X
Паважаны карыстальнік!
25 траўня 2018 году ўвайшло ў сілу Распараджэнне Еўрапейскага парламента і Еўрапейскага савета (ЕС) 2016/6/79 за 27 красавіка 2016 (RODO). Прапануем азнаёміцца з інфармацыяй пра апрацоўку асабістых дадзеных на сайце Polskieradio.pl
1.Адміністратарам асабістых дадзеных з'яўляецца Polskie Radio S.A з сядзібай у Варшаве, Al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa
2.Па пытанню, звязаным з вашымі дадзенымі, звяртайцеся да Інспэктара аховы асабістых дадзеных па электроннай пошце iod@polskieradio.pl альбо па тэл. (0048) 22 645 34 03.
3.Асабістыя дадзеныя апрацоўваюцца ў маркетынгавых мэтах на падставе дазволу карыстальніка.
4.Асабістыя дадзеныя могуць быць даступныя толькі для выканання паслуг, указаных у палітыцы прыватнасці.
5.Асабістыя дадзеныя не будуць перададзены за межы Еўрапейскай эканамічнай прасторы або міжнародным арганізацыям.
6.Асабістыя дадзеныя будуць захоўвацца на працягу 5 гадоў пасля адключэння профіля ў адпаведнасці з законам.
7.Вы маеце права атрымаць доступ да вашых асабістых дадзеных, выпраўляць іх, выдаляць або абмяжоўваць апрацоўку.
8.Вы маеце права забараніць далейшую апрацоўку; у выпадку, калі вы раней далі згоду на апрацоўку вашых асабістых дадзеных, вы можаце яе адклікаць. Ажыццяўленне права на адмену згоды не ўплывае на апрацоўку, якая адбылася да адклікання згоды.
9.Вы маеце права падаць скаргу ў назіральны орган.
10.Polskie Radio S.A. паведамляе, што падчас апрацоўкі асабістых дадзеных аўтаматычныя рашэнні не прымаюцца, а прафіляванне не ўжываецца.
Больш падрабязная інфармацыя знаходзіцца на старонках dane osobowe, а таксама polityka prywatności.
ЗГОДЗЕН
Беларуская Служба

Вёска Завуй – маўклівы сведка і таямнічае месца ў Бяшчадах (ФОТА)

16.10.2020 17:21
Завуй - гэта прыклад трагічнага пасляваеннага лёсу, які закрануў шматлікія вёскі ў гэтай частцы Польшчы.
Аўдыё
  • Вёска Завуй – маўклівы сведка і таямнічае месца ў Бяшчадах.
     .
Вёска Завуй у даліне ракі Вэтлінка.Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ

Сёння я запрашаю пазнаёміцца з неіснуючай ужо вёскай Завуй (Zawój, укр. Завій) у даліне ракі Вэтлінка(Wetlinka), у прыватнасці на левым беразе згаданай горнай ракі, непадалёка месца, дзе яна ўпадае ў другую раку – Салінку(Solinka). Вёска, сляды існавання якой можна знайсці па сённяшні дзень, была чароўна размешчаная ля падножжа ўзгорка Перэшліба(Pereszliba).

Вёска Завуй. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ Вёска Завуй. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ

У Завуй можна дабрацца з Кальніцы(Kalnica) праз вёску Луг(Łuh), або са стаянкі ў вёсцы Палянкі(Polanki), якая знаходзіцца, больш-менш, у палове дарогі з Букоўца(Bukowiec) у Даўжыцу(Dołżyca), недалёка ад вёскі Цісна(Cisna). Варта дадаць, што са згаданай стаянкі пачынаецца таксама турыстычная дарожка ў прыродны запаведнік „Сінія віры” і ў царкву ў неіснуючай ужо вёсцы Лапенка (Łopienka).

Вёска Завуй у даліне ракі Вэтлінка. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ Вёска Завуй у даліне ракі Вэтлінка. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ

Дарога з вёскі Явожэц у Завуй забаронена для руху аўтамабіляў, але даступная для веласіпедыстаў. Сюды вядзе вельмі прыемны веласіпедны маршрут.

На працягу многіх гадоў Завуй быў адным з самых загадкавых і цяжкадаступных месцаў у горах Бяшчады. Туды вяла невялікая сцежка, шмат разоў перасякаючы раку. Дарога была пабудавана толькі ў 1970-х.

Вёска Завуй. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ Вёска Завуй. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ

Што мы ведаем пра Завуй? Вёска была заснаваная, хутчэй за ўсё, у 1543 годзе родам Баляў(Balowie), якія валодалі гэтымі землямі да другой паловы XVIII стагоддзя. Чарговымі ўладальнікамі былі сем'і Каршніцкіх і Краеўскіх, а таксама Трухачаў.

Паводле адных крыніцаў, большасць жыхароў вёскі была палякамі і католікамі. Паводле іншых, мясцовыя жыхары былі грэка-католікамі. Жыхары вырошчвалі авёс, жыта, пшаніцу, бульбу, каноплі, лён, фасолю і гарох. Гадавалі козаў, авечак, кароў, валоў і коней. Зімой уся вёска займалася ткацтвам.

Вёска Завуй. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ Вёска Завуй. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ

У гэтым часе на рацэ ў вёсцы было пяць брадоў, па якіх людзі ездзілі ў навакольныя вёскі, але грунтавой дарогі не было. У вёсцы працавалі, між іншым, вадзяны млын, лесапільня, кузня і алейны завод.

Частка вясковых збудаванняў была знішчаная падчас Першай сусветнай вайны.

Як многія іншыя вёскі ў горах Бяшчадах, Завуй перажыў Другую сусветную вайну, але быў разбураны пасля яе заканчэння.

Вёска Завуй. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ Вёска Завуй. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ

У рамках хвалі перасяленняў у 1946 годзе добраахвотна ва Украіну выехалі толькі тры сям'і. Аднак, годам пазней у рамках аперацыі „Вісла” вёску былі прымушаныя пакінуць астатнія 48 сем'яў. Паводле розных крыніцаў, агулам 266 або 292 чалавекі. Вясковыя будынкі былі спаленыя польскай арміяй, і з гэтага часу рэгіён застаецца незаселеным.

Вёска Завуй. Месца, дзе знаходзілася царква Міхала Арханёл. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ Вёска Завуй. Месца, дзе знаходзілася царква Міхала Арханёл. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ

У 1860 годзе ў вёсцы была пабудаваная царква Міхала Арханёла. Мясцовы прыход быў часткай прыхода ў непадалёкай вёсцы Явожэц (Jaworzec). Храм быў размешчаны на ўзгорку, у цэнтральнай частцы вёскі. Драўляная царква складалася з дзвюх частак (прамавугольнага прэзбітэрыума і невялікай крухты) і мела іканастас. Будынак быў пакрыты бляхай. На прыцаркоўную тэрыторыю вернікі ўваходзілі брамай пад званіцай, якая ўяўляла сабой зрубавую канструкцыю. Верагодна ў ёй былі змешчаныя тры званы: Дмытро, Васіль і Міхал. Паводле гістарычных крыніцаў, у 1880 годзе ў вёсцы было 25 дамоў і 178 жыхароў.

Месца, дзе знаходзілася царква Міхала Арханёл. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ Месца, дзе знаходзілася царква Міхала Арханёл. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ
Па сённяшні дзень захаваліся толькі фрагменты падмуркаў царквы, а побач на царкоўных могілках - два надмагіллі. Адно належыць сям'і Фэдзіркаў – найбагацейшых гаспадароў у вёсцы, а другое – гэта магіла Пелагіі Шчэрбы (Pelagia Szczerba), пра якую вядома, што яна загінула ў 1945 годзе, несучы мужу ежу на поле.
Месца, дзе знаходзілася царква Міхала Арханёл. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ Месца, дзе знаходзілася царква Міхала Арханёл. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ

Былую царкоўную тэрыторыю акружаюць велізарныя старыя ліпы. На месцы, дзе стаяла царква, быў пастаўлены крыж, а таксама сімвалічныя дзверы, у меркаваным месцы іх фактычнага знаходжання.

Вёска Завуй. Месца, дзе знаходзілася царква Міхала Арханёл. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ Вёска Завуй. Месца, дзе знаходзілася царква Міхала Арханёл. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ
Частка тэрыторыі вёскі Завуй была ўключаная ў прыродны запаведнік „Сінія віры ІІ”. Гаворка ідзе пра старую вясковую дарогу, якая вядзе ўніз да броду. Пасля былых жыхароў у вёсцы засталося некалькі калодзежаў і падмуркаў хатаў.
Вёска Завуй. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ Вёска Завуй. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ

У месцы, дзе калісьці быў цэнтр вёскі, знаходзіцца стыльны навес для турыстаў, дзе можна адпачыць і пахарчавацца, а таксама пазнаёміцца з гісторыяй вёскі, змешчанай на інфармацыйных дошках.

Вёска Завуй, стыльны навес для турыстаў. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ Вёска Завуй, стыльны навес для турыстаў. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ

З 2012 года Завуй, а таксама Явожэц(Jaworzec) і Луг(Łuh) знаходзяцца на гістарычным шляху „Адкрытыя Бяшчады”(Odnalezione Bieszczady). Маршрут пазначаны двухмоўнымі дошкамі (па-польску і па-ўкраінску), якія інфармуюць пра межы вёсак, месцы, дзе калісьці размяшчаліся цэрквы, могілкі і іншыя найважнейшыя вясковыя аб’екты.

Вёска Завуй. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ Вёска Завуй. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ

Шлях быў вызначаны з мэтай выратаваць ад забыцця апошнія сляды былых жыхароў (украінцаў, палякаў і габрэяў) і ўшанаваць памяць усіх, хто мусіў пакінуць свае дамы вясной 1947 года.


Вёска Завуй. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ Вёска Завуй. Photo: Anna Zadrożna/Redakcja Białoruska/PRdZ


Анна Задрожна

Больш на гэтую тэму: Запрашаем у Польшчу