Пачатак года выдаўся па сапраўднаму зімовым. Ці мелі рацыю сіноптыкі, якія некалькі месяцаў таму прагназавалі «зіму стагоддзя». Госць экалагічнай рубрыкі з усмешкай рэагуе на такія прагнозы і сцвярджэнні.
2025 год стаў трэцім самым цёплым годам за ўсю гісторыю назіранняў. Паводле прагнозаў, 2026 будзе такім жа. Хоць першая палова студзеня ў нашым рэгіёне нагадвае сапраўдную зіму, якая была некалькі дзесяцігоддзяў таму.
Згодна з прагнозамі Брытанскага метэаралагічнага бюро, сярэдняя глабальная тэмпература ў 2026 годзе будзе на 1,34–1,58 °C вышэй за сярэдні паказчык даіндустрыяльнага перыяду. Вядомы амерыканскі кліматолаг Джэймс Хансен прагназуе падобныя значэнні. Гэта будзе чарговы год запар, калі сярэдняя глабальная тэмпература будзе набліжацца да парога 1,5 °C. З-за большай міжгадавой зменлівасці надвор'я немагчыма сфармуляваць прагноз з падобнай дакладнасцю для Польшчы, але вельмі верагодна, што гэта будзе чарговы цяплейшы за кліматалагічную норму год.
Аднак, калі паглядзець на сёлетнюю зіму, то яна выклікае задавальненне. Нездарма восенню метэаролагі казалі пра «зіму стагоддзя». Прафесар Варшаўскага ўніверсітэту, выкладчык у Інстытуце геафізікі Яцэк Пнеўскі з усмешкай рэагуе на такія прагнозы ды сцвярджэнні і звяртае ўвагу на тое, што гэтыя змены вельмі раптоўныя:
- Для нашага рэгіёну характэрна тое, што мы адчуваем дынамічныя змены. Моцныя маразы наступаюць вельмі хутка, і вельмі хутка наступае перыяд пацяплення. Гэта звязана з атмасфернымі зʼявамі, якія таксама былі парушаныя глабальным пацяпленнем. Я не ведаю слоў: «Я задаволены надворʼем». Надворʼе такое, якое яно ёсць, і вы можаце проста паглядзець на яго з розных пунктаў гледжання. Калі хтосьці клапоціцца пра снег, то ён, верагодна, задаволены. Калі хтосьці любіць цяпло, ён, верагодна, не задаволены. Аднак немагчыма прадказаць круглагадовую тэндэнцыю, абапіраючыся на адной зʼяве. Некаторыя ўстановы, якія вывучаюць надворʼе і клімат, спрабуюць рабіць прагнозы, але гэта даволі вельмі агульныя прагнозы, якія могуць збыцца, а могуць і не збыцца. Здаецца несумненным, што ў сярэднім, улічваючы гэтыя шматгадовыя, дзесяцігадовыя кліматычныя тэндэнцыі, тэмпература будзе павышацца.
Прафесар Пнеўскі спадзяецца, што рост тэмпературы будзе запавольвацца, бо многія краіны зменшылі свае выкіды, сярод іх Кітай, Злучаныя Штаты, Еўропа. Аднак гэта адбываецца вельмі павольна, неабходна, каб тое ж зрабіла астатняя частка свету.
Эксперт лічыць, што яшчэ ёсць час, каб прадпрымаць крокі і дзейнічаць. Якім чынам? Пытаемся ў прафесара Яцэка Пнеўскага:
- Дзеянні вельмі простыя і аднолькавыя ўжо некалькі дзесяцігоддзяў. Мы проста павінны скараціць выкіды парніковых газаў ва ўсіх сферах дзейнасці чалавека. Тут часцей за ўсё згадваюцца вугаль, нафта і прыродны газ, таму што гэта найбольш бачныя і непасрэдныя крыніцы выкідаў. Мы спальваем іх, няхай гэта будзе на электрастанцыі ці ў рухавіку ўнутранага згарання. Мы спальваем іх, і яны вырабляюць вуглякіслы газ, а таксама іншыя газы, з якіх вуглякіслы газ найбольш распаўсюджаны ў гэтай вельмі антрапагеннай дзейнасці. Гэта парніковыя газы, і таму яны проста павялічваюць глабальнае пацяпленне.
Эксперт падкрэслівае, што вітаецца любое скарачэнне парніковых газаў, у тым ліку ў рамках індывідуальнай дзейнасці. Сапраўды, па ўсім свеце існуюць рухі, розныя людзі, якія проста вывучаюць, ці не зʼяўляецца іх лад жыцця бессэнсоўна празмерна спажывецкім, і ці можна лепш выкарыстоўваць тое, што ёсць вакол нас.
- Вельмі часта рэчы, якія нам падабаюцца, напрыклад, кветкі, перавозяцца за тысячы кіламетраў, і часам людзі жартуюць, што многія кветкі праязджаюць за сваё жыццё больш кіламетраў, чым звычайны чалавек. Такім чынам, мы можам выкарыстоўваць мясцовыя рэсурсы, мы можам рабіць гэта больш разумна, мы можам рабіць гэта на ўсіх узроўнях, у тым ліку на сістэмным. Гэта значыць, што калі існуюць эфектыўныя ў гэтым плане правілы, мы можам заахвочваць бізнес да ўкаранення такой палітыкі. Тое, што адбываецца зараз з укараненнем так званай «зялёнай» палітыкі, – гэта кропля ў моры, але ёсць некаторыя прыкметы таго, што сітуацыя можа палепшыцца. Калі людзі зразумеюць гэта, яны будуць неяк выступаць за гэтыя рашэнні.
Для многіх людзей тэмпература не зʼяўляецца вызначальным фактарам. Грамадства не адчувае розніцу ў паўтара градусы. Аднак выдаткі, звязаныя з гэтым, – гэта тое, што мы ўсе адчуваем.
Выкладчык у Інстытуце геафізікі Яцэк Пнеўскі нагадвае, як змена клімату адбіваецца на кішэнях людзей:
- Польшча сутыкаецца з узмацненнем пагодных зʼяў у двух напрамках. Па-першае, наша краіна значна высыхае. У нас зусім іншы рэжым ападкаў. Ёсць таксама працяглыя засушлівыя перыяды, якія чаргуюцца з моцнымі дажджамі. Гэта таксама заканамернасць, якая паўтараецца ў многіх рэгіёнах свету. Калі суха, нам патрэбна вада. Вада становіцца ўсё даражэйшай. Зараз мы не бачым гэтага так моцна, але калі мы паглядзім на цэны на здабытую ваду, а таксама на цэны на ваду, неабходную для сельскагаспадарчых культур, гэтыя выдаткі проста растуць. У краінах, размешчаных далей на поўдзень, якія больш пацярпелі ад глабальнага пацяплення – Італіі, Іспаніі, Партугаліі, Грэцыі – гэтыя выдаткі растуць рэзкімі тэмпамі. Польшчы ў пэўнай ступені пашанцавала, што гэтая зʼява не расце так рэзка. З іншага боку, у выніку з-за гэтага многія людзі проста адмаўляюць змену клімату.
Усё ж лічбы гэта паказваюць: як сярэднія тэмпературы, так і колькасць ападкаў і іх характар.
Прафесар Яцэк Пнеўскі перакананы, што заўсёды варта выпраўляць сітуацыю. Таму што кожная доля градуса, кожная дзясятая градуса дае нам час на адаптацыю. Справіцца можам з многімі зʼявамі, гэта толькі пытанне кошту. Але гэта калісьці трэба зрабіць, гэта трэба пачаць, канстатуе эксперт.
ав
слухайце аўдыё