Powieści na antenie

"Człowiek zbuntowany"

Ostatnia aktualizacja: 20.11.2026 07:57
W cyklu "To się czyta" tym razem sięgnęliśmy po esej Alberta Camusa "Człowiek zbuntowany". To filozoficzne rozważania francuskiego pisarza nad źródłami ludzkiego buntu, sprzeciwu wobec absurdu i śmierci, a także nieustannego poszukiwania sensu życia, wolności i sprawiedliwości.
Wybrane fragmenty Człowieka zbuntowanego Alberta Camusa, w tłumaczeniu Joanny Guze, czyta Sławomir Grzymkowski
Wybrane fragmenty "Człowieka zbuntowanego" Alberta Camusa, w tłumaczeniu Joanny Guze, czyta Sławomir GrzymkowskiFoto: Krzysztof Świeżak / Polskie Radio

Kto to jest człowiek zbuntowany?
Jest to człowiek, który mówi: nie. Odmawia zgody, ale się nie wyrzeka: to również człowiek, który od pierwszej chwili mówi: tak.
Niewolnik, któremu rozkazywano przez całe życie, stwierdza nagle, że nowy rozkaz jest nie do przyjęcia… 

Tak zaczyna się jeden z najgłośniejszych esejów Alberta Camusa pt. "Człowiek zbuntowany", traktujący o historycznych i metafizycznych źródłach buntu. Opublikowany po raz pierwszy w 1951 roku, w przekładzie Joanny Guze, teraz w nowej wersji przejrzanej i poprawionej ukazuje się nakładem Państwowego Instytutu Wydawniczego. Wydawnictwo zapowiada też przygotowywane do druku kolejne tomy esejów: "Mit Syzyfa" i "Eseje wybrane".

Albert Camus w "Człowieku zbuntowanym" parafrazuje słowa Kartezjusza "buntuję się, więc jestem", bo "ten, który milczy, godzi się na okrutny porządek świata". Bunt zawiera w sobie dynamikę, chęć działania, i wyjście poza krępujące ograniczenia. Człowiek poświęcając swoje życie dla jakiejś idei (nawet umierając dla niej), pokazuje, że jest ona więcej niż jednostkowa – bo nosi znamiona uniwersalizmu. Bunt może wypływać także z empatii. Dzieje się tak, gdy ktoś staje w obronie uciśnionego, nie wyrażając zgody na jego złe traktowanie.

Camus wiele miejsca poświęca buntowi metafizycznemu, czyli niezgodzie na kształt zastanego świata, paradoksalnie, buntuje się w imię porządku, stara się przezwyciężać siły zakłócające ludzkie życie. Człowiek nie chce żyć w "pozycji niewolnika", bo pragnie stałego punktu odniesienia. Woli "raczej umrzeć stojąc, niż żyć na kolanach".

Wybrane fragmenty tej niełatwej lektury czyta na antenie Dwójki Sławomir Grzymkowski.

Albert Camus "Człowiek zbuntowany", czyta Sławomir Grzymkowski - fragm. 1.

Albert Camus "Człowiek zbuntowany", czyta Sławomir Grzymkowski - fragm. 2.

Albert Camus "Człowiek zbuntowany", czyta Sławomir Grzymkowski - fragm. 3.

Albert Camus "Człowiek zbuntowany", czyta Sławomir Grzymkowski - fragm. 4.

Albert Camus "Człowiek zbuntowany", czyta Sławomir Grzymkowski - fragm. 5.

***

Tytuł audycji: To się czyta

Przygotowanie: Elżbieta Łukomska

Data emisji: 16-20.11.2026

Godz. emisji: 9.30