Толькі па артыкуле аб забойстве ў гарнізонныя ваенныя суды паступіла 352 справы — на траціну больш, чым годам раней. Забіваюць, як правіла, не саслужыўцаў, а сяброў, знаёмых ці выпадковых людзей. Амаль палова спраў аб сексуалізаваным гвалце, здзейсненых дзейнымі вайскоўцамі за час вайны, таксама паступіла ў суды летась.
Падрабязна ўсё гэта апісваюць журналісты каналу «Вот Так», якія прааналізавалі даступныя дадзеныя. Колькасць забойстваў, учыненых дзеючымі расійскімі ваеннымі па-за зонай баявых дзеянняў, расце з кожным годам поўнамаштабнай вайны, высветлілі журналісты, прааналізаваўшы картатэку судовых спраў гарнізонных ваенных судоў. І толькі часткова гэта звязана з ростам колькасці салдат у расійскай арміі, кажа рэдактар каналу «Вот Так» Багдан Андрушчанка. Адначасова ён прызнае, што ў рэальнасці такіх спраў можа быць значна больш.
— Наша расследаванне паказала, што ў 2025 годзе колькасць спраў па артыкуле 105 Крымінальнага кодэкса Расійскай Федэрацыі – забойства – аказалася ў 16 разоў больш, чым у першы год вайны. А згодна з указамі прэзідэнта, колькасць расійскіх салдат да 2025 года вырасла толькі ў паўтара раза ў параўнанні з даваенным перыядам. А ўвогуле з 2022 года ў гарнізонныя суды паступіла 729 спраў аб учыненых ваеннымі забойствах. А за чатыры даваенныя гады, гэта значыць з 2018 па 2021 год, да судоў дайшло ўсяго 67 такіх спраў. Нам удалося прааналізаваць толькі справы, якія былі даступныя на сайтах гарнізонных судоў, а там няма інфармацыі аб справах, якія яшчэ на стадыі следства. Акрамя таго, злачынствы, учыненыя па вяртанні з фронту, разглядаюцца ўжо судамі агульнай юрысдыкцыі. І ў адкрытым доступе няма дадзеных аб прысудах па справах, якія разглядаюцца на акупаваных тэрыторыях Украіны. Нават па даступных дадзеных гарнізонных ваенных судоў відаць, што пасля пачатку вайны колькасць цяжкіх злачынстваў, учыненых ваеннаслужачымі, вырасла ў разы. Але і ва ўмовах вайны расійскія ўлады больш зацікаўленыя папаўненнем войска, чым у рэальным пакаранні вайскоўцаў, якія здзейснілі злачынствы. У гэтым і ўся праблема.
Аўтары расследавання лічаць, што такі выбухны рост злачынстваў нельга растлумачыць лікам ваеннаслужачых.
Забіваюць, як правіла, не саслужыўцаў, а сяброў, знаёмых ці выпадковых людзей, распавядае Багдан Андрушчанка.
— Нам удалося даведацца, што ахвярамі злачынстваў становяцца часцей за ўсё не калегі, а іх сужыцелі, сужыцелькі, сваякі, сябры, знаёмыя ці нават выпадковыя людзі. Што цікава, некаторыя з іх, здзяйсняючы злачынствы, спрабуюць абвінаваціць у гэтым узброеныя сілы Украіны. Тут прыклад Рамана Архангельскага, які ў лютым 2023 года ў зоне так званай спецыяльнай ваеннай аперацыі піў гарэлку з аднымі са сваіх таварышаў па службе. Паміж імі потым адбылася сварка, у выніку якой Архангельскі выпусціў свайго ўладальніка чаргу з аўтамата, і мужчына загінуў на месцы. Ды і пазней ён таксама забіў сведку. Ну а каб схаваць сляды свайго злачынства, Архангельскі заявіў, што падраздзяленне атакавала дыверсійная група ўзброеных сіл Украіны, але ён не змог даказаць гэтую версію, таму напісаў яўку з павіннай.
Часцей за ўсё дзейныя ваенныя здзяйсняюць забойствы ў нецвярозым стане. У ¾ спраў аб забойстве (102 са 128 спраў) згадваецца алкаголь. З іх можна зразумець, што салдаты часта выпіваюць і забіваюць падчас звальненняў, адпачынкаў, а часам нават непасрэдна ў працэсе нясення службы.
З 2022 года ў гарнізонны суд паступіла 549 спраў, якія можна назваць сексуалізаванымі. Не менш як 312 спраў — злачынствы, учыненыя ў адносінах да няпоўнагадовых, у тым ліку 249 — у адносінах да асоб, якія не дасягнулі 14 гадовага ўзросту.
— Мы прааналізавалі справы па двух артыкулах, 131 Крымінальнага кодэкса РФ — згвалтаванне, і 132 Крымінальнага кодэкса РФ — гвалтоўнае дзеянне сексуальнага характару. Усяго гэтых спраў было 549, а 312 з іх — гэта злачынствы ў дачыненні да непаўналетніх. А амаль палова ўсіх выпадкаў — гэта згвалтаванне асоб малодшых за 14 гадоў, — кажа рэдактар «Вот Так».
За час поўнамаштабнай вайны значна вырасла колькасць не толькі гвалтоўных злачынстваў, але і маёмасных. Злачынствы супраць уласнасці ў перыяд ваеннага становішча, баявых дзеянняў або ўзброенага канфлікту з верасня 2022 года павінны разглядацца па новым артыкуле «Марадзёрства» (356.1 КК РФ). Аднак, як выявіў «Вот Так», гэтага не адбываецца, гаворыць Багдан Андрушчанка.
— За тры з паловай гады з часоў зʼяўлення гэтага артыкула да гарнізонных ваенных судоў дайшло толькі шэсць крымінальных спраў аб марадзёрстве. Амаль усе справы аб рабаванні, марадзёрстве і злачынствах ва Украіне, нягледзячы на вялікую колькасць доказаў, як гэта было ў выпадку з Бучай у Кіеўскай вобласці, дзе расійскія вайскоўцы забіралі ў мясцовых жыхароў ежу, вопратку, дровы, інструменты і адпраўлялі ўсё гэта ў Расію. Гэтыя справы застаюцца проста незаўважанымі.
У чым прычына росту злачыннасці сярод вайскоўцаў? Аўтары дакумента гаворыць, што не ставілі перад сабой задачу вывучаць біяграфіі салдат, якія фігуруюць у судовых справах. Верагодна, гаворка ідзе пра два фактары. Па-першае, уплыў вайны на псіхіку чалавека. Па-другое, у шэрагі салдат трапляюць людзі, якія яшчэ да паездкі на фронт мелі крымінальнае мінулае, нярэдка гэта людзі наўпрост з турмаў і калоніяў.
слухайце аўдыё
ав