Пра досвед зняволення, вяртанне да свабоды і спробы зноў сабраць сваё жыццё. У размове Каця Андрэева, былая палітзняволеная журналістка, гаворыць пра боль, падтрымку блізкіх, надзею на вяртанне да журналістыкі і тое, што дае сілы рухацца далей.
— Каця, мы толькі што з вамі праслухалі, як прэзентавалі кнігу “Няскоранае пакаленне. Галасы беларускай моладзі 2020”. Якое ў вас уражанне, што вы адчуваеце?
— Я адчуваю, па-першае, радасць, што бачу твары маладых беларусаў і беларусак, якія сабраліся тут. Але, пры ўсім пры тым, я адчуваю боль, бо шмат каго з аўтараў і аўтарак гэтага зборніка ведаю. І з некаторымі дзяўчынамі са «справы студэнтаў» я нават разам сядзела ў турме. Таму чытаць фрагменты іх успамінаў, якія праектаваліся на экране, — гэта вельмі балючы досвед. Я адразу пазнала сітуацыі, якія там апісваліся, і гэта былі даволі траўматычныя моманты.
Але я таксама думаю, што вельмі важна пра гэта казаць і не забываць. Маладыя беларусы за мяжой могуць за гэты час выгнання напрацаваць досвед, веды, кампетэнцыі, якія спатрэбяцца, калі мы вернемся ў вольную Беларусь. Гэты час можа быць карысным, а не толькі часам роспачы, настальгіі і рэфлексій. Так, такое таксама можа быць, але ён не павінен быць бясплодным. Пасля сённяшняй сустрэчы ў мяне ёсць адчуванне, што ёсць надзея.
— Мне добра запомніліся вашы апошнія словы на судзе, калі вы адкрыта сказалі, што вы беларуска, што хочаце казаць праўду і жыць у свабоднай краіне… Ці за гэтыя гады ў зняволенні вы не страцілі таго, пра што казалі тады?
— Канешне, імкненне да вольнасці і любоў да працы ў мяне не сталі меншымі. Я была гатовая заплаціць за журналісцкую працу, якую выконвала ў 2020 годзе і раней, сваёй асабістай свабодай. Але я не была гатовая заплаціць усімі тымі траўмамі і стратамі, якія прыйшлі разам з гэтым досведам.
Гэта і страты для маёй сям’і, і праблемы са здароўем, з якімі сутыкнуліся мае родныя. Гэта і свабода майго мужа, бо фактычна ён заплаціў уласнай бяспекай за свае перакананні і працу журналіста-фрылансера: ён быў асуджаны на чатыры гады нібыта «за дыскрэдытацыю Беларусі» і «садзейнічанне экстрэмісцкай дзейнасці», хаця ўсё гэта было сфальсіфікавана ад пачатку да канца.
Гэта была помста спецслужбаў Лукашэнкі не толькі за тое, што ён заставаўся ў Беларусі і не маўчаў, але і за тое, што быў адным з нямногіх журналістаў, хто сабе дазваляў гаварыць. Я ім ганаруся і вельмі чакаю яго на волі. Спадзяюся, што працэсы, запушчаныя разам з амерыканскім бокам, дазволяць вызваліць не толькі яго, але і ўсіх журналістаў і палітвязняў — якіх, паводле праваабаронцаў, ужо больш за 900 чалавек.
Для мяне вялікім натхненнем і жаданнем вярнуцца да працы будзе момант, калі я пабачу чарговую партыю вызваленых. Гэта дае мне сілы і надзею.
— Каця, вы плануеце вярнуцца ў прафесію?
— Я ўжо нават зрабіла першае інтэрв’ю са сваёй сяброўкай Настай Лойкай, з якой мы былі вызвалены ў адзін дзень. Гэта атрымалася зрабіць на тэлеканале «Белсат», дзе я працавала да затрымання.
Спадзяюся, што вярнуся да працы, як толькі атрымаю ўсе неабходныя дакументы для легалізацыі — тады афіцыйна змагу вярнуцца ў прафесію. І вельмі спадзяюся, што побач ужо будзе мой муж.
Журналістыка — гэта тое, што нас яднае не толькі прафесійна, але і па-чалавечы. Ён для мяне не толькі каханы чалавек, але і сябар, і паплечнік. Яго меркаванне заўсёды важнае для мяне. Паўнавартасна вярнуцца ў прафесію я змагу, калі ён будзе побач. А пакуль гэта толькі першыя спробы. Але журналістыка — частка маёй ідэнтычнасці. Я заўсёды была і застаюся журналісткай, як і беларускай, дзе б ні жыла.
— А як вам даецца інтэграцыя ў новае жыццё на свабодзе?
— Пакуль са складанасцю. Першыя тыдні здавалася, што ўсё вельмі лёгка: шмат сяброў, шмат падтрымкі. Але праз нейкі час пачынаеш усведамляць, што ты ўжо на волі, і гэта не часова, а надоўга, і трэба будаваць жыццё далей.
Свет пры гэтым таксама змяніўся — і, на жаль, не заўсёды ў лепшы бок. Складана і тое, што мая сям’я застаецца ў Беларусі. Але я думаю: калі я змагла не здацца ў турме, значыць, змагу адаптавацца і цяпер.
— А што было самым складаным у турме для вас?
— Самым цяжкім было пазбаўленне спатканняў з сям’ёй і пастаянны ціск. Адміністрацыя калоніі свядома пазбаўляла мяне магчымасці бачыць блізкіх.
Таксама моцным ударам стала другое абвінавачванне — у «здрадзе дзяржаве». Насамрэч гэта «здрада» заключалася толькі ў тым, што я сумленна выконвала сваю журналісцкую працу і не хавала грамадска значную інфармацыю.
Зараз я не магу раскрыць усе падрабязнасці, бо мая сям’я застаецца ў Беларусі, і ёсць рызыкі з-за справы з грыфам «сакрэтна». Але я спадзяюся, што хутка сітуацыя зменіцца і Беларусь стане свабоднай, і тады мы зможам расказаць больш пра гэты досвед.
Асабліва балючым было і тое, калі Беларусь стала суагрэсам у вайне Расіі супраць Украіны. Было сорамна адчуваць сваю фармальную прыналежнасць да гэтай дзяржавы. Пры ўсім маім патрыятызме гэта было вельмі цяжкае ўнутранае перажыванне.
Павел ЗАЛЕСКІ