Арабскія партыі — новы фактар ізраільскай палітыкі
Ізраільская апазіцыя атрымала ключы ад будучыні краіны на выбарах. Нягледзячы на тое, што ў яе менш месцаў, чым у партый у цяперашнім урадзе, калі яна дасягне пагаднення з арабскімі групамі, яна можа захапіць уладу і зрынуць Біньяміна Нетаньяху і яго экстрэмістаў з кааліцыі. На кон стаіць не толькі змена ўрада, але і дэманстрацыя таго, што Ізраіль — гэта сапраўдная дэмакратыя, у якой усе грамадзяне маюць аднолькавыя правы.
Згодна з вынікамі, пасля падліку 94% галасоў два арабскія спісы атрымалі ў агульнай складанасці 19 месцаў у 120-мясцовым Кнэсеце. Нават калі гэтая лічба ў рэшце рэшт зменіцца, гэта не зменіць гістарычнага характару гэтага поспеху. Гэта не зусім дзіўна, бо арабы складаюць прыблізна 20% насельніцтва, і было вядома, што яны масава прыйдуць на гэтыя выбары. Гэта звязана з тым, што ўрад Нетаньяху, і асабліва Ітамар Бен-Гвір, міністр нацыянальнай бяспекі, вядомы сваёй нянавісцю да арабаў, праводзіў палітыку, якая ўяўляла экзістэнцыяльную пагрозу для арабскіх грамадзян Ізраіля. Прысутнасць паліцыі ў раёнах іх пражывання была скарочана, што прывяло да рэзкага росту злачыннасці, пачалі ўзмацняцца напады яўрэйскіх экстрэмісцкіх апалчэнняў, і Бен-Гвір асабіста кантраляваў знос дамоў бедуінаў пад любой падставай. Таму арабскія ізраільцяне вырашылі адрэагаваць, як гэта прынята ў дэмакратычных краінах, гэта значыць не ўзяўшы ў рукі зброю і не арганізоўваючы тэракты, а пайшоўшы на выбары.
Хто такія «арабскія ізраільцяне»?
Менавіта, «арабскія ізраільцяне», ці можна такое напісаць, бо Ізраіль — яўрэйская дзяржава? Ізраіль і лобі, якія яго падтрымліваюць, неаднаразова падкрэслівалі, што выбарчыя правы яго арабскай меншасці даказваюць, што гэта не расісцкая дзяржава, як сцвярджаюць яго ворагі, а нармальная дэмакратыя. Больш за тое, згодна з гэтым наратывам, арабы маюць больш палітычных правоў у Ізраілі, чым у большасці арабскіх дзяржаў, бо там няма выбараў. Але які сэнс у выбарах, калі яны не аказваюць рэальнага ўплыву на палітычную рэальнасць? На працягу большай часткі гісторыі Ізраіля паміж арабскімі і сіянісцкімі партыямі існавала вялікая сцяна, і супрацоўніцтва было немагчымае. Гэта часткова змянілася, калі кансерватыўная арабская партыя «Раам» далучылася да ўрадавай кааліцыі (цяперашняй апазіцыі) у 2021 годзе. Гэта быў прарыў, хоць яе ўдзел ва ўрадзе працягваўся ўсяго каля дзясятка месяцаў.
Аднак перад цяперашнімі выбарамі была зроблена спроба ліквідаваць арабскія партыі, у тым ліку «Раам» і больш радыкальную партыю «Аб'яднаны спіс». За гэтымі спробамі стаяў цяперашні ўрад, але ў рэшце рэшт суд дазволіў гэтым групам удзельнічаць. Нетаньяху адрэагаваў на іх поспех, выказаўшы здагадку, што арабы з дапамогай Турцыі і Катара сфальсіфікавалі выбары, што было сапраўды дзіўным сцвярджэннем. У рэшце рэшт, усе інструменты кантролю ў краіне знаходзіліся ў руках Нетаньяху і Бен-Гвіра. Ці прызнае сам прэм'ер-міністр, што ён ніколі не падыходзіў на гэтую пасаду, таму што пад яго кіраўніцтвам Ізраіль — кардонная дзяржава? Што ж, улічваючы адказнасць Нетаньяху за дазвол нападу ХАМАС 7 кастрычніка, у гэтым можа быць нешта.
Дылема ізраільскай апазіцыі
Ізраільская апазіцыя цяпер сутыкаецца з гістарычнай дылемай. Калі яна дасягне пагаднення з «Раамам» і партыяй «Аб'яднаны спіс», яна лёгка пазбавіць улады Нетаньяху і экстрэмістаў, а потым зможа прыцягнуць іх да адказнасці па шматлікіх абвінавачваннях у карупцыі, пагрозе бяспецы краіны і стварэнні апалчэнняў-ізгояў. Арабы ўжо заявілі пра гатоўнасць да перамоваў, прычым «Раам» імкнецца далучыцца да ўрада, а «Аб'яднаны спіс» прапануе абмежаваную знешнюю падтрымку. Левацэнтрысцкія дэмакраты, адна з чатырох апазіцыйных партый, заклікаюць да дасягнення пагаднення, абапіраючыся на мірную палітыку Іцхака Рабіна і Шымона Перэса. Іншыя партыі, асабліва партыя Авігдора Лібермана «Ізраіль, наш дом», больш стрыманыя.
Праблема ў тым, што пры Нетаньяху і Бен-Гвіры ў Ізраілі лютуюць экстрэмісцкія настроі. У такіх абставінах стварэнне кааліцыі з арабамі сутыкнецца з абвінавачваннямі з боку крайніх правых у «здрадзе» і змове з «тэрарыстамі». Парадокс заключаецца ў тым, што калі арабы зараз атрымаюць сігнал аб тым, што яны не здольныя чаго-небудзь дасягнуць палітычнымі сродкамі, верагоднасць прымянення гвалту ўзрасце. Уваходжанне арабаў ва ўрадавую кааліцыю таксама паспрыяла б паляпшэнню адносін паміж Ізраілем і арабскімі дзяржавамі і павысіла б імідж Ізраіля ў свеце. Працяг палітыкі цяперашняга ўрада і дэманстрацыя таго, што няма «арабскіх ізраільцян», а толькі арабы, якіх разглядаюць як праблему, — гэта шлях да катастрофы, шлях, якім паслядоўна ішоў Нетаньяху. Вядома, наступствам пагаднення з арабамі можа стаць тое, што яны будуць адчуваць Ізраіль сваёй радзімай, і такім чынам іх высокая яўка выбаршчыкаў у будучыні будзе падтрымлівацца. Любая нармальная краіна павінна клапаціцца пра гэта, таму тое, ці будзе гэта лічыцца мэтай, ці праблемай, стане выпрабаваннем для Ізраіля.
Як галасавалі рускамоўныя габрэі
Варта таксама адзначыць, як галасавалі рускамоўныя габрэі. Цэлых 21% падтрымалі мірных дэмакратаў, у той час як толькі 19% падтрымалі нацыяналістычную групу Лібермана, якую часта лічаць прадстаўніком гэтай групы. Адным з галоўных цэнтраў гэтай супольнасці з'яўляецца мультыкультурная Хайфа, дзе мусульмане і габрэі дагэтуль вучацца разам у мясцовым універсітэце. Гэта сведчыць аб тым, што дыялог і суіснаванне магчымыя. Толькі 9% рускамоўных габрэяў падтрымалі «Лікуд», і толькі нязначны працэнт падтрымаў іншыя партыі ва ўрадавай кааліцыі. Аднак варта памятаць, што цяперашні ўрад падтрымліваюць прапуцінскія алігархі з падвойным грамадзянствам.
Вітольд Рэпетовіч, журналіст і эксперт па Блізкім Усходзе. Аўтар рэпартажных кніг пра канфлікты ў рэгіёне, ён асвятляў падзеі ў Сірыі і Іраку. Дацэнт Ваеннай акадэміі.
Погляды, прадстаўленыя ў гэтым артыкуле, з'яўляюцца асабістымі меркаваннямі аўтара і не абавязкова адлюстроўваюць пазіцыю рэдактараў.
мк