Nauka

100-lecie największej erupcji XX wieku!

06.06.2012 00:01
W czerwcu 1912 roku wybuchł wulkan Novarupta na Alasce. Jak dotąd, nie zdarzyła się większa erupcja...
100-lecie najwiękssej erupcji XX wieku
6 czerwca 1912 roku wybuchł wulkan Novarupta na Alasce. Jak dotąd, po 1912 nie zdarzyła się większa erupcja. 
Najpierw przyszło płytkie trzęsienie ziemi. Mało kto z okolicznych mieszkańców spodziewał się, że zaraz nastąpi Armageddon. Błysk i huk były odczuwalne nawet 1000 km od wulkanu. Lawa lała się trzy dni, do 8 czerwca. Pokryła cały rejon. Podczas erupcji na powierzchnię wydostało się 30 razy więcej magmy niż podczas erupcji wulkany St Helens z 1980 roku - aż 30 km2.
Do lat 50. XX wieku sądzono, że eksplozja dotyczyła wulkanu Katmai, a nie jego sąsiada, Novarupta. To dlatego, że eksplozja doprowadziła do opróżnienia komór magmy pod Katmai i wulkan ten zapadł się, chociaż to nie on "zionął" ogniem. Ucierpiał też dawny stożek wulkanu Novarupta, ale po eksplozji w miejscu starego powstał nowy (stąd nazwa Novarupta - nowy wulkan). Pierwsze badania terenu podjęto dopiero w 1916 roku, kiedy z ramienia National Geographic wyruszył tam Robert Griggs. To on nazwał okolice wulkanów Katmai i Navarupta Doliną Dziesięciu Tysięcy Dymów. Dzisiaj miejsce erupcji znajsuje się na terenie utworzonego w 1980 roku Parku Narodowego Katmai. 

Najpierw przyszło płytkie trzęsienie ziemi. Mało kto z okolicznych mieszkańców spodziewał się, że zaraz nastąpi Armageddon. Błysk i huk były odczuwalne nawet 1000 km od wulkanu. Lawa lała się przez trzy dni, od 6 do 8 czerwca. Pokryła cały rejon. Podczas erupcji na powierzchnię wydostało się 30 razy więcej magmy niż podczas wybuchu wulkanu St Helens z 1980 roku - aż 30 km2. Dzisiaj tego typu eksplozja sparaliżowałaby ruch na całej północnej półkuli...

Do lat 50. XX wieku sądzono, że eksplozja dotyczyła wulkanu Katmai, a nie jego sąsiada, Novarupty. To dlatego, że doprowadziła ona do opróżnienia komór magmy pod Katmai i wulkan ten zupełnie się zapadł, chociaż to nie on "zionął" ogniem. Ucierpiał też dawny stożek wulkanu Novarupta, ale po eksplozji w jego miejsce powstał nowy (stąd nazwa Novarupta - nowy wulkan).

Pierwsze badania terenu podjęto dopiero w 1916 roku, kiedy z ramienia "National Geographic" wyruszył tam Robert Griggs. To on nazwał okolice wulkanów Katmai i Navarupta Doliną Dziesięciu Tysięcy Dymów. Dzisiaj miejsce erupcji znajduje się na terenie utworzonego w 1980 roku Parku Narodowego Katmai. 

(ew) 

Zobacz więcej na temat: trzęsienia ziemi
Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Przypominamy 5 największych tsunami w historii

Tsunami to żywioł, nad którym człowiek nie potrafi zapanować. Sprawdź, które tsunami w historii były najbardziej śmiercionośne.

Niemal za każdym razem, kiedy jakieś wybrzeże zostanie nawiedzone przez tsunami, są jacyś zaginieni i zmarli. Czym dokładnie jest to straszne zjawisko? To fala oceaniczna wywołana podwodnym trzęsieniem ziemi, wybuchem wulkanu, osuwiskiem ziemi lub dzieleniem się lodowców. Może być także spowodowana upadkiem meteorytu. Rozchodzi się pierścieniowo od miejsca jej wzbudzenia. Na pełnym morzu przejście fali tsunami, poruszającej się z wielką prędkością (do 900 km/h), może być nawet niezauważone, ponieważ długość tych fal dochodzi do kilkuset kilometrów, ale ich wysokość nie przekracza kilkudziesięciu centymetrów. Dopiero w strefie brzegowej może ona osiągnąć wysokość kilkudziesięciu metrów, niszcząc całe nadbrzeżne miejscowości.

Okazuje się, że źródła historyczne nie odnotowały drugiego takiego tsunami, jak to, które spustoszyło wybrzeża Indonezji w 2004 roku, zabijając 230 000 osób. Ale w historii odnotowano niemal równie potężne fale. Przeczytaj o pięciu najbardziej pamiętnych.

5. Krakatau, 1883

Zabitych: 36 000

Powód: Erupcja wulkanu

Tsunami, które także miało miejsce w Indonezji. Towarzyszyło erupcji wulkanu Krakatau (Krakatoa), która uznawana jest za największy wybuch wulkanu w historii ludzkości. Sama erupcja była słyszalna nawet w Australii, co czyni ją najbardziej słyszalnym wydarzeniem w historii ludzkości. Nic nigdy wcześniej ani później nie było slyszalne tak daleko od miejsca swojego wystąpienia.

Tsunami, które wywołał wybuch z 1883 roku, spowodowało fale o wysokości 40 metrów. Zmiotło z powierzchni ziemi 165 wiosek.

4. Tsunami na Morzu Południowochińskim, 1782

Zabitych: Ponad 40 000

Powód: Trzęsienie ziemi

Posiadamy niewiele danych historycznych na temat tej tragedii. Radziecki katalog tsunami, opublikowany w 1964 roku, sugeruje, że zabitych na samym Tajwanie było ponad 40 000 osób.

3. Wielkie trzęsienie ziemi w Lizbonie, 1755

Zabitych: 60 000

Powód: Podmorskie trzęsienie ziemi

To trzęsienie ziemi odbiło się echem nie tylko na wyglądzie Lizbony, która posiada niewiele budynków starszych niz połowa XVIII wieku, ale i na kulturze calej Europy. Wolter, usłyszawszy o nim, zwątpił w to, że świat jest dobry.

Wydarzyło sie w listopadzie 1755 roku. Ziemia zatrzęsła się pod Atlantykim niedaleko wybrzezy Portugalii. Lizbona została niemal doszczętnie zniszczona. Spowodowane przez wstrząs tsunami zniszczyło z kolei wiele nadbrzeżnych portugalskich miast. 6-metrowe fale uderzyły w już zniszczoną stolicę. Tag zaczął się cofać, „podnosząc się jak góra” – donosili świadkowie.

2. Erupcja, która zniszczyła cywilizację minojską, Starożytna Grecja

Zabitych: 100 000 lub więcej

Powód: Wybuch wulkanu

Ta tragedia wydarzyła się około 1500 roku p.n.e. Eksplodował wówczas podmorski wulkan, który znajduje się na dzisiejszej wyspie Tera (zwanej także Santorini). Specjaliści z amerykańskiej agencji NOAA twierdzą, że to pierwsze tsunami, które zarejestrowały źródła pisane. Pierwsze – i od razu tak tragiczne w skutkach!

Nigdy nie dowiemy się, ile osób zginęło podczas tej tragedii. Ilośc ofiar można oszacować na podstawie danych archeologicznych, które informują nas, jak liczne były ówczesne nadmorskie osady i miasta.

Powszechnie przyjmuje się, że to własnie ta erupcja połozyła kres kwitnącej wówczas cywilizacji minojskiej na Krecie.Dowody geologiczne sugerują, że fala tsunami osiągnęła wówczas 15 metrów i zalała wybrzeża wszystkich okolicznych wysp i Grecji kontynentalnej. Ofiar musiało być wiele.

1. Tsunami na Oceanie Indyjskim, 2004

Zabitych: Około 226 000

Powód: Podmorskie trzęsienie ziemi

Rzadko kiedy zdarza się, aby największe wydarzenia w historii działy się na naszych oczach. Oczywiście, tsunami to mało przyjemny przykład takiego „rekordu”.

Największe tsunami w znanej nam historii wydarzyło się 26 grudnia 2004 roku. Potężne trzęsienie ziemi o sile 9,1 do 9,3 stopni w skali Richtera trwało około 10 minut. Miało miejsce niedaleko wybrzeży Sumatry. Tsunami, które spowodowało, udarzyło nawet w wybrzeża Somalii.

W samej Indonezji zginęło 166 000 osób. 35 000 zginęło na Sri Lance. 2 miliony osób musiało opuścic swoje domy – w Indiach, Indonezji, na Sri Lance, Malediwach, wybrzeżach wschodniej Afryki i w Tajlandii. Miejmy nadzieję, że nie przeżyjemy już niczego podobnego!

(ew/livescience.com)

Zobacz film National Geographic o tsunami (język angielski):

Czytaj także

7 zaskakujących faktów o wulkanach

Na Ziemi znajduje się co najmniej 1500 aktywnych wulkanów. Często niosą śmierć i zniszczenie, ale mają i inne zaskakujące cechy. Dowiedz się, jakie.

Wulkan to miejsce na powierzchni Ziemi, z którego wydobywa się lawa, gazy wulkaniczne i materiał piroklastyczny. Terminu tego również używa się, chociaż mniej właściwie, jako określenie form terenu powstałych wskutek działalności wulkanu, przede wszystkim stożków wulkanicznych – a zatem gór wypiętrzonych przez erupcje.

Wulkany występują głównie w okolicach krawędzi płyt tektonicznych, ale zdarzają sie i takie, które po prostu są miejscem, pod którym kotłuje się magma. Takie „gorące punkty” to między innymi amerykański Park Yellowstone.

Śmiercionośne miejsca mają swoje tajemnice. Niektóre z nich wybuchają bez przerwy, inne wygasły już dawno, a jeszcze inne znajduja sie w stanie uśpienia. Czy jednak wiedziałeś, że...

Wulkany przyczyniają się do piękniejszych zachodów Słońca

I to na całym świecie. Tak było na przykład kiedy w 2008 roku wybuchł wulkan Kasatochi na Alasce. Na całym świecie dały się zaobserwować wyjątkowo malownicze zachody, podczas których Słońce otaczały koralowe i pomarańczowe okręgi. Dlaczego? Spowodowały to mikroskopijne elementy pyłu wulkanicznego, które rozprzestrzeniły się w ziemskiej atmosferze, a następnie rozpraszały światło słoneczne.

Erupcje potrafią tworzyć gigantyczne zagłębienia

Siła niektórych eksplozji wulkanicznych jest tak wielka, że zmienia okoliczną rzeźbę terenu. Wówczas zapada się pierwotny stożek wulkaniczny, a powstaje kaldera - wielkie, przeważnie koliste zagłębienie w szczytowej części wulkanu. Dopiero w kalderze tworzy się nowy stożek z kraterem.

Kaldery powstają wskutek gwałtownej eksplozji, niszczącej górną część stożka wulkanicznego (np. Krakatau), albo wskutek osiadania spowodowanego zapadaniem się stropu komory pomagmowej (np. Hawaje). Mało kto wie, że „wzgórze”, które towarzyszy Wezuwiuszowi, Monte Somma, to nic innego jak kaldera po dawnej eksplozji. Jedną z największych na świecie (o średnicy 10 km) jest kaldera Santorynu w Grecji. Ta eksplozja była zapewne odpowiedzialna za zagładę kultury minojskiej na Krecie.

Największą kalderą na świecie, o powierzchni ok. 265 km² jest krater Ngorongoro w północnej Tanzanii.

Erupcja Mount Pinatubo schłodziła Ziemię

Erupcja ta miała miejsce w 1991 roku, a zatem jest dobrze udokumentowana.

Pinatubo to czynny wulkan na wyspie Luzon, w Filipinach. Jego wybuch sprzed 20 lat spowodował śmierć ok. 800 osób na skutek opadów popiołowych, bomb wulkanicznych, laharów oraz z powodu chorób epidemicznych. Setki osób zostało rannych. Naukowcy zanotowali dodatkowo, że erupcja wyniosła do atmosfery 22 miliony ton dwutlenku siarki, który rozprzestrzenił się po całej planecie, schładzając globalna temperaturę o co najmniej 0,5 stopnia C.

Islandia to matecznik wielu wulkanów

Nie bez przyczyny nazywa się ją ziemią ognia i lodu. Wszyscy pamiętamy zwłaszcza ostatnią erupcję islandzkiego wulkanu Eyjafjallajokull, która wydarzyła się w kwietniu 2010 i uniemożliwiła przybycie gości na pogrzeb polskiej pary prezydenckiej.

Wybuch Eyjafjallajokull był potężny, ale Islandia przeżyła gorsze erupcje: w 1783 roku ekplodował wulkan Skaptar, niszcząc zbiory i zapasy na całej wyspie. Przez Islandię przetoczyła siię fala głodu, która była odpowiedzialna za śmierć 1/5 populacji wyspy.

Najbardziej aktywne wulkany znajduja sie w Indonezji

Tam także wydarzyła się największa erupcja w zanotowanej historii – mowa o wybuchu wulkanu Tambora na wyspie Sumbawa.  Erupcja miała miejsce w 1815 roku i zabiła okolo 100 000 osób.

Na wyspach Indonezji znajduje się 76 aktywnych wulkanów. Według US Geological Survey, to światowy rekord.

Wybuch superwulkanu może zmienić klimat na Ziemi

Superwulkany to przerażające miejsca. Wybuch takiego wulkanu to nie punktowa erupcja, ale piekło na obszarze tysięcy kilometrów kwadratowych. Także ilość gazów wyemitowanych do atmosfery byłoby, oczywiście, więcej, co sprawiłoby, że klimat na całej Ziemi odczuwalnie by sie zmienił.

Wulkany-potwory wybuchają jednak tylko raz na kilkaset tysięcy lat. Jeden z największych znajduje się pod Parkiem Yellowstone. Ów mega-wulkan wybucha rzadko, ale – gdy mu się to zdarzy - erupcja będzie 1000 razy silniejsza niż słynny wybuch Góry Św. Heleny z 1980 roku, który pył rozsiał aż nad Luizjanę.

Ostatnia erupcja obszaru Yellowstone miała miejsce jeszcze zanim nasz gatunek pojawił się na Ziemi, a to znaczy, że kolejny wybuch może być blisko.

Skały wulkaniczne unoszą się na wodzie

Robią to jako jedyne skały na świecie. Dokładniej – chodzi o wulkaniczny pumeks.

Kiedy lawa wydostaje się na powierzchnię, na skutek obniżenia ciśnienia rozpuszczone w niej gazy wydzielają się w postaci pęcherzyków (podobnie jak po odkręceniu butelki z gazowanym napojem). Jednocześnie lawa gęstnieje i powstaje "piana". Ta piana to własnie pumeks, który po zastygnięciu ma najczęściej jasne kolory: jasnobrunatny, jasnoszary, białawy lub niebieskawy.

 (ew/livescience.com/wiki)

Czytaj także

Biegun na wulkanach stoi

Naukowcy z brytyjskiej organizacji badawczej British Antarctic Survey odkryli dwanaście nieznanych dotąd, podwodnych wulkanów w wodach Atlantyku - w tym siedem wciąż aktywnych.

Wulkany znajdują się nieopodal wysp South Sandwich Islands, czyli w pobliżu południowego koła podbiegunowego. W trakcie ekspedycji statkiem badawczym James Clark Ross naukowcy z BAS opracowywali mapę morskiego dna. Pod powierzchnią wody wykryli aż dwanaście nieznanych dotąd wulkanów, z których kilka ma około trzech kilometrów wysokości - dla porównania, włoska Etna mierzy 3340 metrów. Siedem jest wciąż aktywnych. Część wulkanów wystaje ponad wodę, sprawiając wrażenie łańcucha małych wysp. Na morskim dnie naukowcy odkryli też kratery o średnicy pięciu kilometrów - pozostałość po starszych, dziś zapadniętych wulkanach.

Można sądzić, że nowo odkryte wulkany wybuchły ostatni raz w 1962 roku. Załoga brytyjskich okrętów wojennych pływająca w ich okolicy natrafiła wówczas na dryfujące, duże fragmenty pumeksu - czytamy w "New Scientist".

Skąd wziął się pumeks? To skała wulkaniczna, stężała piana. Kiedy lawa wydostaje się na powierzchnię, na skutek obniżenia ciśnienia rozpuszczone w niej gazy wydzielają się w postaci pęcherzyków (podobnie jak po odkręceniu butelki z gazowanym napojem). Jednocześnie lawa gęstnieje i powstaje owa "piana", porowata skała, którą można dzisiaj szorować pięty. Pumeks ma najczęściej jasne kolory: jasnobrunatny, jasnoszary, białawy, niebieskawy. Skład chemiczny to kwarc, plagioklaz i biotyt.

Zdaniem dra Philipa Leata z BAS "istnieje wyraźne ryzyko przyszłych erupcji". Choć wulkany znajdują się z dala od osiedli i nie grożą ludziom bezpośrednim wybuchem, naukowcy zastanawiają się, czy mogłyby wywołać groźne tsunami. - Wciąż niezbyt rozumiemy aktywność wulkaniczną na dnie morza niewykluczone, że przez cały czas następują tam erupcje i zapadają się wulkany - mówił Leat na międzynarodowym sympozjum Antarctic Earth Sciences w Edynburgu.

Badacze interesują się wulkanami także dlatego, że ogrzewają one wodę morską, tworząc środowisko życia dla unikalnych gatunków podobnie, jak hydrotermalne kominy.

(ew/pap)

Zobacz więcej na temat: pływania

Czytaj także

Kosmetyki z wulkanu

02.04.2012 12:30
Uczeni z portugalskich Azorów opracowali serię kosmetyków bazujących na błocie wulkanicznym oraz skale magmowej. Według naukowców, nowe produkty nie dość, że skutecznie myją to posiadają również właściwości terapeutyczne.
Kosmetyki z wulkanu
Foto: fot. screen z Youtube.com

Nowatorskie kosmetyki bazują na składnikach pochodzących z Azorów, położonych na Atlantyku wysp o wysokiej aktywności wulkanicznej. Substancje pobierane są z powszechnych tam fumaroli, czyli otworów skalnych przez które wydostają się wyziewy gorących gazów. Źródła te są bogate w minerały.

Jak poinformował prof. Joao Carlos Nunes, dyrektor Instytutu Innowacji Technologicznej Azorów (INOVA), w której powstały wulkaniczne dermokosmetyki, wśród nowych produktów są m.in. mydła oraz żele pod prysznic. Surowiec do ich wyrobu pobierany był z otworów wulkanicznych na wyspie Graciosa.

Eksperci twierdzą, że formuła kosmetyków ze składników wulkanicznych, z uwagi na bogactwo minerałów, cechuje się dużymi walorami terapeutycznymi. "Błoto wulkaniczne posiada dobroczynne właściwości m.in. dla osób cierpiących na choroby reumatyczne" - dodał prof. Nunes.

Bazujące na błocie wulkanicznym oraz skale magmowej kosmetyki powstały w efekcie kilkuletniej współpracy pomiędzy INOVA a wydziałami farmacji uniwersytetów w Porto i Aveiro w ramach programu Termaz. Jak poinformowali uczeni, istnieją duże szanse na rychłe wprowadzenie azorskich dermokosmetyków na rynek z uwagi na dobiegającą już końca fazę testów.

Dotychczas najbardziej powszechnym kosmetykiem pochodzącym z substancji wulkanicznej był pumeks, czyli skała magmowa zbudowana z porowatego szkliwa wulkanicznego powstałego z gazującej lawy.

(ew/pap)

Zobacz więcej na temat: kosmetyki Porto