X
Паважаны карыстальнік!
25 траўня 2018 году ўвайшло ў сілу Распараджэнне Еўрапейскага парламента і Еўрапейскага савета (ЕС) 2016/6/79 за 27 красавіка 2016 (RODO). Прапануем азнаёміцца з інфармацыяй пра апрацоўку асабістых дадзеных на сайце Polskieradio.pl
1.Адміністратарам асабістых дадзеных з'яўляецца Polskie Radio S.A з сядзібай у Варшаве, Al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa
2.Па пытанню, звязаным з вашымі дадзенымі, звяртайцеся да Інспэктара аховы асабістых дадзеных па электроннай пошце iod@polskieradio.pl альбо па тэл. (0048) 22 645 34 03.
3.Асабістыя дадзеныя апрацоўваюцца ў маркетынгавых мэтах на падставе дазволу карыстальніка.
4.Асабістыя дадзеныя могуць быць даступныя толькі для выканання паслуг, указаных у палітыцы прыватнасці.
5.Асабістыя дадзеныя не будуць перададзены за межы Еўрапейскай эканамічнай прасторы або міжнародным арганізацыям.
6.Асабістыя дадзеныя будуць захоўвацца на працягу 5 гадоў пасля адключэння профіля ў адпаведнасці з законам.
7.Вы маеце права атрымаць доступ да вашых асабістых дадзеных, выпраўляць іх, выдаляць або абмяжоўваць апрацоўку.
8.Вы маеце права забараніць далейшую апрацоўку; у выпадку, калі вы раней далі згоду на апрацоўку вашых асабістых дадзеных, вы можаце яе адклікаць. Ажыццяўленне права на адмену згоды не ўплывае на апрацоўку, якая адбылася да адклікання згоды.
9.Вы маеце права падаць скаргу ў назіральны орган.
10.Polskie Radio S.A. паведамляе, што падчас апрацоўкі асабістых дадзеных аўтаматычныя рашэнні не прымаюцца, а прафіляванне не ўжываецца.
Больш падрабязная інфармацыя знаходзіцца на старонках dane osobowe, а таксама polityka prywatności.
ЗГОДЗЕН
Беларуская Служба

«Па-беларуску без памылак»: асаблівасці скланення прозвішчаў ды назоўнікаў у множным ліку

12.01.2020 11:14
У множным ліку назоўнікі ўсіх тыпаў скланення маюць аднолькавыя канчаткі, за выключэннем роднага склону.
Аўдыё
 :
Беларуская мовы: прафесійная лексікаБеларуская служба Польскага радыё/radyjo.net/Яланта Смялоўская

Уласныя назоўнікі ў беларускай мове маюць свае асаблівасці скланення.

Прозвішчы на г, к, х з ненаціскным канчаткам , утвораныя ад адпаведных назваў прадметаў жаночага роду (кніга, трэска, муха і інш.) набываюць у давальным і месным склонах канчаткі ў залежнасці ад полу асобы:

  • пры абазначэнні асобы жаночага полу дадзеныя прозвішчы скланяюцца як адпаведныя назоўнікі другога скланення (Алёне Кнізе, Марыне Трэсцы, Веры Мусе);
  • а пры абазначэнні асоб мужчынскага полу маюць канчаткі рознаскланяльных назоўнікаў (Івану Кнігу, Пятру Трэску, Васілю Муху).

Астатнія прозвішчы, якія паходзяць ад назваў прадметаў жаночага роду на (гушча, луста, мякіна, суша і інш.), скланяюцца незалежна ад полу асобы як адпаведныя назоўнікі жаночага роду – так гаворыць тэорыя, аднак моўная практыка паказвае, што такія прозвішчы змяняюцца як назоўнікі агульнага роду (напр. паведаміць Галіне Гушчы / але Эдуарду Гушчу, сустрэча з Мякінай (ёю) / з Мякінам (ім), капэла, выпеставаная Рыгорам Шырмам).   

Калі ж прозвішчы на не суадносяцца з назвамі прадметаў, яны скланяюцца:

  • як адпаведныя назоўнікі мужчынскага роду толькі ў дачыненні да асоб мужчынскага полу (н. Карызна, р. Карызны, д. Карызне, в. Карызну, т. Карызнам, м. аб Карызне);
  • прозвішчы асоб жаночага полу ў гэтым выпадку не скланяюцца – ва ўсіх склонах захоўваецца форма Карызна, (напр. р. Ганны Карызна, д. Ганне Карызна, в.  Ганну Карызна, т. Ганнай Карызна, м. аб Ганне Карызна).    

Прозвішчы з націскным канчаткам (тыпу Булава, Вярба, Вясна, Каляда, Крапіва) скланяюцца як назоўнік агульнага роду сірата (р. Галі / Міколы Каляды, д. Галі / Міколу Калядзе, в. Галю / Міколу Каляду, т. Галяй / Міколам Калядою, м. аб Галі / Міколу Калядзе.


Як назоўнікі  агульнага роду скланяюцца таксама прозвішчы на -эня(-еня), -уня(-юня) тыпу Пратасеня, Лабуня (т. з Жэняй Пратасеняй / з Жэнем Пратасенем, з Вольгаю Лабуняй / з Барысам Лабунем).   

Мужчынскія прозвішчы на -аў, -еў, -оў (-ёў), -ін (-ын) і жаночыя на -ав(-а), -ев(-а), -ов(-а), -ін(-а), -ын(-а) змяняюцца па змешанаму тыпу скланення:

  • мужчынскія прозвішчы маюць канчаткі назоўнікаў першага скланення з цвёрдай асновай у родным, давальным, вінавальным склонах (н. Пятроў, р. Пятрова, д. Пятрову і г.д.), а ў творным склоне – канчатак -ым, як прыметнікі (Пятровым), у месным склоне – канчатак (аб Пятрове), або варыянтны канчатак (аб Пятрову);
  • жаночыя прозвішчы ў вінавальным склоне маюць канчатак назоўнікаў другога скланення (н. Пятрова, в. Пятрову), а ў родным, давальным, творным, месным склонах – аднолькавыя канчаткі, як і ў прыметнікаў (Пятровай).

У беларускай мове апрача прозвішчаў асоб жаночага полу на -а, якія не суадносяцца з назвамі прадметаў (тыпу Карызна), таксама не скланяюцца:

  • прозвішчы асоб жаночага полу, калі яны заканчваюцца на зычны (р. Ніны Верас, в. Таню Кузьмянок, т. Верай Бародзіч);
  • прозвішчы асоб жаночага полу, калі яны паходзяць ад назваў прадметаў ніякага роду (Шыла, Калена і інш.);
  • прозвішчы асоб мужчынскага і жаночага роду на націскны (тыпу Жудро, Ралько і інш.), ды на -ых, -іх (Сядых, Мялкіх);
  • прозвішчы іншамоўнага паходжання на галосны (Веспучы, Гётэ, Фрунзе).

Такія асаблівасці скланення прозвішчаў у беларускай мове.

Яшчэ пару слоў пра скланенне назоўнікаў у множным ліку. У множным ліку назоўнікі ўсіх тыпаў скланення маюць аднолькавыя канчаткі, за выключэннем роднага склону:

  • назоўны склон – канчаткі -ы (-і)  (мужчыны, землі),  а  з асновай  на -анін – канчатак(параўн.: мінчанін – мінчане);
  • давальны склон – канчаткі -ам (-ям) (мужчынам, землям);
  • вінавальны склон – канчаткі неадушаўлёных назоўнікаў супадаюць з канчаткамі назоўнага склону, а адушаўлёных назоўнікаў – з канчаткамі роднага склону (бачу што? будынак / бачу каго? студэнта);
  • творны склон – канчаткі -амі (-ямі) (мужчынамі, землямі);
  • месны склон – канчаткі -ах (-ях)(аб мужчынах, на землях).

Канчаткі назоўнікаў роднага склону залежаць ад тыпу скланення:

  • назоўнікі першага скланення маюць канчаткі -аў (-яў), -оў (-ёў), -эй (-ей) (інжынеры – інжынераў, вучні – вучняў, браты – братоў, авадні – аваднёў, вочы – вачэй, коні – коней і г.д.);
  • назоўнікі другога скланення маюць нулявы канчатак, калі аснова заканчваецца на адзін зычны (сцены – сцен, хаты – хат), або калі другі зычны асновы гук к (думкідумак, шапкі – шапак), а таксама канчаткі -аў (-яў), калі аснова заканчваецца на збег зычных (кафедры – кафедраў, гульні – гульняў);
  • назоўнікі трэцяга скланення ў родным склоне множнага ліку пад націскам маюць канчаткі -эй (-ей) (мышэй, абласцей), а не пад націскам – канчаткі -аў (-яў) (рэчаў, даляў);
  • для некаторых назоўнікаў у множным ліку роднага склону адзначаюцца варыянтныя канчаткі: нулявы / -аў (-яў) (партызан / партызанаў, вішань / вішняў), а таксама -аў (-яў) / -эй (-ей); (печаў / пячэй, можнасцяў / можнасцей).

Шырэй гл.: Сучасная беларуская літаратурная мова. Марфалогія пад рэд. Ф.М. Янкоўскага, Мінск 1980; Л.А. Антанюк, Б.А. Плотнікаў, Беларуская мова: прафесійная лексіка, Мінск 2005

Ніна Баршчэўская

Больш на гэтую тэму: Па-беларуску без памылак