Мы жывем у час, які прэм'ер Польшчы Дональд Туск ахарактарызаваў як даваенную эпоху. Гэта прымушае нас аналізаваць рэальнасць, рыхтавацца крок за крокам да розных сцэнарыяў і ведаць, як рэагаваць у хвіліну небяспекі, кажа ў інтэрв’ю Польскаму Радыё для Украіны былы прэзідэнт Польшчы ў 1995–2005 гадах Аляксандр Кваснеўскі.
Паводле палітыка, апошнія гады поўнамаштабнай вайны Расіі супраць Украіны, выразна паказалі, што намеры Уладзіміра Пуціна выходзяць далёка за межы Украіны.
Аляксандр Кваснеўскі звяртае ўвагу на складаную сітуацыю, у якой сёння апынуўся Кіеў. З аднаго боку супраць Украіны стаіць бязлітасны, рашучы агрэсар, а з другога — важны, але вельмі непрадказальны партнёр з-за Атлантыкі.
Гэтая нестабільнасць рашэнняў у Вашынгтоне, прадыктаваная бязлітаснай барацьбой за галасы перад вырашальнымі прамежкавымі выбарамі ў ЗША, супярэчыць традыцыйнай палітычнай логіцы і нагадвае небяспечную паездку на амерыканскіх горках, лічыць былы прэзідэнт Польшчы.
— Драма, з якой сёння сутыкаецца Украіна, заключаецца ў тым, што, з аднаго боку, супраць яе выступае бязлітасны агрэсар — Расія і Пуцін, а з другога — непрадказальны і нестабільны хаўруснік — Злучаныя Штаты Амерыкі, адміністрацыя Дональда Трампа і сам Трамп. Нестабільнасць Трампа надзвычайная. Гэта цяжка зразумець, бо ўсяго некалькі тыдняў таму ён пагадзіўся даць Украіне ліцэнзію на выпуск ракеты «Patriot», што азначала б умацаванне абарончых магчымасцей Украіны, асабліва супраць атакаў балістычных ракет, гэта значыць умацаванне супрацьпаветранай абароны. У сваю чаргу сёння ён прымае рашэнні, якія незразумелыя і катастрафічныя. Усяго некалькі тыдняў таму быў прыняты пакет святой памяці сенатара Ліндсі Грэма, які ўзмацняе санкцыі супраць Расіі, а сёння Трамп уводзіць на амерыканскі рынак расійскае дызельнае паліва (адмяняе санкцыі на расійскае дызельнае паліва- рэд.), тым самым парушаючы гэтыя санкцыі. Усё гэта супярэчыць логіцы, так бы мовіць, не кажучы ўжо пра тое, у такой сітуацыі, прэзідэнт ЗША чакае, што ўкраінцы выбяруць новага прэзідэнта. Ну, гэта глыбока несправядлівае і няправільнае, — лічыць Аляксандр Кваснеўскі.
Новая адміністрацыя Белага дома дыяметральна адрозніваецца ад той, з першага тэрміну прэзідэнцкіх паўнамоцтваў Дональда Трампа. Тады ейнымі членамі былі вопытныя палітыкі, здольныя ўстанаўліваць абмежаванні для прэзідэнта.
— Амерыканская палітыка змянілася, таму што вызначыць амерыканскія інтарэсы пры Трампе сёння вельмі складана, і асабліва пры Трампе падчас яго другога тэрміна. Я назіраў за Дональдам Трампам падчас яго першага тэрміну, тады ў яго было шмат людзей, якія альбо разбіраліся ў палітыцы, альбо мелі дастаткова моцныя пазіцыі, каб сказаць яму «не». Таму цяпер ўсё складаней. Я жадаю Сікорскаму ўсяго найлепшага і цаню яго намаганні і талент, і добра, што ў нас ёсць такі міністр замежных спраў у гэты момант, але ён сапраўды працуе ў надзвычай складаным асяроддзі. Вядома, мы павінны падтрымліваць адносіны са Злучанымі Штатамі Амерыкі, таму што яны ў нашых інтарэсах і інтарэсах Еўропы. Гэтак жа, як і ў выпадку з НАТА і Еўрапейскім Саюзам, неабходна падтрымліваць добрыя адносіны з ЗША, але як мы можам гэта зрабіць, калі прэзідэнт Злучаных Штатаў — чалавек, які не любіць НАТА, не шануе НАТА і аслабляе НАТА?, — кажа палітык.
Між тым, аслабленне пазіцыі Паўночнаатлантычнага альянсу з боку лідара ЗША — гэта прамое запрашэнне да агрэсіі для Крамля. Калі з Вашынгтона паступаюць сігналы, якія падрываюць давер да Паўночнаатлантычнага пакта, Уладзімір Пуцін атрымлівае аргумент, каб пераканаць сваіх генералаў, што Захаду няма чаго баяцца.
Тым часам сапраўдная сіла Альянсу з самага пачатку яго існавання ў 1949 годзе заключалася ў яго псіхалагічным механізме стрымлівання. Каб гэты механізм працаваў, Альянс павінен быць безумоўна прадстаўлены як маналіт. Такім чынам, дзеянні амерыканскай адміністрацыі не толькі шкодзяць Еўропе, але і падрываюць доўгатэрміновыя глабальныя інтарэсы саміх Злучаных Штатаў.
— На маю думку, сіла НАТА з моманту яго стварэння, то бок з 1949 года, заключалася ў яго стрымліваючай сіле — гэта значыць, існуе альянс, які настолькі моцны, што лепш яго не чапаць, лепш не правакаваць. Але калі вы хочаце захаваць імідж НАТА, вы павінны казаць, што Альянс моцны і паказаць, што ён моцны. Зараз НАТА мацнейшы, таму што еўрапейскія краіны — члены плацяць, або будуць плаціць, па 5% свайго ВУП кожная. Паводле мяне, Амерыка таксама не зацікаўлена ў аслабленні НАТА — і тут я зноў не разумею Дональда Трампа. Таму што з 1949 года НАТА было эфектыўным інструментам для павелічэння і ўмацавання ўплыву ЗША ў Еўропе, спачатку ў Заходняй Еўропе, а пазней Цэнтральнай і часткова Усходняй Еўропе. І любыя дзеянні, якія аслабляюць НАТА, на маю думку, супярэчаць інтарэсам Злучаных Штатаў, — кажа былы прэзідэнт Польшчы.
Каб зразумець, куды вядзе гэты канфлікт, мы павінны вярнуцца ў мінулае і зазірнуць за кулісы ўрадавых кабінетаў. Аляксандр Кваснеўскі быў адным з нямногіх еўрапейскіх лідараў, якія мелі магчымасць правесці доўгую, асабістую размову з Уладзімірам Пуціным на світанку яго прэзідэнцкай кар’еры, у 2002 годзе.
Паводле былога польскага прэзідэнта, ужо тады расійскі лідар выразна акрэсліў свае стратэгічныя мэты — імперскі план пабудовы Вялікай Расіі. План, які пасля ўкраінскай Аранжавай рэвалюцыі і страху перад дэмакратычным зрухам на вуліцах Масквы з часам ператварыўся ў надзвычай небяспечную апантанасць, адарваную ад рэальнасці.
— Мы доўга размаўлялі ў Крамлі, амаль чатыры гадзіны ў яго прыватных апартаментах без перакладчыка. Я спытаў, якія яго галоўныя мэты, і ён сказаў мне, што адна з іх — аднавіць пазіцыі Расіі на міжнароднай арэне, што зразумела, бо кожны прэзідэнт, нават невялікай краіны, хоча, каб гэтая пазіцыя была моцнай. Другая рэч, якую ён сказаў, была больш важнай: аднавіць Вялікую Расію. І мы гэта ведаем. Чаму не Савецкі Саюз? Таму што ў Савецкім Саюзе быў вельмі моцны ідэалагічны элемент. У Пуціна няма ідэалогіі, акрамя гэтай нацыяналістычнай ідэалогіі, назавем яе Вялікай Расіяй. Між тым, кожны, хто ведае гісторыю, кожны з Польшчы, выдатна ведае, што няма Вялікай Расіі без Украіны, — нагадвае Аляксандр Кваснеўскі.
Сутыкнуўшыся з разрывам паміж Вашынгтонам і Бруселем, Еўропа павінна ўзяць на сябе большую фінансавую і палітычную адказнасць. У тым ліку, Еўрасаюз кансалідаваў свае дзеянні, цалкам фінансуючы дапамогу Украіне.
Спасылаючыся на гістарычныя словы Папы Яна Паўла ІІ з 2003 года аб адносінах паміж Польшчай і Еўропай, былы прэзідэнт Польшчы пераконвае: Украіне патрэбная Еўропа, якая будзе ўкараняцца ў заходнія каштоўнасці свабоднага рынку і дэмакратыі, але Еўропе таксама жыццёва патрэбная Украіна — як магутны буфер бяспекі і вялікі рынак.
Аднак гэты шлях будзе нялёгкім, бо патрабуе тэрміновага вырашэння складаных эканамічных праблем, асабліва ў галіне сельскай гаспадаркі, а таксама разумнага падыходу да балючага гістарычнага мінулага абедзвюх краін.
— Мы, палітыкі, не можам змяніць гісторыю, і мы не павінны яе фальсіфікаваць, бо гэта самае горшае. Такім чынам, гісторыя такая, якая была, факты такія, якія былі, злачынствы, якія адбыліся, яны адбыліся, даты вядомыя, месцы вядомыя, таму мы гэтага не зменім. Але задача палітыкаў — фарміраваць будучыню, бо тут мы можам нешта зрабіць, тут мы можам дасягнуць пагаднення. Калі мы прымем гэты пункт гледжання, гэты адпраўны пункт, мы можам чагосьці дасягнуць. Ёсць факты, якія мы не падвяргаем сумневу, ёсць інтэрпрэтацыі, якія мы павінны абмеркаваць, — канстатуе былы прэзідэнт Польшчы Аляксандр Кваснеўскі ў размове з Польскім Радыё для Украіны.
Фарміраванне будучыні на аснове гістарычнай праўды і трывалых абарончых саюзаў — гэта ключавыя высновы аналізу прэзідэнта Аляксандра Кваснеўскага. У часы, калі прадказальнасць стала дэфіцытным таварам, Еўропа і Польшча павінны прадэманстраваць выключную салідарнасць і прадбачлівасць.
аз