У красавіку і маі польскі бок ужо праводзіў эксгумацыі ў былой вёсцы Пузьнікі ў сучаснай Тэрнопальскай вобласці Украіны.
У ноч з 12 на 13 лютага 1945 года ўкраінскія нацыяналісты забілі, паводле розных звестак, ад 50 да 120 палякаў. Былі знойдзены парэшткі як мінімум 42 чалавек. Яны былі перапахаваныя ў Пузьніках 6 верасня 2025 года. Міністр культуры Ценкоўска патлумачыла, што вяртанне ў Пузьнікі было выклікана падазрэннем, што «там можа знаходзіцца другая масавая магіла».
«Мы атрымалі дазвол ад Міністэрства культуры Украіны на пошук парэшткаў у Пузьніках – яшчэ адным месцы спачыну парэшткаў жыхароў, забітых УПА ў лютым 1945 года. Мы плануем пачаць працу польска-ўкраінскай экспедыцыяй з удзелам Фонду «Свабода і дэмакратыя», Паморскага медыцынскага ўніверсітэту ў Шчэціне (PUM), Інстытуту нацыянальнай памяці і прадпрыемства «Валынскія старажытнасці» вясной 2026 года», – абвясціла міністр культуры і нацыянальнай спадчыны.
На працягу многіх гадоў Польшчу і Украіну падзяляюць успаміны пра ролю Арганізацыі ўкраінскіх нацыяналістаў і Украінскай паўстанцкай арміі, якія ўчынілі этнічныя чысткі амаль 100 000 чалавек у перыяд з 1943 па 1945 год. Гэта былі польскія мужчыны, жанчыны і дзеці.
З вясны 2017 года ідзе спрэчка наконт забароны на пошук і эксгумацыю парэшткаў польскіх ахвяр войнаў і канфліктаў на тэрыторыі Украіны, уведзенай Украінскім інстытутам нацыянальнай памяці. Забарона была выдадзена пасля дэмантажу помніка УПА ў Грушовіцах у красавіку 2017 года. Рашэнне аб адмене забароны было абвешчана ў канцы лістапада 2024 года падчас прэс-канферэнцыі міністраў замежных спраў Польшчы і Украіны Радаслава Сікорскага і Андрэя Сібігі. Тады Украіна пацвердзіла, што «няма перашкод для таго, каб польскія дзяржаўныя ўстановы і прыватныя структуры праводзілі пошукавыя і эксгумацыйныя работы на тэрыторыі Украіны ў супрацоўніцтве з адпаведнымі ўкраінскімі ўстановамі ў адпаведнасці з украінскім заканадаўствам». Яна таксама заявіла пра «гатоўнасць станоўча разгледзець заяўкі па гэтых пытаннях».
У снежні Міністэрства культуры падвяло вынікі дзейнасці Польска-ўкраінскай рабочай групы па пытаннях годных пахаванняў у 2025 годзе. У ім падкрэсліваецца значны ўдзел экспертнай групы ў перамоўным працэсе, а таксама ўдзел шматлікіх асоб і ўстаноў у пошуку, эксгумацыі і арганізацыі пахавання. Міністэрства, сярод іншага, абвясціла, што дзейнасць у цяперашнім фармаце Рабочай групы будзе працягвацца ў 2026 годзе. Ва Украіне плануецца працягнуць працу ў былой вёсцы Пузьнікі і ў Львове (у былой вёсцы Голаска), а ў Польшчы – у Юрэчкаве.
У 2026 годзе пошукавыя і эксгумацыйныя мерапрыемствы запланаваны таксама з украінскага боку: ва Угле і ў былых вёсках Гута Пеняцкая і Астроўкі. Адпаведныя дазволы пацверджаны, адзначылі ў міністэрстве. У Польшчы падобныя работы запланаваны ў Сагрыні і Ласкаве.
PAP/вх