Штуршком да новай кампаніі стаў рост ціску на турыстычную індустрыю, каб яна ўзяла на сябе большую адказнасць за месцы, якія яна прапануе наведваць.
Усё большая колькасць кампаній па ўсім свеце адмаўляюцца ад прасоўвання адпачынкаў, заснаваных на эксплуатацыі дзікіх жывёл у няволі, паколькі лічаць, што гэта супярэчыць прынцыпам этыкі і ўстойлівага развіцця. Гэты працэс толькі набірае абароты ў Польшчы, таму кампанія мае на мэце яго паскорыць — праз дыялог з галіной, прасоўванне правераных міжнародных стандартаў і павышэнне дасведчанасці спажыўцоў аб уплыве, які ён аказвае на рынак.
Аўтары петыцыі Якуб Банасяк, Катажына Козак
Катажына Козак з Captain Paul Watson Foundation гаворыць, што турбюро нясуць непасрэдную адказнасць, паколькі гэта яны прадаюць туры ў дэльфінарыі.
— Яны, па сутнасці, прадаўцы мар. Калі вы націскаеце на любую рэкламу дэльфінарыяў, то прачытаеце, што плаванне з дэльфінамі — гэта незабыўная прыгода. Такім выбарам і такім стаўленнем яны практычна паказваюць людзям, што ў гэтым няма нічога дрэннага. Яны пераконваюць, што гэта маральна добра. Калі буйное агенцтва рэкамендуе гэта, то, напэўна, у гэтым няма нічога дрэннага, праўда? Не тое, каб турбюро гэтага не разумелі. Мы патэлефанавалі ў некалькі турыстычных агенцтваў. Адзін мужчына нават сказаў, што трэба абавязкова паехаць у гэтае месца, бо праз 30 гадоў яго можа ўжо не існаваць, бо абаронцы правоў жывёл змагаюцца за ліквідацыю гэтай самай славутасці. Такім чынам, яны дакладна ведаюць, што прадаюць і каму прадаюць. Мы запусцілі петыцыю. Петыцыя адрасавана турыстычным агенцтвам. У нас там амаль сем тысяч подпісаў. Вядома, мы спадзяемся, што іх будзе як мінімум у чатыры разы больш.
Маштаб з'явы паказвае, што гэта не маргінальная праблема. Згодна са справаздачай, больш за тры тысячы дэльфінаў утрымліваюцца ў дэльфінарыях па ўсім свеце, у больш чым 350 установах, якія працуюць амаль у 60 краінах. Многія з іх размешчаны ў папулярных турыстычных месцах, куды польскія турыстычныя агенцтвы таксама арганізуюць паездкі. Такім чынам, рашэнні, якія прымаюць турысты, у тым ліку з Польшчы, аказваюць рэальны ўплыў на функцыянаванне гэтай глабальнай сістэмы.
Важна адзначыць, што міжнародны турыстычны рынак усё часцей сігналізуе аб змене падыходу. Такія кампаніі, як TripAdvisor, Expedia Group, Booking.com, Virgin Holidays, Intrepid Travel і зусім нядаўна Dertour Group, вырашылі выключыць са сваіх прапаноў месцы, якія выкарыстоўваюць дзікіх жывёл у няволі. На гэтым фоне Польшча застаецца рынкам у пераходным перыядзе.
У канцы сакавіка 2026 года справаздача была накіравана чатыром найбуйнейшым польскім турыстычным агенцтвам — ITAKA, TUI Poland, Rainbow Tours, Coral Travel, а таксама EXIM Tours і Nekera — разам з запрашэннем абмеркаваць выключэнне тураў у дэльфінарыі з іх прапаноў. Арганізатары кампаніі зараз чакаюць адказу ад прадстаўнікоў галіны і пачатку дыялогу.
Сімвалічны характар кампаніі падкрэсліваецца тым фактам, што ў 2026 годзе спаўняецца дзесяць гадоў з моманту паспяховага блакавання будаўніцтва дэльфінарыя ў Мшчонаве пад Варшавай. Нягледзячы на тое, што ў Польшчы падобныя абʼекты не былі пабудаваныя, праблема не знікла — яна проста змяніла сваю форму. Сёння яе цэнтр цяжару зрушыўся за межы Польшчы, але попыт усё яшчэ залежыць ад польскіх турыстаў.
Аўтары кампаніі «НЕ! дэльфінарыям» звяртаюць увагу на наступствы ўтрымання дэльфінаў у няволі. Гэтыя жывёлы валодаюць высокім узроўнем інтэлекту, складанымі сацыяльнымі адносінамі і шырокімі прасторавымі патрэбамі — у дзікай прыродзе яны штодня пераадольваюць дзясяткі кіламетраў і функцыянуюць у дынамічных групах. У штучных умовах яны не могуць задаволіць гэтыя патрэбы, што, на думку экспертаў, прыводзіць да хранічнага стрэсу, парушэнняў паводзін і пагаршэння фізічнага стану, гаворыць псіхолаг паводзін жывёлы Якуб Банасяк, які больш за 20 гадоў маніторыць сітуацыю дэльфінаў у няволі.
— Уявіце сабе жывёлу з вельмі спецыфічнымі патрэбамі, цела якой было распрацавана і пабудавана вельмі спецыфічным чынам. Гэтыя жывёлы маюць вельмі высокія патрэбы ў руху, якіх яны абсалютна пазбаўленыя ў дэльфінарыі. Дэльфіны штодня праплываюць ад 80 да 100 кіламетраў. Часам яны ныраюць на глыбіню 350 метраў. Дэльфіны ў басейнах маюць доступ да басейна даўжынёй у дванаццаць метраў плюс глыбінёй 3, 5 або 7 метраў. Гэта першая праблема.
Другая праблема — яны пазбаўлены сацыяльнага жыцця, а гэта надзвычай сацыяльныя жывёлы. Трэцяя праблема — гэта велізарны стрэс, які выклікаецца працай, якую яны вымушаныя выконваць, а будзем шчырымі, гэта рабская праца, метадамі дрэсіроўкі — пазбаўленнем ежы, і тым фактам, што яны падвяргаюцца ўздзеянню людзей, на прысутнасць якіх яны асуджаныя. Усё гэта спараджае велізарны стрэс і пакуты, як фізічныя, так і псіхічныя.
Мэта кампаніі «НЕ! дэльфінарыю» — не абмежаванне турыстычных уражанняў, а іх змена. Па словах каардынатара кампаніі Якуба Банасяка, набіраюць папулярнасць альтэрнатывы, заснаваныя на назіранні за жывёламі ў іх натуральным асяроддзі пражывання, якія праводзяцца адказна і без умяшання ў біялогію жывёлы.
ав