Момант быў асаблівым. 35 гадоў таму, у чэрвені 1991 года, Польшча і Германія падпісалі Дамову аб добрасуседстве і сяброўскім супрацоўніцтве.
Ці дасягнулі краіны сапраўднага партнёрства? Ці ўсё яшчэ адчуваецца асіметрыя ў адносінах паміж Варшавай і Берлінам?
Дырэктар фонду Польска-нямецкага супрацоўніцтва Карнэліус Охман гаворыць, што 35 гадоў супрацоўніцтва — гэта вялікі поспех, асабліва ў эканамічнай сферы. За гэты час эканоміка Польшчы зрабіла велізарны прарыў, што заўважае нямецкі бок. Адначасова Карнэліус Охман звяртае ўвагу, што ёсць некалькі пытанняў, якія застаюцца нявырашанымі.
— Выкананне дамовы, відавочна, не завершана на 100%, але калі паглядзець на падзеі апошніх гадоў, асабліва калі гаворка ідзе пра вывучэнне польскай мовы, у нас ёсць установа KoKoPoL, якая была створана для фінансавання навучання, і ў нас ёсць, перш за ўсё, змены ў вывучэнні польскай мовы. Да нядаўняга часу яе маглі вывучыць толькі людзі польскага паходжання. У цяперашняй сітуацыі мы бачым, што гэта рухаецца ў кірунку адкрыцця вывучэння польскай мовы для ўсіх, і я лічу, што гэта найлепшы шлях. Таму што ў кожнай нямецкай школе, дзе ў нас ёсць 10 вучняў, а ў некаторых землях толькі пяць вучняў, якія хочуць вывучаць польскую мову, школа абавязана забяспечыць настаўніка. І я лічу, што гэта найлепшы шлях. Гэта таксама заўвага да нямецкай меншасці ў Польшчы: не толькі нямецкая мова для меншасці, але нямецкая мова для ўсіх, і я думаю, што мы рухаемся ў гэтым кірунку. Што тычыцца іншага пункта дамовы, гэта значыць абавязацельстваў і кампенсацый, то гэта абсалютна адкрытае пытанне, і гэта адказнасць нямецкага ўрада, і я асабіста спадзяюся, што гэтае пытанне будзе нейкім чынам вырашана.
У 1991 годзе Польшча была малодшым партнёрам Германіі. Тым не менш, за апошнія 35 гадоў было дасягнута шмат чаго. Афіцыйныя паведамленні актыўна падкрэсліваюць моладзевыя абмены, сотні партнёрстваў паміж гарадамі і найглыбейшыя эканамічныя сувязі ў гэтай частцы Еўропы. Сёння Польшча ўваходзіць у пяцёрку найбуйнейшых гандлёвых партнёраў Германіі.
Сітуацыя сапраўды радыкальна змянілася. Германія змагаецца з эканамічным спадам, у той час як Польшча расце. Такім чынам, з аднаго боку, з'яўляюцца меркаванні, што палажэнні Дамовы аб добрасуседстве і сяброўскім супрацоўніцтве даўно састарэлі і, па сутнасці, неабходны новы дакумент. З іншага боку, аднак, некаторыя пункты ўжо падпісанага дагавора, у тым ліку мадэрнізацыя інфраструктуры, застаюцца нявыкананымі ў асноўным з нямецкага боку.
Журналістка тыднёвіка «Sieci» Аляксандра Рыбіньска згодная, што дагавор у значнай ступені састарэлы, але гэта не значыць, што яго трэба мяняць.
— Многія з яго палажэнняў цяпер лішнія, напрыклад, пытанне ўступлення Польшчы ў Еўрапейскі Саюз і НАТА, і тое, што Германія будзе гэта прасоўваць. Усё гэта даўно зроблена і, у пэўным сэнсе, больш не патрэбна. Затым ёсць яшчэ нявырашаныя пытанні, такія як выкладанне польскай мовы, на якое Германіі пакуль не хапае фінансавання. Статус меншасці, якога патрабуюць палякі ў Германіі, які маюць немцы ў Польшчы. Гэта сфармулявана ў дамове на прынцыпе ўзаемнасці, але гэты прынцып не быў цалкам выкананы. Складаецца ўражанне, што з нямецкага боку няма вялікай палітычнай волі для выканання гэтага, таму што я не магу ўявіць, каб пытанне ў некалькі мільёнаў, дзесяць мільёнаў ці нават трыста мільёнаў, гэта невыканальна ў рамках нямецкага бюджэту і фінансавых магчымасцей. Такім чынам, у нейкі момант мы затрымаліся. І пытанне ў тым, ці патрэбна нам новая дамова, ці новы пачатак? Магчыма, не. Што ж, гэта тое, што варта абмеркаваць.
Польшча і Германія маюць урады, якія павінны дасканала дамаўляцца, аднак палітычныя адносіны паміж краінамі адны з найгоршых, канстатуе аналітык па еўрапейскіх справах, дырэктар Варшаўскага офіса Еўрапейскай рады па міжнародных адносінах Пётр Бурас.
— Гэта палітыкі з адной партыйнай сямʼі на еўрапейскім узроўні. Гэта падобнае пакаленне, гэта асноўныя партыі, якія складаюць гэтыя ўрады. Мы маем сітуацыю, у якой, па сутнасці, іх знешнепалітычныя стратэгіі блізкія, як ніколі раней, і мы сутыкаемся з найбольшай пагрозай міру і бяспекі ў Еўропе, звязанай з вайной Расіі супраць Украіны. І ў такой сітуацыі гэтыя адносіны на палітычным узроўні вельмі складаныя. Тут гаварылася пра дамову 1991 года і яе магчымае аднаўленне. Мы не змаглі б падпісаць належную дамову аб бяспецы паміж Польшчай і Германіяй, падобную да той, якую Польшча нядаўна падпісала з Францыяй і Вялікабрытаніяй, таму што існуюць боязі, што падпісанне міждзяржаўнай дамовы паміж Польшчай і Германіяй сустрэне супраціў і выкліча палітычную буру ў Польшчы, і што прэзідэнт яе не падпіша. І для мяне гэта даволі незвычайная сітуацыя, якая цалкам супярэчыць таму, што абмяркоўвалася тут раней, а менавіта поспехам гэтых 35 гадоў. Польска-нямецкія адносіны сёння значна горшыя, чым гэтага патрабуе міжнародная сітуацыя і чым яны маглі б быць на самой справе.
Дагавор паміж Польшчай і Германіяй ад 17 чэрвеня 1991 года ўстанавіў рамкі для мірнага суіснавання, супрацоўніцтва і прымірэння паміж польскім і нямецкім народамі.
Дагавор меў наступныя мэты: пераадоленне балючых старонак мінулага і развіццё традыцый сяброўскага суіснавання ў гісторыі Польшчы і Германіі; падтрымка эканамічнага, культурнага і навуковага супрацоўніцтва, якое было накіравана на скарачэнне разрыву ў развіцці і ўмацаванне даверу паміж народамі; спрыянне супрацоўніцтву моладзі; падтрымка інтэграцыі Польшчы з Заходняй Еўропай; прыхільнасць да мірнага вырашэння спрэчак і ўстрыманне ад прымянення сілы супраць тэрытарыяльнай цэласнасці і палітычнай незалежнасці іншага боку.
ав