Сто гадоў таму, 8 кастрычніка 1926 года, нарадзіўся Кшыштаф Скубішэўскі — правазнаўца і палітык, прыхільнік дыялогу з Германіяй і заключэння канкардату з Ватыканам. Ён стаў першым кіраўніком польскай дыпламатыі пасля дэмакратычных пераменаў 1989 года. Кавалер ордэна Белага Арла, ён памёр у 2010 годзе.
Прафесар міжнароднага права Кшыштаф Скубішэўскі не належаў да ніводнай партыі. Пасля 1980 года ўдзельнічаў у дзейнасці «Салідарнасці» і Вялікапольскага палітычнага клуба «Лад і свабода». Працаваў у Грамадскай радзе пры прымасе Польшчы, а пазней быў членам Кансультатыўнай рады пры старшыні Дзяржаўнай рады Польскай Народнай Рэспублікі Войцеху Ярузэльскім.
У верасні 1989 года Скубішэўскага прызначылі міністрам замежных спраў ва ўрадзе Тадэвуша Мазавецкага — першага некамуністычнага прэм’ер-міністра Польшчы пасля 1945 года. Ён узначальваў польскую дыпламатыю да кастрычніка 1993 года, працягваючы працаваць ва ўрадах Яна Кшыштафа Бялецкага, Яна Альшэўскага і Ганны Сухоцкай.
Менавіта Кшыштаф Скубішэўскі 14 лістапада 1990 года разам з Гансам-Дзітрыхам Геншэрам падпісаў польска-германскі дагавор, які пацвердзіў мяжу па Одэры і Нысе. Тады міністр падкрэсліў, што пагадненне дазваляе абодвум народам скіраваць свае намаганні ў будучыню:
— Палякам і немцам патрэбны мір у сэрцах і думках. Мы павінны глядзець не назад, а ў будучыню. Мы павінны жыць разам.
Кіраўнік польскай дыпламатыі таксама вёў перамовы аб польска-германскім дагаворы аб добрасуседстве і сяброўскім супрацоўніцтве, заключаным праз год.
У 1993 годзе Кшыштаф Скубішэўскі падпісаў канкардат паміж Польшчай і Ватыканам. Пагадненне, заключанае пры ўрадзе прэм’ер-міністаркі Ганны Сухоцкай, набыло моц праз некалькі гадоў — у 1998-м.
На цырымоніі падпісання канкардату міністр Скубішэўскі падкрэсліў яго гістарычнае значэнне для Польшчы:
— Апостальская Сталіца, якая існуе дзве тысячы гадоў, і тысячагадовая польская дзяржава зноў звязваюць сябе гэтай даўняй і праверанай прававой формай — канкардатам.
Прафесар Скубішэўскі таксама ініцыяваў супрацоўніцтва паміж рэгіёнамі Цэнтральнай Еўропы і паміж краінамі Веймарскага трохкутніка — Германіяй, Францыяй і Польшчай. Падчас яго працы на пасадзе міністра пачаліся перамовы аб сяброўстве Польшчы ў НАТА.
Да найважнейшых задач польскай знешняй палітыкі Кшыштаф Скубішэўскі адносіў супрацоўніцтва з Паўночнаатлантычным альянсам і развіццё сувязяў з Еўрапейскім саюзам. Пра гэта ён казаў, у прыватнасці, у 1992 годзе:
— Польшчы не пагражае ніякая ізаляцыя. Часам, магчыма, было б нават добра, каб нас крыху пакінулі ў спакоі, але мы знаходзімся ў такім месцы ў Еўропе, што ніякай ізаляцыі не будзе. І задача ў тым, каб выкарыстаць гэтае становішча на нашу карысць, а не так, як было дагэтуль, калі яно прыносіла нам паразы і няўдачы.
Вучань, а пазней супрацоўнік Кшыштафа Скубішэўскага, прафесар Ян Сандорскі, які памёр у 2018 годзе, успамінаў у 2010-м, што Скубішэўскі карыстаўся вялікім аўтарытэтам сярод заходніх спецыялістаў у міжнародным праве. Сандорскі пераканаўся ў гэтым у 1970 годзе ў Оксфардзе:
— Я пішу працу на атрыманне ступені доктара габілітаванага пад кіраўніцтвам вельмі вядомага брытанскага правазнаўцы сэра Гамфры Уолдака. Уолдак пытаецца, з якога я польскага ўніверсітэта. Я адказваю, што з Познаньскага ўніверсітэта і што працую з прафесарам Скубішэўскім. І што на гэта сказаў Уолдак? «О, Скубі, ён сапраўды вельмі добры».
Сам прафесар Скубішэўскі ў 1990 годзе ў эфіры Польскага радыё сказаў, што лічыць сваім прафесійным поспехам выбар тых пытанняў міжнароднага права, якія і дагэтуль яго вельмі цікавяць. Ён дадаў, што міністрам бываюць пэўны час, а прафесіяй займаюцца значна даўжэй.
— Я люблю сваю прафесію і з задавальненнем займаюся міжнародным правам. Вядома, на пасадзе міністра — няшмат, але сувязі з міжнародным правам не губляю. Я адчуваю сябе ў ім упэўнена і ўмею ім займацца. А паколькі міністрам я, на шчасце, не буду вечна, бо ўвогуле нішто не вечнае, то ўсё яшчэ спадзяюся вярнуцца да свайго міжнароднага права. Гэта таксама вельмі пажадана з гледзішча больш шырокіх грамадскіх інтарэсаў. Гэтым правам трэба займацца. У сапраўднага навукоўца ёсць час толькі на дзве рэчы — на навуку і на жанчын. Не ведаю, ці ва ўсіх так, але ў мяне ўсё ж пераважала навука.
Кшыштаф Скубішэўскі памёр 8 лютага 2010 года.
Успамінаючы правазнаўцу і дыпламата ў 2010 годзе, доктар Стэфан Франкевіч, пасол Польшчы пры Апостальскай Сталіцы ў 1995–2001 гадах, падкрэсліў, што прафесара Скубішэўскага цанілі і за кампетэнтнасць, і за чалавечыя якасці:
— Паслядоўнасць, сціпласць. Я б сказаў, ужыўшы нямодны выраз, — пакора перад рэчаіснасцю, якой ён служыў. А служыў ён і Польшчы, і грамадству, але таксама і Касцёлу. Тут, вядома, варта згадаць яго вялікую заслугу — заключэнне канкардату.
Кшыштафа Скубішэўскага пахавалі ў Пантэоне вялікіх палякаў у храме Божага Провіду ў Варшаве.
Прафесар Скубішэўскі выкладаў у Францыі, Швейцарыі, ЗША і Вялікабрытаніі. Апублікаваў шмат навуковых прац, быў суаўтарам аўтарытэтнага падручніка «Міжнароднае публічнае права. Нарыс курса». Атрымаў званне ганаровага доктара некалькіх універсітэтаў, у тым ліку Гентскага ўніверсітэта і Універсітэта кардынала Стэфана Вышыньскага ў Варшаве. Быў узнагароджаны, сярод іншага, французскім ордэнам Ганаровага легіёна ў ступені вялікага афіцэра, Вялікім крыжам ордэна Пія IX і Вялікім крыжам ордэна Адраджэння Польшчы.
Разам з Гансам-Дзітрыхам Геншэрам ён стаў лаўрэатам прэміі міністраў замежных спраў Польшчы і Германіі, заснаванай у 1993 годзе. У 2005-м атрымаў польска-германскую прэмію Pomerania Nostra, якую прысуджаюць за асаблівыя заслугі перад Памор’ем. Праз чатыры гады за выдатныя заслугі перад польскай дыпламатычнай службай і навуковыя дасягненні на міжнароднай арэне быў узнагароджаны ганаровым знакам Bene Merito.
Слухайце аўдыё!
эж