Дыяксід азоту, які выкідваецца ў асноўным аўтамабілямі з рухавікамі ўнутранага згарання, — гэта шкодны газ, які павялічвае рызыку астмы, інфарктаў і інсультаў. Ва ўсіх пунктах вымярэння яго канцэнтрацыя перавышала новыя стандарты якасці паветра, якія ўступяць у сілу ў 2030 годзе, а гэта азначае, што іх трэба будзе выканаць усяго праз тры з паловай гады. Рэкамендацыі Сусветнай арганізацыі аховы здароўя таксама былі перавышаныя.
Варшава дыхае выхлапнымі газамі, гаворыць прэс-сакратар Польскай смогавай трывогі Пётр Сяргей.
— Гэта не перабольшанне. У Варшаве канцэнтрацыя цвёрдых часціц, а таксама канцэнтрацыя аксідаў азоту, якія мы вымяралі, вельмі і вельмі высокія. І тут, вядома, наш зварот да гарадскіх уладаў з просьбай знізіць гэтую канцэнтрацыю аксідаў азоту. А як мы можам яе знізіць? Вядома, шляхам зніжэння выкідаў ад рухавікоў унутранага згарання, у першую чаргу старых дызельных аўтамабіляў. Наша канферэнцыя праходзіць у такі важны час, таму што, гледзячы на тое, што зараз адбываецца ў палітыцы, мы бачым пэўны адварот ад экалагічнай палітыкі. Мы бачым, што адбылося ў Кракаве, дзе быў вялікі ажыятаж вакол зоны чыстага транспарту. Мы бачым Катавіцы і Шчэцін, два гарады, якія стварылі зоны чыстага транспарту, але гэтыя зоны насамрэч проста зоны, якія робяць выгляд, што існуюць. Таму што, калі ў Шчэціне толькі адна тысячная частка плошчы горада з'яўляецца зонай чыстага транспарту, можна сказаць, што дэпутаты паступілі недарэчна, ухваліўшы такую зону. Падобна і ў Катавіцах, вельмі невялікая тэрыторыя, літаральна некалькі вуліц у цэнтры горада. Такі падыход палітыкаў да фарміравання гарадской палітыкі, да скарачэння прытоку старых аўтамабіляў са смярдзючымі рухавікамі ў гарады — проста няправільны.
Канцэнтрацыя дыяксіду азоту была вымерана на мяжы лютага і сакавіка 2026 года ў супрацоўніцтве з мэрыяй Варшавы ў 80 месцах, у тым ліку на прыпынках грамадскага транспарту. У 22 пунктах вымярэння канцэнтрацыя NO₂ перавысіла дзеючы стандарт 40 мкг/м³. Ва ўсіх месцах вынікі вымярэнняў былі вышэйшыя за новы стандарт, які ўступіць у сілу ў 2030 годзе (20 мкг/м³).
Канцэнтрацыя дыяксіду азоту
Рэкамендацыя СААЗ (10 мкг/м³) нідзе не была дасягнута. Высокія канцэнтрацыі дыяксіду азоту ў гэты перыяд таксама былі пацверджаны станцыямі Галоўнай інспекцыі аховы навакольнага асяроддзя (45 мкг/м³ было зафіксавана на праспекце Непадлегласці, 38 мкг/м³ на праспекце Салідарнасці і 38 мкг/м³ на вуліцы Грахоўскай).
У 22 пунктах вымярэнняў перавышаныя значэнні дзеючых стандартаў, у тым ліку адзін каля анкалагічнай бальніцы, расказвае Пётр Ярмакоўскі з Польскай смогавай трывогі.
— Ні адзін з правераных пунктаў не адпавядаў стандарту, які павінен уступіць у сілу праз тры гады, у 2030 годзе, гэта значыць 20 мкг/м³. Таксама ні адзін з пунктаў, у тым ліку побач са школамі, не адпавядаў рэкамендацыям Сусветнай арганізацыі аховы здароўя. Дыяксід азоту — гэта вельмі шкодны газ, які ўплывае на многія аспекты нашага здароўя, такія як зрок, органы дыхання і крывяносная сістэма. Даследчыкі з Ягелонскага ўніверсітэта ў Кракаве таксама выявілі карэляцыю паміж ніжэйшай акадэмічнай паспяховасцю і пагаршэннем кагнітыўных функцый у дзяцей школьнага узросту, якія падвяргаюцца ўздзеянню дыяксіду азоту, калі яны ходзяць у школу, жывуць або падарожнічаюць ва ўмовах высокай канцэнтрацыі гэтага газу.
Катажына Каліноўска з Clean City Polska звяртае ўвагу, што пад найбольшай пагрозай ад уздзеяння дыяксіду азоту знаходзяцца дзеці, пажылыя людзі, асабліва тыя, хто жыве паблізу буйных магістраляў.
— Мы так часта гаворым у СМІ пра неабходнасць справядлівасці перамяшчэння. Чаму няма згадкі пра справядлівасць у сферы аховы здароўя? Таму што зараз тыя, хто найменш забруджвае, нясуць найбольшыя наступствы. Таму што дзеці і пажылыя людзі, будзем шчырымі, найменш схільныя ездзіць на машынах. Змены адбываюцца вельмі павольна. Кожная з гэтых лічбаў, якія мы бачыі ў справаздачы Польскай смогавай трывогі, не зʼяўляецца абстрактным вымярэннем. Яны паказваюць рызыку астмы, праблему з канцэнтрацыяй увагі і цяжкасцей у навучанні, калі дзіця наведвае школу ў моцна забруджаным раёне. І, на жаль, рызыку заўчаснай смерці. Тэма забруджання паветра і яго ўплыву на здароўе жыхароў амаль цалкам знікла з публічнай дыскусіі. У мяне склалася ўражанне, што жыхароў не інфармуюць надзейна пра рызыкі, з якімі мы сутыкаемся ў цяперашняй сітуацыі, пра стан паветра, якім мы дыхаем.
Асноўныя высновы даследавання наступныя: калі мы перамяшчаемся па горадзе пешшу або на ровары, нам варта абмежаваць час, які мы праводзім у раёнах з інтэнсіўным рухам — пазбягаць галоўных вуліц і карыстацца бакавымі вуліцамі. Гэтая рэкамендацыя тычыцца не толькі пешаходаў і веласіпедыстаў, але і бегуноў, якія часта трэніруюцца ўздоўж галоўных вуліц.
Для тых, хто адказвае за транспартную палітыку, гэта сігнал да актыўнай распрацоўкі альтэрнатыў аўтамабілям. Ключом да змены звычак зʼяўляецца стварэнне прывабнай веласіпеднай і пешаходнай інфраструктуры і паляпшэнне якасці грамадскага транспарту. Менавіта аўтамабільны рух, асабліва дызельныя аўтамабілі, амаль цалкам адказвае за забруджванне аксідамі азоту ў гарадах.
слухайце аўдыё
ав