X
Паважаны карыстальнік!
25 траўня 2018 году ўвайшло ў сілу Распараджэнне Еўрапейскага парламента і Еўрапейскага савета (ЕС) 2016/6/79 за 27 красавіка 2016 (RODO). Прапануем азнаёміцца з інфармацыяй пра апрацоўку асабістых дадзеных на сайце Polskieradio.pl
1.Адміністратарам асабістых дадзеных з'яўляецца Polskie Radio S.A з сядзібай у Варшаве, Al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa
2.Па пытанню, звязаным з вашымі дадзенымі, звяртайцеся да Інспэктара аховы асабістых дадзеных па электроннай пошце iod@polskieradio.pl альбо па тэл. (0048) 22 645 34 03.
3.Асабістыя дадзеныя апрацоўваюцца ў маркетынгавых мэтах на падставе дазволу карыстальніка.
4.Асабістыя дадзеныя могуць быць даступныя толькі для выканання паслуг, указаных у палітыцы прыватнасці.
5.Асабістыя дадзеныя не будуць перададзены за межы Еўрапейскай эканамічнай прасторы або міжнародным арганізацыям.
6.Асабістыя дадзеныя будуць захоўвацца на працягу 5 гадоў пасля адключэння профіля ў адпаведнасці з законам.
7.Вы маеце права атрымаць доступ да вашых асабістых дадзеных, выпраўляць іх, выдаляць або абмяжоўваць апрацоўку.
8.Вы маеце права забараніць далейшую апрацоўку; у выпадку, калі вы раней далі згоду на апрацоўку вашых асабістых дадзеных, вы можаце яе адклікаць. Ажыццяўленне права на адмену згоды не ўплывае на апрацоўку, якая адбылася да адклікання згоды.
9.Вы маеце права падаць скаргу ў назіральны орган.
10.Polskie Radio S.A. паведамляе, што падчас апрацоўкі асабістых дадзеных аўтаматычныя рашэнні не прымаюцца, а прафіляванне не ўжываецца.
Больш падрабязная інфармацыя знаходзіцца на старонках dane osobowe, а таксама polityka prywatności.
ЗГОДЗЕН
Беларуская Служба

Пятрусь Броўка не асудзіў культ асобы Сталіна нават калі гэта загадала зрабіць КПСС

29.10.2020 10:01
Аляксандр Гужалоўскі напамінае, што Сталінская прэмія, якую атрымлівалі Купала, Колас, Крапіва, Танк і Брыль, складала 100 тыс. руб. пры сярэднім заробку 350 руб.
Аўдыё
  • "Варшаўскі мост". Аляксандр Гужалоўскі пра культ Іосіфа Сталіна.
     .
Лаўрэаты Сталінскай прэміі ад Беларускай ССР. Аляксандр Гужалоўскі

Кафедра міжкультурных даследаванняў Цэнтральнай і Усходняй Еўропы факультэта прыкладной лінгвістыкі Варшаўскага ўніверсітэта штогод выдае часопіс „Przegląd Środkowo-Wschodni. У сёлетнім, пятым, нумары па традыцыі асабліва многа артыкулаў па гісторыі Беларусі. Сярод іх вылучаецца даследаванне прафесара кафедры этналогіі, музеялогіі і гісторыі мастацтваў гістарычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта Аляксандра Гужалоўскага «Сталін у беларускай савецкай літаратуры».

Культ асобы Іосіфа Сталіна ў Беларусі адлюстраваўся ў карцінах, скульптурах, фільмах, тэатральных п’есах, музычных і літаратурных творах. Як сфарміраваўся гэты культ?

Аляксандр Гужалоўскі: У 1931 г. у БССР асобным выданнем быў надрукаваны першы беларускі літаратурны твор, які ўсхваляў Іосіфа Сталіна. Яго аўтарам з’яўляўся 25-гадовы член толькі створанага Аб’яднання пралетарска-сялянскіх пісьменнікаў Іларыён Барашка. У рэчышчы распрацоўкі пралетарскай эстэтыкі ён напісаў вершаваны нарыс «Асінстан», прысвечаны адкрыццю першай беларускай гідраэлектрастанцыі — БелДРЭС, якой, паводле рашэння кіраўніцтва рэспублікі ў асобе Я. Б. Гамарніка і А. Р. Чарвякова, 1 студзеня 1929 г. было нададзена імя Сталіна. Аўтар прапанаваў чытачам уласную, міфалагізаваную версію надання аднаму з сімвалаў індустрыялізацыі ў Савецкай Беларусі імя яе натхняльніка:

У залі спакой і ўвага

Ёсьць прапанова імем Сталіна

Назваць наш Асінстан!

У воплесках гучэла

Урачыстасьць рэволюцыі

І аўтарытэт

Жалезнага, нязломнага

Таварыша Сталіна.

Літаратурная і мастацкая сталініяна нарадзілася ў рамках сацыялістычнага рэалізму — стылю, які манапольна панаваў у савецкім мастацтве больш за два дзесяцігоддзі. Сацыялістычны рэалізм стаў афіцыйным тэрмінам ў 1934 г., пасля таго як М. Горкі выкарыстаў гэта словазлучэнне на І з’ездзе савецкіх пісьменнікаў.

Аляксандр Гужалоўскі: 1 чэрвеня 1934 г. адбыўся І з’езд савецкiх пісьменнікаў БССР. На ім з дырэктыўным дакладам «Беларуская совецкая літаратура на ўздыме» выступіў загадчык аддзела культуры і прапаганды ленінізму ЦК КП(б)Б Д. Ю. Конік. Ён даў прамое  ўказанне беларускім пісьменнікам увасабляць у мастацкіх творах прамовы Сталіна, а таксама яго артыкулы.

Беларуская савецкая літаратура адыграла важную ролю у стварэнні культу Сталіна, яго ўкараненні ў народную свядомасць. Яна ж стала адной з галоўных ахвяр чалавека, у афіцыйны тытул якога, акрамя іншых эпітэтаў кшталту «карыфея ўсіх навук», уваходзіў эпітэт «лепшы сябар савецкіх пісьменнікаў».

Аляксандр Гужалоўскі: Многія беларускія літаратары  сталі ахвярамі Сталіна, а тыя, хто пазбег фізічных пакут, сталі яго інтэлектуальнымі рабамі.  

У жніўні 1936 г. прадстаўнікоў беларускага літаратурнага цэха чакала яшчэ адно выпрабаванне — яны павінны былі далучыцца да прапагандысцкай кампаніі, якая суправаджала І Маскоўскі працэс. На агульным пісьменніцкім сходзе яго удзельнікі ўхвалілі ліст Сталіну, дзе, паабяцаўшы аддаць правадыру, у выпадку неабходнасці, усю сваю кроў, патрабавалі смерці «бандыцкім вырадкам, якія замахнуліся на самае дарагое, што ёсць у рэвалюцыі — на яе мозг, сэрца — на Сталіна!». Скаваныя страхам А. Александровіч, П. Броўка, М. Хведаровіч і А. Дудар, акрамя агульнага ліста, засведчылі ўласную нянавісць да «трацкісцка-зіноўеўскай апазіцыі» у асобных вершах.

Адваротным бокам нянавісці да «ворагаў» з’яўлялася любоў да правадыроў. Пад уздзеяннем гэтага пачуцця нараджаліся стылізаваныя пад рускі народны гераічны эпас калектыўныя творы з быліннымі назвамі, накшталт «Дванаццаць песень пра нашу непераможную Чырвоную Армію і яе тварца і натхняльніка вялікага Сталіна, пра яе палкаводца Клімента Варашылава…». Гэты твор быў напісаны адмыслова да прыезду К. Я. Варашылава на манеўры Беларускай вайсковай акругі, якія пачаліся 8 верасня 1936 г.  

У 1937 г. твораў А. Александровіча, Э. Агняцвет, П. Броўкі, П. Глебкі, Я. Купалы, Я. Коласа, А. Куляшова, М. Хведаровіча і іншых беларускіх паэтаў, прысвечаных правадыру, назбіралася на асобную кніжку.


Прафесар кафедры этналогіі, музеялогіі і гісторыі мастацтваў гістарычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта Аляксандр Гужалоўскі. Прафесар кафедры этналогіі, музеялогіі і гісторыі мастацтваў гістарычнага факультэта Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта Аляксандр Гужалоўскі.

Патрабаванне ўлады прадставіць Сталіна ва ўсіх літаратурных жанрах спалучалася з запалохваннем, арыштамі, катаваннямі тых, хто не разумеў галоўнай задачы сацыялістычнага рэалізму.

Аляксандр Гужалоўскі: У ноч з 29 на 30 кастрычніка 1937 г. у сутарэннях менскай унутранай турмы НКУС была расстраляна вялікая група прадстаўнікоў беларускай літаратуры. Псіхалагічны стан тых, хто заставаўся на волі, але мог у любы момант згубіць усё, аж да жыцця, перадаюць радкі, напісаныя ў дні вялікага тэрору А. Куляшовым:

Ён — бацька мой.

Мне паміраць не страшна.

Да кроплі ўсё жыццё яму аддам.

Пасля арышту ў 1938 г. аднаго з найбольш натхнёных апявальнікаў Сталіна А. Александровіча, яго месца занялі прадстаўнікі новай паэтычнай генерацыі — А. Астрэйка, М. Аўрамчык, М. Калачынскі, якія творча сфарміраваліся ва ўмовах рэпрэсій.

Аляксандр Гужалоўскі: У некаторых іх творах ліслівасць дасягнула абсурду. Напрыклад, М. Калачынскі так развіў міф аб Сталіну–сонцы, запачаткаваны Я. Купалам у 1935 г.:

Як сонца дорыць, шле спрадвеку

Цяплынь зямлі — лясам, палям,

Так дорыш ласку чалавеку

Ты, Сталін сонечны, з Крамля.

У Сталіна была вялікая асабістая бібліятэка. Ён выхоўваўся на літаратурнай класіцы і не ўспрымаў новыя кірункі развіцця мастацкай культуры.

Аляксандр Гужалоўскі: У нацыянальных літаратурах Сталін бачыў толькі тое, што жадаў бачыць. Да пэўнай мяжы ён разумеў памкненні нацыянальных паэтаў і празаікаў, але гэта разуменне канчалася тады, калі ўздымаліся сапраўдныя праблемы нацыянальнага жыцця.

Большасць літаратараў не разумела ў якую пастку іх зацягваў «лепшы сябар» Сталін.

Аляксандр Гужалоўскі: Сталін валодаў выдатнымі акцёрскімі здольнасцямі, якія дазвалялі зачароўваць патрэбнага чалавека, выклікаць у яго шчырае захапленне. Ён добра разумеў асаблівасці псіхалогіі пісьменніка, такія як амбіцыйнасць, эмацыянальнасць, схільнасць да самападману і іграў на іх.

Запалоханыя палітычнымі рэпрэсіямі многія беларускія паэты і празаікі бачылі ў Сталіну адзіную надзею на вырашэнне творчых і матэрыяльных праблем. Яны цягнуліся да Сталіна як матылькі да святла. Сталінская прэмія, якую атрымлівалі Купала, Колас, Крапіва, Танк і Брыль, складала 100 тыс. руб. (прэмія І ступені) пры сярэднім заробку 350 руб.

П. Броўка не жадаў асуджаць культ асобы Сталіна нават пасля ХХ з’езда КПСС. А. Куляшоў да канца жыцця захоўваў партрэт Сталіна ў асобнай папцы разам з партрэтамі любімых жачын, а К. Крапіве не падабалася антысталінскія сцэнічныя інтэпрэтацыі яго п’есы «Хто смяецца апошнім».

Адзінкі дазвалялі сабе крытыку «бацькі народаў». Я. Купала, які ў 1930 г. прадэманстарваў свае стаўленне да «вялікага пералому» няўдалай спробай суіцыду, наступным чынам ацэньваў савецкае адступленне ад немцаў у 1941 г.: «Гэта вусаты вінаваты». Сын Я. Коласа — Д. Міцкевіч узгадваў, як прыкладна ў 1932 г. яго бацька прамовіў: «Як бы я хацеў, як бы я радаваўся, каб гэты вусаты гойдаўся на шыбеніцы».

Паводле парады сяброў, а таксама са страху за дзяцей, за жонку, за сябе, у 1949 г. Я. Брыль спаліў уласныя крамольныя запісы, дзе былі «цвярозыя думкі пра культ асобы».

Віктар Корбут

Слухайце аўдыё

Больш на гэтую тэму: Варшаўскі мост

Часопіс Варшаўскага ўніверсітэта публікуе даследаванні па гісторыі Беларусі

08.10.2020 09:03
Убачыў свет пяты том часопіса „Przegląd Środkowo-Wschodni”.