Міждысцыплінарны аналітычны цэнтр «Форум энергіі» апублікаваў справаздачу «Трансфармацыя ацяплення ў Польшчы. Выданне 2026 года», якая ілюструе сітуацыю ва ўсіх тыпах будынкаў – кватэрах, дамах і іншых будынках.
Што паказвае справаздача? Калі вельмі коратка, то трансфармацыя сістэмы ацяплення будынкаў прасоўваецца вельмі павольна — павольней, чым растуць цэны на газ і біямасу (у тым ліку на пелет, які выкарыстоўваецца ў дамах). Такім чынам, ацяпленне становіцца ўсё большым выдаткам у параўнанні з сярэднім даходам паляка.
Праграма «Чыстае паветра» не дасягне чаканых вынікаў у замене крыніц ацяплення да 2032 года. Міхал Гетманскі, старшыня фонду «Instrat», які дзейнічае на карысць развіцця справядлівай, зялёнай і лічбавай эканомікі, кажа пра неабходнасць інвестыцый у бяспечныя тэхналогіі. Праграма «Чыстае паветра» была прызначана для ліквідацыі амаль трох мільёнаў старых катлоў, выкіды ад якіх штогод выклікаюць больш за 40 тысяч смерцяў у Польшчы. Урад Дональда Туска пачаў з маштабнага медыйнага наступу і абяцання маштабнай цеплавой мадэрнізацыі польскіх дамоў. Тым часам праграма «Чыстае паветра» была значна скарочаная, а колькасць заявак на замену крыніцы абагравання на больш экалагічную скарацілася ў пяць разоў.
— Польскі ўрад павінен вырашыць гэтае пытанне не толькі напярэдадні выбараў, але і па прычыне крызісу кошту жыцця і ацяплення. Мы можам працягваць траціць мільярды злотых на субсідзіраванне шахтаў, замарожванне цэн на газ і паліва. Але мы таксама павінны інвеставаць у правераныя і бяспечныя тэхналогіі, якія эфектыўна ацяпляюць польскія дамы і адначасова абараняюць грамадзян ад цэнавога шоку. Таму што, як паказаў папярэдні энергетычны крызіс, калі цэны на газ і вугаль растуць, цэны на электраэнергію застаюцца адносна стабільнымі.
Міхал Гетманскі сцвярджае, што цеплавая помпа па-ранейшаму з'яўляецца найлепшым рашэннем. Паводле слоў эксперта, гэты від абагравання дамоў забяспечвае найбольшую незалежнасць.
— Цэны на электраэнергію застаюцца стабільнымі. Павелічэнне рахункаў за электраэнергію значна меншае, чым звычайныя цэнавыя шокі за ацяпляльнае паліва або газ. Цяперашні газавы крызіс і рэкордныя цэны на пелет і вугаль не зʼяўляюцца анамаліяй. Яны ўласцівыя гэтаму рынку. Цеплавая помпа, правільна адрэгуляваная і падладжаная пад радыятары, асабліва ў новым доме, можа не толькі танней абаграваць дом на працягу звычайнага года і ацяпляльнага сезона, але яна асабліва ўстойлівая да цэнавых шокаў, якія ўплываюць на хатнія гаспадаркі, якія ацяпляюцца вуглём, газам або пелетам. Больш за 800 тысяч карыстальнікаў цеплавых помпаў у цэлым задаволены помпамі. Яны не толькі не патрабуюць абслугоўвання, але і часта былі замантаваныя з удзелам субсідый. Перш за ўсё, цеплавая помпа дазваляе лепш выкарыстоўваць уласную энергію з сонечных батарэй: як лішак электраэнергіі, так і грошы, назапашаныя ў якасці дэпазіту спажыўца ад продажу энергіі. Гэта рашэнне для 1,5 мільёна польскіх спажыўцоў.
Аналітык у галіне энергетычнай і кліматычнай палітыкі Інстытута рэформаў Марыя Невітала-Рэй адзначае, што цеплавыя помпы — гэта спосаб адначасова знізіць выдаткі на ацяпленне і змагацца са смогам. На жаль, гэтая тэхналогія працягвае сутыкацца са зніжэннем даверу ў выніку розных гісторый пра рэзкія рост кошту абагравання.
— Гэта былі адзінкавыя гісторыі, але яны былі экстрэмальнымі і падарвалі давер да ўсёй тэхналогіі. І ў цяперашні час няма тэхналогіі, больш эфектыўнай, чым цеплавыя помпы. Цеплавыя помпы выпрацоўваюць у некалькі разоў больш цяпла, чым спажываюць у выглядзе электрычнасці. Гэта самае эфектыўнае рашэнне для ацяплення, якое могуць выкарыстоўваць хатнія гаспадаркі. Зараз важна аднавіць гэты давер. Нам патрэбна надзейная інфармацыя аб тым, як на самой справе могуць выглядаць гэтыя выдаткі, і прыклады ўстаноўкі цеплавых помпаў у існуючых будынках, дзе гэта эканамічна эфектыўнае рашэнне для домаўладальнікаў.
Эксперты перакананыя, што мы ўсе плацім цану за затрымкі ў трансфармацыі сістэмы ацяплення — як бюджэтамі нашых хатніх гаспадарак, якія ўсё больш абцяжарваюцца ваганнямі цэн на выкапнёвае паліва, так і ўласным здароўем, плацячы высокую цану, дыхаючы забруджаным паветрам. Як адзначаюць эксперты, для пераадолення гэтага тупіка патрэбная палітычная мужнасць і паслядоўнасць: разблакіроўка праграмы «Чыстае паветра», паскарэнне цеплавой мадэрнізацыі і аднаўленне даверу да найбольш эфектыўных тэхналогій, такіх як цеплавыя помпы.
ав
слухайце аўдыё