrofy (na przykład eksplozja wahadłowca Columbia). Co odkryły wysyłane przez nas instrumenty? Czy dziś jesteśmy bliżej lotu na Marsa, niż byliśmy podczas pierwszego lądowania człowieka na Księżycu? Kiedy stopa człowieka dotknie powierzchni Czerwonego Globu?
10'52 50 lat badań kosmosu (cz.2) Od ponad 50 lat podbijamy Wszechświat. Każdego roku wysyłamy na orbitę statki załogowe oraz wszelakie urządzenia badawcze i telekomunikacyjne. Misje kosmiczne w minionym półwieczu kończyły się oszałamiającymi sukcesami (na przykład lądowanie na Księżycu), ale zdarzały się i katastrofy (na przykład eksplozja wahadłowca Columbia). Co odkryły wysyłane przez nas instrumenty? Czy dziś jesteśmy bliżej lotu na Marsa, niż byliśmy podczas pierwszego lądowania człowieka na Księżycu? Kiedy stopa człowieka dotknie powierzchni Czerwonego Globu?
12'15 50 lat badań kosmosu (cz.1) Od ponad 50 lat podbijamy Wszechświat. Każdego roku wysyłamy na orbitę statki załogowe oraz wszelakie urządzenia badawcze i telekomunikacyjne. Misje kosmiczne w minionym półwieczu kończyły się oszałamiającymi sukcesami (na przykład lądowanie na Księżycu), ale zdarzały się i katastrofy (na przykład eksplozja wahadłowca Columbia). Co odkryły wysyłane przez nas instrumenty? Czy dziś jesteśmy bliżej lotu na Marsa, niż byliśmy podczas pierwszego lądowania człowieka na Księżycu? Kiedy stopa człowieka dotknie powierzchni Czerwonego Globu?
Section07

Ile waży Wszechświat? Czy czas wyłonił się z Wielkiego Wybuchu? Czy ma swój koniec? Kiedy eksploduje Słońce? Czy wehikuł czasu jest zgodny z prawami fizyki? Czy czarne dziury są wrotami do innych światów? Oto rąbki tajemnic, które odkryjesz w kanale "Kosmos". Jeżeli chcesz dowiedzieć się o wszechświatach bliźniaczych, poszukiwaniach ET i wszechobecnej ciemnej materii - zostań tutaj!