Польская рэакцыя на перамір'е паміж Іранам і ЗША. «Злучаным Штатам патрэбная наша дапамога, але не ў вайне»

Роля саюзнікаў не ў тым, каб пагаджацца, калі сябар здзяйсняе сур'ёзныя памылкі. 

Пратэст супраць вайны ў Іране, Нью-Ёрк, ЗША.

Фота: PAP/EPA/Olga Fedorova

Навіна аб двухтыднёвым перамір'і ў вайне ЗША і Ізраіля з Іранам стала іскрай надзеі сярод усё большай цемры, якую гэты канфлікт нясе ў свет. На жаль, хутка стала зразумела, што гэтая надзея вельмі крохкая. Усяго праз некалькі гадзін пасля абвяшчэння перамір'я Ізраіль нанёс жорсткі ўдар па Бейруце, забіўшы і параніўшы сотні людзей. Тым часам уся гэтая вайна — вар'яцтва, якое нельга ацаніць рацыянальна. ЗША нічога не выйграе, а Іран усё роўна атрымлівае вялікую карысць ад дасягнення пагаднення з Захадам. Каб спыніць вайну, патрэбны ўзаемны давер, які будзе вельмі цяжка пабудаваць пасля ўсяго гэтага. Тым больш, што пасля спынення агню назіраецца інфармацыйны шум і накручваецца новая спіраль страху.

Роля саюзнікаў не ў тым, каб пагаджацца, калі сябар здзяйсняе сур'ёзныя памылкі. І тым больш ён не павінен падтрымліваць хаўрусніка ў такіх дзеяннях, а наадварот, старацца пераканаць яго змяніць сваю палітыку дзеля ўласнага дабра. А дабро саюзніка — гэта наша дабро, асабліва калі гаворка ідзе пра такога стратэгічнага партнёра, як ЗША. Вайна з Іранам прынесла толькі шкоду ЗША і ніколі не павінна была пачацца. Ядзернае пагадненне магчыма было дасягнуць і без ваеннай эскалацыі, іранскія ракеты не ўпалі б на краіны рэгіёна, засталася б свабода суднаходства ў Армузскім праліве. Ніхто не нападаў на тэрыторыю ЗША. Аднак «малако» ўжо праліта, немагчыма павярнуць час назад, таму цяпер нам трэба засяродзіцца на мінімізацыі шкоды, а не кіравацца ілюзіяй «грандыёзнай перамогі».

Завяршэнне гэтай вайны на дадзеным этапе ўмацуе рэгіянальную пазіцыю Ірана, які будзе заяўляць пра сваю перамогу. Ён дасягнуў пастаўленай мэты — Ісламская Рэспубліка выстаяла, і яе суседзям давядзецца з ёй размаўляць. Або дамаўляцца з Кітаем, які разам з Пакістанам можа аказацца больш эфектыўным гарантам бяспекі. Гэта не ідэальная сітуацыя, але гэта лепш, чым эскалацыя, ад якой можа выйграць толькі Расія. Калі б адбылося прагназаванае «знішчэнне цывілізацыі» ў Іране, гэта цалкам сапсавала б імідж ЗША і ўсё роўна нікому не прынесла б перамогі. Іран мог бы адпомсціць, што прывяло б да рэгіянальнай катастрофы, якая б прынесла наступствы ўсяму свету на дзесяцігоддзі.

Не ўсе разумеюць важнасць інфармацыйнай вайны ў гэтым кантэксце, якую ЗША, на жаль, цалкам прайграюць па ўласным жаданні. Збігнеў Бжэзінскі ў сваёй кнізе «Вялікая шахматная дошка» пісаў, што ЗША пабудавалі сваю гегемонію на чатырох дапаўняльных слупах: ваеннай, тэхналагічнай, эканамічнай і культурнай перавазе. Пад апошняй Бжэзінскі меў на ўвазе не столькі высокую культуру, колькі прывабнасць ЗША як сімвала свабоды. СССР, а пазней Расія і іншыя аўтарытарныя дзяржавы дзесяцігоддзямі імкнуліся разбурыць гэты вобраз.

Рональд Рэйган быў вялікім прыхільнікам павелічэння выдаткаў на падтрымку дэмакратычных рухаў па ўсім свеце, і гэта адыграла ключавую ролю ў перамозе свабоднага свету над савецка-расійскай імперыяй зла. На жаль, на пачатку другога тэрміну Дональда Трампа былі знішчаны важнейшыя інструменты амерыканскай мяккай сілы, такія як USAID і Агенцтва ЗША па глабальных СМІ, і цяпер мы бачым катастрафічныя наступствы. ЗША будзе цяжка выправіць гэтую шкоду, і неабдуманыя і хаатычныя заявы прадстаўнікоў цяперашняй адміністрацыі, асабліва некаторыя з іх пастоў у сацыяльных сетках, пагаршаюць гэтую праблему. Варта гэта крытыкаваць дзеля дабра нашага саюзніка, а не ўхваляць, калі гэта шкодзіць яго іміджу, які будаваўся дзесяцігоддзямі.

Сапраўды гэтак жа абсурдныя патрабаванні падтрымкі ЗША ў вайне з Іранам. ЗША афіцыйна не звярталіся да НАТА па падтрымку ў гэтым пытанні і не спасылаліся на сваё абавязацельства па калектыўнай абароне паводле артыкула 5. Такім чынам, адмовы з боку краін НАТА няма і ніколі не было. Калі мы хочам працягваць гэтую бессэнсоўную вайну на шкоду сабе і ЗША, то лепшая ідэя — накіраваць нейкую падтрымку па ўласнай ініцыятыве. Расія будзе рада гэтаму, таму што мы не толькі дапаможам ЗША загразнуць на Блізкім Усходзе, марнуючы ваенныя рэсурсы і губляючы дзясяткі (а неўзабаве, верагодна, і сотні) мільярдаў долараў, але яшчэ і пазбавіцца ад уласнай зброі. Тады мы несумненна павысім сваю бяспеку, таму што Расія не скарыстаецца такой магчымасцю. Гэта, канешне ж, сарказм. Ужо вядома, што папаўненне запасаў ракет-перахопнікаў зойме Амерыцы два гады.

Прэтэнзіі Трампа і яго адміністрацыі да еўрапейскіх саюзнікаў, звязаныя з гэтай вайной, цалкам беспадстаўныя. У імя бяспекі ЗША еўрапейскія салдаты, у тым ліку і нашы, не шкадавалі крыві, хоць некаторыя войны часта выклікалі сумневы. Тым часам ніводзін амерыканскі салдат пакуль не загінуў, абараняючы ўсходні фланг НАТА. І калі вайна з Іранам будзе працягвацца, праз месяц або два яе кошт перавысіць усю дапамогу, якую Украіна атрымала ад ЗША ў вайне з Расіяй.

Я веру ў непахіснасць атлантычных сувязяў і перакананы, што большасць членаў Кангрэса разумеюць, што Злучаным Штатам таксама патрэбная Еўропа, як Еўропе патрэбныя Злучаныя Штаты. Выхад з НАТА незваротна пашкодзіць глабальнаму статусу Штатаў. І мы павінны папярэдзіць нашых амерыканскіх сяброў пра гэтую небяспеку, а не рабіць ім мядзведжую паслугу, згаджаючыся з імі.

Вітольд Рэпетовіч