Стары палітычны рэквізіт Крамля
Падобная выхадка нядаўна з'явілася ў міжнароднай палітыцы: мір Шрэдэр(інгера). Пакуль мы не адкрыем скрынку з надпісам «Пасярэдніцтва Герхарда Шрэдэра», мы можам рабіць выгляд, што ўнутры знаходзяцца мір, дыпламатыя і еўрапейская разважлівасць. Аднак, адкрыўшы скрынку, мы выявім нешта значна менш тонкае: стары палітычны рэквізіт Крамля, загорнуты ў нямецкі бланк.
Карацей, Уладзімір Пуцін хацеў бы, каб былы канцлер Германіі Герхард Шрэдэр выступіў у якасці пасярэдніка ў перамовах з Еўропай. Ідэя настолькі нахабная, што амаль элегантная. Крэмль не прапануе нейтральнага пасярэдніка. Крэмль прапануе чалавека, чыя палітычная біяграфія гадамі працякала расійскім газам, наглядальнымі саветамі і тым асаблівым рэалізмам, у якім інтарэсы дэмакратычнай дзяржавы дзіўным чынам часта супадаюць з інтарэсамі «Газпрама».
Шрэдэр пасярэднікам?
Сітуацыя трохі падобна на тую, калі чалавек, які гадамі насіў футбольны шалік за адну каманду, святкаваў дзень нараджэння з яе капітанам, а пасля выхаду на пенсію атрымаў зручную працу ў кампаніі, якая была спонсарам футбольнага клуба.
Былы канцлер Германіі — палітык, які, будучы кіраўніком урада, падтрымліваў «Паўночны паток-1», праект, які абышоў краіны Цэнтральнай і Усходняй Еўропы і ўзмацніў энергетычную залежнасць Германіі ад Расіі. Пасля сыходу з пасады ён заняўся расійскім энергетычным сектарам, супрацоўнічаў з Nord Stream AG, «Раснафтай», «Газпрамам» і іншымі.
Нямецкі чыноўнік адхіліў прапанову Пуціна
Гэта не дробныя інцыдэнты, якія можна замяць дыпламатычным шляхам.
Таму рэакцыя Берліна была, па сутнасці, адзінай магчымай. Нямецкі чыноўнік Гюнтэр Крыхбаўм адхіліў прапанову Пуціна, адзначыўшы, што Шрэдэра нельга ўспрымаць як нейтральнага і сумленнага пасярэдніка. Гэта не дзіўна. Пасярэдніцтва патрабуе даверу. А давер не будуецца, калі адзін бок паказвае на медыятара і кажа: «Давайце возьмем кагосьці бесстаронняга — напрыклад, майго старога сябра».
Прапагандысцкая аперацыя Пуціна
Аднак уся ідэя мае сэнс, калі разглядаць яе не як сапраўдную мірную прапанову, а як прапагандысцкую аперацыю. Пуціну не трэба было верыць, што Еўропа сур'ёзна прыме Шрэдэра. Яму проста трэба было назваць яго імя. Адразу ж узнікае дыскусія: ці можа Шрэдэр пасярэднічаць ці не, ці падзелена Германія, ці была памылкай папярэдняя палітыка ў дачыненні да Расіі, ці можа Еўропа гаварыць адным голасам. Дастаткова таго, каб звонку гэта выглядала як дыпламатыя.
Гэта не элегантная спрэчка за Украіну
Праблема ў тым, што гэта не элегантная спрэчка за Украіну, а вайна, распачатая Расіяй. Краіна пад атакай, гарады пад бомбамі, пакуты грамадзянскага насельніцтва і межы, якія нельга перасоўваць па капрызе імперыяліста КДБ-шніка. У такой сітуацыі «пасярэднікам» не можа быць фігура з мінулага, якая сімвалізуе менавіта тую палітычную слепату, якая дазваляла Маскве гадамі купляць уплывы за газавыя грошы.
Не прагматызм, а залежнасць
Шрэдэр тут не столькі кандыдат на пасаду міратворца, колькі жывая ілюстрацыя старой еўрапейскай памылкі: пераканання, што бізнес з пуцінскай Расіяй можна весці без палітычных наступстваў. Што газаправод — гэта проста трубаправод. Што поціск рукі — гэта проста поціск рукі. Што сяброўства з аўтакратам можа быць асабістай справай палітыка на пенсіі. Гісторыя вельмі жорстка раскрыла гэты трук. І аказалася, што гэта быў не прагматызм, а залежнасць.
Гэта мір адначасова жывы і мёртвы
Такім чынам, «Шрэдэр(інгераўскі) мір» — гэта мір толькі да таго часу, пакуль не будзе праверана, што за ім хаваецца. На паперы гэта выглядае як прапанова перамоваў. На практыцы гэта выглядае як спроба ўцягнуць у гульню чалавека, імя якога для многіх еўрапейцаў сімвалізуе палітычную недальнабачнасць у адносінах да Крамля. Гэта мір адначасова жывы і мёртвы — жывы ў расійскай прапагандзе, мёртвы ў момант, калі сутыкаецца з рэальнасцю.
Пуцін, вядома, можа працягваць прапаноўваць такіх пасярэднікаў. Ён можа выцягнуць з палітычнай шафы больш фігур, якія памятаюць часы, калі Еўропа верыла, што расійскі газ сагрэе кантынент, не замарожваючы сумлення. Але вайна ва Украіне завяршыла гэтую эпоху. І калі ў кагосьці яшчэ ёсць сумневы, проста адкрыйце скрынку. Унутры няма ката. Там ёсць чэк.
Аўтар: Славамір Серадзкі, каментатар Каналу замежнага вяшчання Польскага радыё