X
Паважаны карыстальнік!
25 траўня 2018 году ўвайшло ў сілу Распараджэнне Еўрапейскага парламента і Еўрапейскага савета (ЕС) 2016/6/79 за 27 красавіка 2016 (RODO). Прапануем азнаёміцца з інфармацыяй пра апрацоўку асабістых дадзеных на сайце Polskieradio.pl
1.Адміністратарам асабістых дадзеных з'яўляецца Polskie Radio S.A з сядзібай у Варшаве, Al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa
2.Па пытанню, звязаным з вашымі дадзенымі, звяртайцеся да Інспэктара аховы асабістых дадзеных па электроннай пошце iod@polskieradio.pl альбо па тэл. (0048) 22 645 34 03.
3.Асабістыя дадзеныя апрацоўваюцца ў маркетынгавых мэтах на падставе дазволу карыстальніка.
4.Асабістыя дадзеныя могуць быць даступныя толькі для выканання паслуг, указаных у палітыцы прыватнасці.
5.Асабістыя дадзеныя не будуць перададзены за межы Еўрапейскай эканамічнай прасторы або міжнародным арганізацыям.
6.Асабістыя дадзеныя будуць захоўвацца на працягу 5 гадоў пасля адключэння профіля ў адпаведнасці з законам.
7.Вы маеце права атрымаць доступ да вашых асабістых дадзеных, выпраўляць іх, выдаляць або абмяжоўваць апрацоўку.
8.Вы маеце права забараніць далейшую апрацоўку; у выпадку, калі вы раней далі згоду на апрацоўку вашых асабістых дадзеных, вы можаце яе адклікаць. Ажыццяўленне права на адмену згоды не ўплывае на апрацоўку, якая адбылася да адклікання згоды.
9.Вы маеце права падаць скаргу ў назіральны орган.
10.Polskie Radio S.A. паведамляе, што падчас апрацоўкі асабістых дадзеных аўтаматычныя рашэнні не прымаюцца, а прафіляванне не ўжываецца.
Больш падрабязная інфармацыя знаходзіцца на старонках dane osobowe, а таксама polityka prywatności.
ЗГОДЗЕН
Беларуская Служба

Балігруд – гарадок з танкам на галоўнай плошчы (ФОТА)

28.08.2020 16:05
У парку на галоўнай плошчы вёскі стаіць танк Т-34.
Аўдыё
  • Балігруд – вёскa ў Падкарпацкім ваяводстве, то бок на паўднёвым усходзе Польшчы.
,  -34      .
Балігруд, танк Т-34 у парку на галоўнай плошчы вёскі.Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ

Сёння я запрашаю ў Балігруд (Baligród) – вёску ў Падкарпацкім ваяводстве, то бок на паўднёвым усходзе Польшчы. Яна распаложаная ў 20 кіламетрах ад гораду Леска (Lesko). Балігруд – гэта маляўнічае месца, адно з цікавейшых у гoрах Бяшчадах.

Балігруд. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ Балігруд. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ

Балігруд хутчэй за ўсё быў заснаваны на пачатку XVII стагоддзя. Яго ўласнікам да другой паловы XVIII стагоддзя была сям’я Баляў, гербу Гоздава. Балігруд, які размяшчаўся на папулярным гандлёвым шляху ў Венгрыю, меў добрыя ўмовы для развіцця і нейкі час славіўся выдатнымі кірмашамі.

Балігруд, крыж на ваенных могілках. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ Балігруд, крыж на ваенных могілках. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ

Пазней гарадок прыйшоў у заняпад і яшчэ да 1915 года страціў свае гарадскія правы.
Мясцовыя жыхары неаднойчы дэманстравалі свае патрыятычныя пачуцці. Яны актыўна падтрымлівалі паўстанне 1863 года. Напрыклад, 12-гадовы Ян Фелікс Біліньскі быў адным з самых маладых паўстанцаў.

Балігруд, Успенскaя грэка-каталіцкaя царквa з 1829 года. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ Балігруд, Успенскaя грэка-каталіцкaя царквa з 1829 года. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ

Дарэчы, узброеныя канфлікты не абміналі Балігруда. Падчас Першай сусветнай вайны ў рэгіёне адбываліся працяглыя баі паміж рускімі і аўстра-венгерскімі войскамі за Ужоцкі і Лупкоўскі перавалы. Асабліва цяжкія баі прайшлі ў сакавіку 1915 года. Падчас іх горад вельмі моцна пацярпеў.

Балігруд, габрэйскія могілкі. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ Балігруд, габрэйскія могілкі. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ

У сваю чаргу ў верасні 1939 года кантроль над горадам захапілі нямецкія войскі. Большасць пасад у нямецкай акупацыйнай адміністрацыі займалі ўкраінцы, а польскае насельніцтва падвяргалася пераследу. Восенню 1942 года немцы вынішчылі мясцовых габрэяў. Акупанты вывезлі ў Заслаў недалёка ад Санока і забілі 880 чалавек.

Балігруд, габрэйскія могілкі. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ Балігруд, габрэйскія могілкі. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ

Мясцовых жыхароў пераследавалі таксама падраздзяленні УПА. У жніўні 1944 года  ўкраінскія нацыяналісты напалі на гарадок. 42 палякі былі забітыя, а частка будынкаў спаленая.

У выніку ваенных дзеянняў і сутычак з УПА Балігруд быў часткова знішчаны, а частка ягоных жыхароў забітая. Жаўнеры, якія тут дыслакаваліся, называлі горад не Балігрудам, а Дыяблігрудам, паколькі падчас акупацыі немцы выбрукавалі частку мясцовага рынку надмагільнымі плітамі з мясцовых габрэйскіх могілак.

Балігруд, габрэйскія могілкі. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ Балігруд, габрэйскія могілкі. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ

28 сакавіка 1947 года паблізу Балігруда па дарозе ў Цісну, жаўнеры УПА забілі генерала Караля Свярчэўскага.

Гарадок доўга лячыў свае „пасляваенныя раны” і пачаў адбудоўвацца толькі ў пачатку 1960-х гадоў. У цяперашні час гэта развіты гандлёвы цэнтр рэгіёна. Захаваная гарадская планіроўка з вялікай прамавугольнай рынкавай плошчай з’яўляецца амаль адзіным доказам яго мінулага гарадскога характару.

Балігруд, танк Т-34 у парку на галоўнай плошчы вёскі. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ Балігруд, танк Т-34 у парку на галоўнай плошчы вёскі. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ

Дарэчы, у парку на згаданай плошчы стаіць танк Т-34. Ён замяніў размешчаны там раней танк Т-70. Гісторыя балігрудскага Т-70 была давoлі цікавая. Танк быў выпушчаны ў 1942 годзе, а яго ваенная гісторыя невядомая. Пасля вайны яго выкарыстоўвалі ў аператыўных дзеянняў супраць войскаў УПА.

Балігруд, танк Т-34 у парку на галоўнай плошчы вёскі. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ Балігруд, танк Т-34 у парку на галоўнай плошчы вёскі. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ

Падчас баёў ля Яблоньскай Гуры (Jabłońska Góra), на ўсход ад дарогі Балігруд-Цісна, машына была збітая і згарэла. Пазней адрамантаваная стаяла на пастаменце на рынкавай плошчы ў Балігрудзе ажно да 1975 года, калі яна прыцягнула ўвагу афіцэраў Ваеннай акадэміі бранятанкавых сіл у Познані. Вайскоўцы высока ацанілі гістарычную каштоўнасць танка і забралі яго ў Музей бранятанкавай зброі Цэнтра навучання Сухапутных войскаў. Адрамантаваны танк з’яўляецца адным з галоўных экспанатаў музейнай установы.

У сваю чаргу, рынак у Балігрудзе ў 1970-х гадах атрымаў кампенсацыю ў выглядзе танка Т-34, які можа менш каштоўны, чым Т-70, але па сённяшні дзень прыцягвае турыстаў у мястэчка.

Балігруд, Успенскaя грэка-каталіцкaя царквa з 1829 года. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ Балігруд, Успенскaя грэка-каталіцкaя царквa з 1829 года. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ

Балігруд – гэта прыклад мястэчка, у якім побач пражывалі прадстаўнікі розных веравызнанняў - католікі, грэкакатолікі і габрэі, якія на пачатку XVII стагоддзя складалі большасць насельніцтва вёскі. Ужо ў 1870 годзе мясцовая габрэйская абшчына стала незалежнай ад Леска. У гэты перыяд габрэі дамінавалі ў эканамічнай сферы мястэчка. На пачатку XX стагоддзя ў Балігрудзе была пабудаваная сінагога, якая згарэла ў 1960 годзе.

Балігруд, Успенскaя грэка-каталіцкaя царквa з 1829 года. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ Балігруд, Успенскaя грэка-каталіцкaя царквa з 1829 года. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ

Балігруд быў таксама сядзібай грэка-каталіцкага дэканата, які ахопліваў больш за дзесяць парафій і дзейнічаў да акцыі перасялення мясцовых жыхароў у 1947 годзе.

Балігруд, стары касцёл  Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ Балігруд, стары касцёл Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ

Самастойна каталіцкая парафія ў Балігрудзе была заснаваная ў 1872 годзе. Раней мясцовыя катoлікі былі вернікамі суседняй парафіі Гочэв(Hoczew). У 1879 годзе ў мястэчку адбылася кансекрацыя новага касцёла Непакалянага зачацця Найсвяцейшай Марыі Панны. Падчас Першай сусветнай вайны загінуў пробашч парафіі Ян Пашэк. У сваю чаргу 42 палякі, забітыя жаўнерамі УПА ў 1944 годзе, былі затрыманыя падчас імшы ў гэтай святыні. У 1951 годзе Караль Вайтыла, пазней Папа рымскі, падчас вандроўкі па Бяшчадах служыў у Балігрудзе святую імшу. У цяперашні час мясцовыя вернікі моляцца ў новай святыні, а стары касцёл стаў пахавальнай капліцай.  

У Балігрудзе варта паглядзець таксама:

- Успенскую грэка-каталіцкую царкву з 1829 года, якая закрытая з 1947 году. Зараз яна на рамонце. Да 1980-х гадоў будынак выкарыстоўваўся як склад. У 1985 годзе царква была ўнесеная ў спіс помнікаў даўніны.

Балігруд, Успенскaя грэка-каталіцкaя царквa з 1829 года. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ Балігруд, Успенскaя грэка-каталіцкaя царквa з 1829 года. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ

- Падмуркі зямных умацаванняў замка Баляў;

Балігруд, габрэйскія могілкі. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ Балігруд, габрэйскія могілкі. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ

- Унесеныя ў спіс помнікаў даўніны габрэйскія могілкі, на якіх захаваліся 50 надмагілляў. Найстарэйшае з іх датуецца 1716 годам.

Вайсковыя могілкі, Балігруд. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ Вайсковыя могілкі, Балігруд. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ

-Вайсковыя могілкі, дзе пасля заканчэння Другой сусветнай вайны былі пахаваныя польскія жаўнеры. У сваю чаргу ў 1953 годзе могілкі былі пашыраныя на частку, дзе былі пахаваныя эксгумаваныя астанкі савецкіх жаўнераў, якія загінулі ў рэгіёне падчас барацьбы з нямецкім акупантам. Агулам на ваенных могілках у Балігрудзе пакояцца астанкі больш за 5 тысяч, у асноўным неідэнтыфікаваных жаўнераў.

Вайсковыя могілкі, Балігруд. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ Вайсковыя могілкі, Балігруд. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ

Анна Задрожна



Больш на гэтую тэму: Запрашаем у Польшчу