Швейцарскі сатырык Шлёрыян стварыў графіку, якая адлюстроўвае картачны домік. Замест традыцыйных сімвалаў на іх намаляваны мікраарганізмы, жывёлы і расліны. Чалавек стаіць на вяршыні гэтай канструкцыі і пытаецца: «Якая мне справа да вымірання відаў?» Ён не ведае, што чым больш гэтых карт знікае з канструкцыі, тым менш стабільнай яна становіцца. У рэшце рэшт, насякомыя апыляюць сельскагаспадарчыя культуры, лясы змякчаюць змяненне клімату, а забалочаныя тэрыторыі ўтрымліваюць ваду. І менавіта гэта называецца экасістэмнымі паслугамі.
Пра іх расказвае Пётр Добаш з Цэнтра каардынацыі экалагічных праектаў, якому сёлета спаўняецца 25 гадоў.
— Гэта тое, што мы называем экасістэмнымі паслугамі. Нават парушэнне такой структуры можа пацягнуць за сабой выдаткі, якія мы раней не заўважалі або не хацелі заўважаць. Ужо 20 гадоў Цэнтр каардынацыі экалагічных праектаў, які дзейнічае ў структуры «Дзяржаўных лясоў», дапамагае абараняць гэтыя прыродныя механізмы, рэалізуючы шматлікія праекты, якія фінансуюцца з фондаў ЕС, у тым ліку стратэгічна важныя. Яны маюць стратэгічнае значэнне, таму што дапамагаюць нам адаптавацца да змены клімату, абараняць нашы прыродныя рэсурсы, рэалізоўваць мэты польскай і еўрапейскай экалагічнай палітыкі і ахопліваюць усю краіну.
Задача Цэнтра каардынацыі экалагічных праектаў заключаецца ў пошуку сродкаў, каардынацыі праектаў, падтрымцы лясных масіваў і справаздачнасці па іх дзейнасці. Агульны кошт усіх завершаных і рэалізаваных у цяперашні час стратэгічных праектаў складае прыблізна 2 мільярды 250 мільёнаў злотых. Гэта супастаўна з паловай кошту будаўніцтва цэнтральнай часткі другой лініі варшаўскага метро. Пётр Добаш адзначае, што ў праектах ЕС фінансаванне такіх відаў дзейнасці складае ад 80 да 85% ад дапушчальных выдаткаў, звязаных з праектам.
Эксперт Цэнтра каардынацыі экалагічных праектаў адзначае, што вынікі гэтых праектаў аказваюць значны ўплыў на жыццё людзей.
— Возьмем, да прыкладу, праект ваеннага палігона, у выніку якога была рэкультываваная тэрыторыя памерам прыкладна з горад Лодзь. Сярод іншага, былі выдалены неразарваныя боепрыпасы і неразарваныя снарады. Такім чынам, гаворка ішла не толькі пра дабрабыт прыроды, але і пра бяспеку людзей. У праекце па ахове біятопаў мы ахоплівалі і працягваем ахопліваць тэрыторыю памерам з горад Жэшаў. Гэты праект абараняе і падтрымлівае 30 тыпаў біятопаў і 32 віды раслін і жывёл. Сярод іх тарфяныя балоты, малініевыя лугі, лугавыя лясы, еўрапейская балотная чарапаха і цецярук. Вада таксама з'яўляецца для нас надзвычай важнай. Завершаныя праекты прывялі да будаўніцтва амаль 10 тысяч невялікіх вадасховішчаў. Іх агульная кубатура параўнальная з колькасцю вады, якую горад Познань спажыў амаль за паўтара года. Гэта велізарная колькасць.
Новай ініцыятывай Цэнтра каардынацыі экалагічных праектаў стаў праект «Лясы для балот», які спалучае ахову каштоўных прыродных біятопаў з натуральным аднаўленнем водных умоў. Да канца 2029 года плануецца падтрымаць захаванне тэрыторыі, параўнальнай з плошчай Сувалак.
Мы ўсведамляем, што прыродныя рэсурсы бясцэнныя, але існуюць метады, якія дазваляюць нам ацаніць каштоўнасць карысці, якую яны нам прыносяць, гаворыць Пётр Добаш.
— Напрыклад, прафесар Грыгарук і каманда з Варшаўскага ўніверсітэта прыродазнаўчых навук (SGGW) даследавалі поймы ніжняй часткі ракі Бебжа. Яны вызначылі, колькі будзе каштаваць замена натуральнай здольнасці балот утрымліваць ваду штучнымі вадасховішчамі. Мадэль паказвае, што кошт забеспячэння падобнага ўтрымання вады складзе прыблізна 2 злотыя 30 грошаў за кубічны метр у год. Калі параўнаць гэта з басейнам алімпійскіх памераў, то гэта амаль шэсць тысяч злотых у год. Вядома, гэта падлікі, а не чыстая эканомія бюджэту, але гэта паказвае, што прырода сапраўды працуе для нас, і яе працу можна пералічыць на грошы.
Пры гэтым трэба памятаць, што прырода не выстаўляе рахункі, але калі яна перастае належным чынам функцыянаваць, мы ўсе хутка пачынаем за гэта плаціць.
ав
слухайце аўдыё