X
Паважаны карыстальнік!
25 траўня 2018 году ўвайшло ў сілу Распараджэнне Еўрапейскага парламента і Еўрапейскага савета (ЕС) 2016/6/79 за 27 красавіка 2016 (RODO). Прапануем азнаёміцца з інфармацыяй пра апрацоўку асабістых дадзеных на сайце Polskieradio.pl
1.Адміністратарам асабістых дадзеных з'яўляецца Polskie Radio S.A з сядзібай у Варшаве, Al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa
2.Па пытанню, звязаным з вашымі дадзенымі, звяртайцеся да Інспэктара аховы асабістых дадзеных па электроннай пошце iod@polskieradio.pl альбо па тэл. (0048) 22 645 34 03.
3.Асабістыя дадзеныя апрацоўваюцца ў маркетынгавых мэтах на падставе дазволу карыстальніка.
4.Асабістыя дадзеныя могуць быць даступныя толькі для выканання паслуг, указаных у палітыцы прыватнасці.
5.Асабістыя дадзеныя не будуць перададзены за межы Еўрапейскай эканамічнай прасторы або міжнародным арганізацыям.
6.Асабістыя дадзеныя будуць захоўвацца на працягу 5 гадоў пасля адключэння профіля ў адпаведнасці з законам.
7.Вы маеце права атрымаць доступ да вашых асабістых дадзеных, выпраўляць іх, выдаляць або абмяжоўваць апрацоўку.
8.Вы маеце права забараніць далейшую апрацоўку; у выпадку, калі вы раней далі згоду на апрацоўку вашых асабістых дадзеных, вы можаце яе адклікаць. Ажыццяўленне права на адмену згоды не ўплывае на апрацоўку, якая адбылася да адклікання згоды.
9.Вы маеце права падаць скаргу ў назіральны орган.
10.Polskie Radio S.A. паведамляе, што падчас апрацоўкі асабістых дадзеных аўтаматычныя рашэнні не прымаюцца, а прафіляванне не ўжываецца.
Больш падрабязная інфармацыя знаходзіцца на старонках dane osobowe, а таксама polityka prywatności.
ЗГОДЗЕН
Беларуская Служба

«Па-беларуску без памылак»: катэгорыя трывання дзеяслова

22.03.2020 12:24
Трыванне дзеяслова – гэта катэгорыя, якая выражае адносіны дзеяння да яго мяжы, закончанасці.
Аўдыё
  -
Беларуская мова - марфалогіяфота: Беларуская служба Польскага радыё/radyjo.net

Дзеясловы незакончанага трывання абазначаюць дзеянне, не паказваючы на яго мяжу, закончанасць (вучыць, ісці, пісаць), а дзеясловы закончанага трывання абазначаюць дзеянне, якое паказвае на яго мяжу, закончанасць (вывучыць, прыйсці, напісаць).

Дзеясловы незакончанага трывання выражаюць дзеянні:

  • не абмежаваныя ў сваёй праяве, у прыватнасці, паўтаральныя (бразгаць, стукаць, ляпаць);
  • падзельныя працяглыя (выбягаць, выходзіць, выносіць);
  • непадзельныя з нявыражанай працягласцю (гаварыць, пісаць, чытаць).

У сваю чаргу дзеясловы закончанага трывання выражаюць дзеянні:

  • адзінкавыя непадзельныя (войкнуць, крыкнуць, хлопнуць);
  • непадзельныя з нявыражанай працягласцю (напісаць, прачытаць, паслухаць);
  • падзельныя працяглыя (пакусаць, папаліць, папастукаць).

Пры супадзенні лексічных значэнняў дзеясловы закончанага і незакончанага трыванняў утвараюць суадносныя пары, члены якіх адрозніваюцца толькі граматычна (рабіць – зрабіць, ламаць – адламаць, гаварыць – сказаць і інш.)

Фармальна завершанасць дзеяння фіксуецца дзеясловамі закончанага трывання прошлага часу (прачытаў, зрабіў, адламаў), тады як дзеясловы закончанага трывання будучага часу паказваюць, што дзеянне завершыцца пасля моманту гутаркі (прачытаю, зраблю, адламаю).

Дзеясловы, якія не ўтвараюць суадносных пар у адносінах да выражэння мяжы дзеяння, называюцца аднатрывальнымі і могуць мець або толькі форму закончанага трывання (зведаць, набыць, расплакацца), або толькі форму незакончанага трывання (адсутнічаць, ганарыцца, замінаць).

У беларускай мове існуе таксама невялікая група двухтрывальных дзеясловаў, значыць такіх, якія ў адной лексеме выражаюць значэнні і закончанага, і незакончанага трывання (акцэнтаваць, канкрэтызаваць, нейтралізаваць). Сярод іх пераважаюць дзеясловы з запазычанымі асновамі.

Фармальна катэгорыя трывання выражаецца:

  • рознымі афіксамі (замяняць замяніць, рашаць – рашыць; вячэраць – павячэраць, жаць – зжаць, пісаць – напісаць, тынкаваць – атынкаваць);
  • суплетыўнымі асновамі (браць – узяць, класціся легчы, уваходзіць – увайсці);
  • націскам (выклікаць – выклікаць, раскідаць – раскідаць, рассыпаць – рассыпаць);
  • чаргаваннем гукаў (адсылаць – адаслаць, выбіраць – выбраць, называць – назваць).

У беларускай мове для некаторых дзеясловаў адзначаецца ступеньчатае ўтварэнне трывання. Так, дзеясловы закончанага трывання ўтвараюцца ад дзеясловаў незакончанага трывання з дапамогай прыставак (напр.: пісаць – выпісаць). Далей ад прыставачнага дзеяслова закончанага трывання ўтвараецца дзеяслоў незакончанага трывання з дапамогай суфіксаў (-ва-, -іва-, -ыва-, -оўва-, -ёўва-) тыпу выпісаць – выпісваць. І ўрэшце ад дзеясловаў незакончанага трывання пры дапамозе прыставак (па-, на-) утвараюцца дзеясловы закончанага трывання (выпісваць – навыпісваць).

З трываннем цесна звязаныя спосабы дзеяслоўнага дзеяння – гэта семантычныя групы дзеясловаў, якія выдзяляюцца на аснове змены значэння дзеяслова ў адносінах да фазіснасці, інтэнсіўнасці ці кратнасці. Такія дзеясловы маюць асаблівасці ў сваёй лексічнай семантыцы, якая характарызуецца ўказаннем:

  • на пачынальнасць дзеяння (закрычаць, пабегчы, узляцець);
  • на абмежавальнасць дзеяння (пагартаць, перабегчы, праспаць);
  • на выніковасць дзеяння (асядлаць, выскачыць, злезці);
  • на аднакратнасць дзеяння (махнуць, мігнуць, скокнуць);
  • на мнагакратнасць дзеяння (папаездзіць, папанасіць, папахадзіць);
  • на перарывістасць дзеяння (пабліскваць, пабольваць, узмахваць);
  • на размеркавальнасць, ці дыстрыбутыўнасць дзеяння (павырываць, панадпісваць, ператрэсці);
  • на суправаджальнасць дзеяння (прыпяваць, падсвістваць і інш.).

 

Шырэй гл.: Сучасная беларуская літаратурная мова. Марфалогія пад рэд. Ф.М. Янкоўскага, Мінск 1980; Л.А. Антанюк, Б.А. Плотнікаў, Беларуская мова: прафесійная лексіка, Мінск 2005

Ніна Баршчэўская

Больш на гэтую тэму: Па-беларуску без памылак