Polskie Radio

Dziesięć wspomnień

Spotkanie z twórcą "Symfonii pieśni żałosnych" zawsze pozostawiało w pamięci niezatarty ślad. Wielu fascynowała jego muzyka lub artystyczna bezkompromisowość, innych - charyzmatyczna osobowość i zdecydowane poglądy.

Jego dzieła wyprzedziły epokę

- Ta muzyka przyszła za wcześnie. Byliśmy na nią nieprzygotowani - mówił w rozmowie z Jerzym Sosnowskim uczeń Góreckiego, kompozytor Eugeniusz Knapik. - Tylko nieliczni od razu zrozumieli, czym są jego utwory. Wielu zarzucało mu wręcz dyletanctwo - dodała Joanna Grotkowska z radiowej Dwójki

Szokował ostentacyjną prostotą. Wyprzedził czas...

Joanna Wnuk-Nazarowa, dyrektor Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia wspomina ostatnie spotkanie z Henrykiem Mikołajem Góreckim, prawykonanie przełomowego "Ad Matrem" oraz kontrowersje wokół słynnej "III Symfonii".

Największy od czasów Chopina?

- Współtworzona przez Henryka Mikołaja Góreckiego, polska szkoła kompozytorska była największym fenomenem w naszej muzyce od czasów Chopina - mówił Agacie Kwiecińskiej muzykolog Marcin Gmys po śmierci wybitnego kompozytora.

Lamb: nasze brzmienie zawdzięczamy Góreckiemu

- Chodzi o bardzo oryginalną ekspresję oraz dynamikę; to bardzo powolne, niekończące się narastanie - wspomina Andy Barlow. - Tak na prawdę właśnie z inspiracji III Symfonią Góreckiego zrodziło się specyficzne brzmienie Lamb - podkreśla.

To kompozytor i człowiek absolutnie bezkompromisowy

Dyrygent Wojciech Michniewski mówi o głębi tkwiącej w pozornie monotonnej muzyce Góreckiego. Wiąże się ona z umiłowaniem przez kompozytora natury: - Nie chodzi tu bynajmniej o idylliczną utopię, lecz o okrutną siłę, z którą nieustannie trzeba się zmagać...

Był twórcą bardzo wymagającym...

- Potrafił być dosadny, a nawet szorstki. Ale też zawsze wiedział, o co mu chodzi, i potrafił to przekazać - podkreślał w dniu śmierci Henryka Mikołaja Góreckiego interpretator wielu jego dzieł, baryton Jerzy Artysz.

Górecki jak Bruckner

- On nie szukał Boga, jak Mahler, lecz go odnalazł, niczym Bruckner - wspominał w Dwójce dyrygent Gabriel Chmura.

Kompozytor jak mędrzec Wschodu

- On kontempluje naturę i wydobywa głębszy sens życia; odkrywa to, co na co dzień niedostrzegalne - mówił o twórczości Góreckiego mistrz batuty, Jan Krenz.

Za stary by zostać muzykiem...

- Droga Góreckiego do kompozycji była na prawdę ciernista - podkreślała Ewa Bobocińska. Utrata matki i poważna choroba spowolniły jego edukację. Potem wszędzie słyszał, że jest już "zbyt dorosły"...

Nie tylko III Symfonia

- Bardzo ważnym utworem jest dla mnie "Muzyczka IV" - mówi Tadeusz Wielecki, kompozytor i dyrektor "Warszawskiej Jesieni". I dodaje: - Górecki nie odwołuje się do mody czy zapotrzebowania, komponuje dla siebie i zwycięża.

W kosmosie dźwięków

Choć debiutował jako objawienie polskiej awangardy przełomu lat 50. i 60., Górecki przez całą drogę twórczą deklarował wierność tradycyjnym wartościom. O mistrzach przeszłości opowiadał przy tym z właściwą sobie swadą i dosadnością.

Twórca potrafi więcej

Chlapnąć farbą, zrobić dziurę w ścianie, obrać kartofle. Czy to jest sztuka? "Gardłacze" twierdzą, że tak. Ale kim wobec tego jest twórca? Górecki odpowiada na pytanie. Mocne słowa...

Talent to dar od Boga

- Bach uważał pisanie muzyki za swój obowiązek, za rzemiosło. Mówił, że jest w służbie bożej - mówił Henryk Mikołaj Górecki w 2007 roku.

Umiem się jeszcze cieszyć

Henryk Mikołaj Górecki o Kolbergu, pieśniach własnych i Schubertowskich, prostocie, Bogu i muzyce ludowej.

Po piórze jestem wnukiem Szymanowskiego

- Łatwo jest udawać patriotę za granicą. A on został w tym biednym kraju i nie tylko komponował, lecz także grał, uczył, pisał. Bez Szymanowskiego w ogóle by nas nie było, a wielu o tym zapomina - podkreślał w latach 90. Henryk Mikołaj Górecki.

Trudno zgłębić tajemnicę Mozarta

Henryk Mikołaj Górecki opowiada Mieczysławowi Kominkowi o daremności usiłowań dotarcia do istoty sztuki muzycznej. Owszem, można pokazać warsztat Bacha, ale tajemnicą pozostanie wielkość Musorgskiego, który warsztatu nie miał, ale pisał muzykę prawdziwą. W tle - Chopin...

Rzecz zwyczajna, ale sposób niezwykły

- Te słowa papieża Jana XXIII idealnie opisują muzykę Chopina - uważał Henryk Mikołaj Górecki. - Niby prościutkie temaciki, a on potrafił z nich zrobić arcydzieła... To jest wyzwanie!

Niedaleko pada jabłko od jabłoni...

- Gdy napisał pierwszy utwór na chór a capella, miałem wrażenie, że to dzieło człowieka, który zęby zjadł na tego rodzaju muzyce. Żadnego szokowania, wydziwiania; wszystko, jak Pan Bóg przykazał - zachwalał wybitny kompozytor muzykę swojego syna, Mikołaja Góreckiego.

Buty nie mogą być z sera

- Buty mają być wygodne, dobre, solidne, ładne. A jak szewc zrobi mi buty z sera? No to ja się wściekam. Idiota! Ale jak ja robię muzykę z sera, to my kiwamy głową. Naturalnie zaraz się ktoś, kto napisze doktorat na ten temat - Henryk Mikołaj Górecki nigdy nie darzył krytyków ani muzykologów nadmierną atencją...

Piękne słowa! Szkoda, że nie moje...

Tak Henryk Mikołaj Górecki podsumował swe wystąpienie w sali Auditorium Maximum w marcu 1994 roku. Kompozytor pragnął podzielić się uwagami o kondycji człowieka, roli sztuki, jej miejscu w historii. Ostatecznie jednak ukrył się za starannie dobranymi cytatami...

Więcej niż Symfonia

Kompozytor bał się, że spektakularny sukces III Symfonii przyćmi blask jego innych utworów. Miłośnicy i znawcy jego muzyki wiedzą jednak, że polski twórca pozostawił po sobie o wiele więcej arcydzieł.

III Symfonia hipnotyzuje Brytyjczyków

- Do sukcesu nagrania napisanej ponad 15 lat wcześniej III Symfonii przyczyniło się radio - mówił w 1993 roku Aleksander Nowak z Sekcji Polskiej BBC.

Trójka na czwórkę

- Magazyn "Rolling Stone" przyznał nagraniu III Symfonii Góreckiego cztery gwiazdki na pięć i określił utwór jako "ponadczasowy" - relacjonował Wojciech Żurniak z "Głosu Ameryki".

III Symfonia jako fenomen? To za mało powiedziane

- Tego nie da się wytłumaczyć. Każdy żołnierz nosi w plecaku marszałkowską buławę, ale niewielu ją ostatecznie dostaje - komentował Henryk Mikołaj Górecki zaskakując komercyjny sukces swojej "Symfonii pieśni żałosnych" w 1993 roku.

Uroki archaizacji

"Trzy utwory w dawnym stylu" zostały doskonale przyjęte przez krytykę. Tym lepiej, im bardziej konserwatywne były poglądy komentatora. Zwrot stylistyczny w tych utworach sprawiał natomiast kłopot tym, którzy dotąd cenili radykalne pomysły kompozytora.

Smyczkowy testament Góreckiego

- Serce waliło mi 200 razy na minutę; musiałem wyjść ze studia, złapać oddech i ochłonąć - tak Michał Pepol z Royal String Quartet wspomina nagrywanie kompletu kwartetów smyczkowych mistrza.

Góreckiego hołd pamięci matki

Utwór "Ad Matrem" z 1973 roku wzbudzał żywe dyskusje. Premiera dzieła została przyjęta entuzjastycznie, ale krytycy nie byli jednomyślni. Dzieło tylko efektowne, czy ponadczasowe?

Utwory wokalne to gimnastyka mózgu i serduszka

- Są tacy poeci, do których "się nie da", bo dźwięk przeszkadza słowu. Wydawało mi się, że z Wyspiańskim tak jest - mówił Henryk Mikołaj Górecki o swych utworach do słów Stanisława Wyspiańskiego. - Gdyby nie Wanda Warska, nie było trzech fragmentów, ale jestem zadowolony z tego, że musiałem się trochę wysilić.

Klawesyn jest instrumentem rytmu

Wybitna klawesynistka Elżbieta Chojnacka charakteryzuje specyfikę "Koncertu klawesynowego" Henryka Mikołaja Góreckiego. Utwór z 1980 roku jest jed dedykowany.

O źródłach

Droga twórcza i życiowa Góreckiego to nieustanna pielgrzymka do źródeł. Co ciekawe, rodowity Ślązak odnalazł swoją duchową ojczyznę na Podhalu...

Spłacić dług tej ziemi

W kontekście jednoczącej się, także kulturowo, Europy, Henryk Mikołaj Górecki postrzega patriotyzm w kategoriach obowiązku wobec ojczyzny. - Urodziłeś się w tym miejscu, bądź za nie odpowiedzialny - mówił kompozytor w audycji Grzegorza Michalskiego.

Lamb: Polacy są jak muzyka Góreckiego...

- Na zewnątrz wydajecie się chłodni, ale pod powierzchnią przepełniają Was niesamowite uczucia - stwierdzili członkowie słynnego duetu w rozmowie z Eweliną Grygiel.

On jest cały z ludowości

- W każdym utworze jego jest siła, najgłębsza istota tego, co jest z muzyki ludowej - mówi Ewa Szczecińska, muzykolog i redaktor Programu 2. - Tylko Górecki i Chopin w tak wspaniały sposób potrafili sięgać do folkloru.

Szymanowski, "Harnasie", góralszczyzna

- Najbardziej góralskie utwory Szymanowskiego to "Stabat Mater", pierwsza część II Kwartetu smyczkowego, II Koncert skrzypcowy. A "Harnasie" to jest cytat. Pięknie wystylizowany, pięknie zrobiony, ale to wszystko - mówił Henryk Mikołaj Górecki w roku 1979.

Najpiękniejsza jest muzyka żyjącej wsi...

- Wiatr świszczy, psy szczekają, konie rżą, baby krzyczą... Właśnie to chciałem oddać w swoim I Kwartecie smyczkowym "Już się zmierzcha" - mówił Henryk Mikołaj Górecki Marii Baliszewskiej z właściwą sobie naturalnością i bezpośredniością.

80. rocznica urodzin H. M. Góreckiego

Henryk Mikołaj Górecki - Utwory na chór a cappella