Эксперты ААН выказалі сур'ёзную занепакоенасць у сувязі з адвольным прызнаннем несапраўднымі пашпартоў васьмі былых беларускіх палітычных зняволеных, якія былі прымусова выправаджаныя з Беларусі пасля вызвалення з месцаў пазбаўлення волі. Яны лічаць, што гэтыя захады могуць уяўляць сабой форму транснацыянальных рэпрэсій, што працягваюцца, паведамляе «Вясна».
Нагадаем, вясной 2026 года стала вядома, што беларускія ўлады анулявалі пашпарты некаторым палітвязням, якіх пасля вызвалення дэпартавалі з Беларусі ў верасні і снежні мінулага года.
— Шэраг падзей, такіх як палітычна матываванае пазбаўленне волі, прымусовае выправаджэнне і наступнае ануляванне пашпартоў, сведчыць аб эскалацыі практыкі транснацыянальных рэпрэсій, — гаворыцца ў заяве.
Эксперты адзначаюць, што мінімум восем чалавек даведаліся аб ануляванні сваіх пашпартоў пасля прымусовага выправаджэння, нягледзячы на тое, што на момант выправаджэння дакументы заставаліся фармальна сапраўднымі. Ніхто з іх не атрымаў афіцыйнага паведамлення, рашэння або тлумачэнняў.
— Адвольнае ануляванне дакументаў, што сведчаць пра асобу, можа сурʼёзна закрануць правы чалавека на свабоду перамяшчэння, сямейнае жыццё, прававы статус, а таксама доступ да працаўладкавання, медычнага абслугоўвання, банкаўскіх паслуг ды іншых асноватворных правоў, — падкрэслілі эксперты.
Эксперты таксама выказалі занепакоенасць у сувязі з сітуацыяй Леаніда Судаленкі — былога палітычнага зняволенага і праваабаронцы. Пасля вызвалення з месцаў пазбаўлення волі ў 2023 годзе Судаленка пакінуў Беларусь праз пераслед. Пасля ён быў асуджаны завочна ў рамках працэдуры «спецыяльнай вытворчасці» і, як паведамляецца, у цяперашні час ён зʼяўляецца фігурантам яшчэ трох крымінальных расследаванняў паводле абвінавачванняў у здзяйсненні злачынстваў «экстрэмісцкай» накіраванасці, якія прадʼяўленыя яму ў сувязі з яго праваабарончай дзейнасцю і публічным выказваннем меркаванняў.
— Беларусь павінна неадкладна спыніць выкарыстанне свайго расплывістага і празмерна шырокага заканадаўства аб супрацьдзеянні экстрэмізму ў мэтах пакарання за законнае ажыццяўленне правоў, што абараняюцца, — гаворыцца ў заяве.
Эксперты нагадалі пра свае ранейшыя асцярогі ў дачыненні да беларускага заканадаўства, якое рэгулюе «спецыяльную вытворчасць», падкрэсліўшы, што яна несумяшчальная з асноватворнымі гарантыямі права на справядлівае судовае разбіральніцтва, уключна з правам на належнае апавяшчэнне, доступ да матэрыялаў справы, прававую дапамогу, эфектыўнае абскарджанне і дзейсныя сродкі прававой абароны.
— Крымінальны пераслед спадара Судаленкі, што працягваецца, яго ўключэнне ў базы даных асоб, якія адшукваюцца, і адсутнасць магчымасці для яго бяспечнага вяртання ў Беларусь для ўзʼяднання са сваёй сямʼёй, наглядна дэманструюць шкоднасныя наступствы транснацыянальных рэпрэсій, якія працягваюцца, мэтай якіх зʼяўляецца запалохванне, пакаранне і спроба прымусіць праваабаронцаў захоўваць маўчанне нават пасля таго, як яны пакінулі сваю краіну, — заявілі эксперты.
Эксперты запыталі тлумачэнні ва ўрада Беларусі і працягваюць сачыць за развіццём сітуацыі.
аз