X
Паважаны карыстальнік!
25 траўня 2018 году ўвайшло ў сілу Распараджэнне Еўрапейскага парламента і Еўрапейскага савета (ЕС) 2016/6/79 за 27 красавіка 2016 (RODO). Прапануем азнаёміцца з інфармацыяй пра апрацоўку асабістых дадзеных на сайце Polskieradio.pl
1.Адміністратарам асабістых дадзеных з'яўляецца Polskie Radio S.A з сядзібай у Варшаве, Al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa
2.Па пытанню, звязаным з вашымі дадзенымі, звяртайцеся да Інспэктара аховы асабістых дадзеных па электроннай пошце iod@polskieradio.pl альбо па тэл. (0048) 22 645 34 03.
3.Асабістыя дадзеныя апрацоўваюцца ў маркетынгавых мэтах на падставе дазволу карыстальніка.
4.Асабістыя дадзеныя могуць быць даступныя толькі для выканання паслуг, указаных у палітыцы прыватнасці.
5.Асабістыя дадзеныя не будуць перададзены за межы Еўрапейскай эканамічнай прасторы або міжнародным арганізацыям.
6.Асабістыя дадзеныя будуць захоўвацца на працягу 5 гадоў пасля адключэння профіля ў адпаведнасці з законам.
7.Вы маеце права атрымаць доступ да вашых асабістых дадзеных, выпраўляць іх, выдаляць або абмяжоўваць апрацоўку.
8.Вы маеце права забараніць далейшую апрацоўку; у выпадку, калі вы раней далі згоду на апрацоўку вашых асабістых дадзеных, вы можаце яе адклікаць. Ажыццяўленне права на адмену згоды не ўплывае на апрацоўку, якая адбылася да адклікання згоды.
9.Вы маеце права падаць скаргу ў назіральны орган.
10.Polskie Radio S.A. паведамляе, што падчас апрацоўкі асабістых дадзеных аўтаматычныя рашэнні не прымаюцца, а прафіляванне не ўжываецца.
Больш падрабязная інфармацыя знаходзіцца на старонках dane osobowe, а таксама polityka prywatności.
ЗГОДЗЕН
Беларуская Служба

Гісторык: Бела-чырвона-белы сцяг замацаваўся як нацыянальны ў Заходняй Беларусі

08.04.2021 10:02
Бела-чырвона-белы сцяг падчас Другой сусветнай вайны выкарыстоўваўся пераважна на заходнебеларускіх землях як спадчына даваеннай традыцыі.
Аўдыё
  • А.Катлярчук пра бела-чырвона-белы сцяг.
    ( -  )     -   -- .    ( , 13, 1926 .).
Сяляне ў Заходняй Беларусі (даваеннай паўночна-ўсходняй Рэспубліцы Польшча) далучаюцца да пракамуністычнай Беларускай сялянска-работніцкай грамады пад бела-чырвона-белым сцягам. Малюнак Язэпа Горыда (часопіс "Маланка", №13, 1926 г.).Commons.wikimedia.org/Elibrary.mab.lt/Public domain

Бела-чырвона-белы сцяг аб’ядноўвае беларусаў з 1917 года. Многія эпізоды гісторыі флага застаюцца малавывучанымі.

На міжнароднай навуковай канферэнцыі «Беларуская ідэнтычнасць: вопыт мінулага і выклікі сучаснасці», якая 1 красавіка была арганізавана кафедрай міжкультурных даследаванняў Цэнтральнай і Усходняй Еўропы Варшаўскага ўніверсітэта, з дакладам пра гісторыю бела-чырвона-белага сцяга выступіў доктар гісторыі Андрэй Катлярчук, выканаўчы дырэктар Цэнтра сучаснай гісторыі Універсітэта Сёдэрторн у Стакгольме (Швецыя).

Андрэй Катлярчук: — Улетку 1917 г. студэнт Петраградскага горнага інстытута Клаўдзій Дуж-Душэўскі распрацаваў праект нацыянальнага бела-чырвона-белага сцяга. Новы сцяг хутка заваяваў папулярнасць сярод салдат-беларусаў, палітыкаў і шырокага грамадства. Усебеларускі з’езд, які адбыўся ў Мінску ў снежні 1917 г., працаваў пад бела-чырвона-белым сцягам, які тады лічыўся нацыянальным. Падчас з’езда побач з бела-чырвона-белым сцягам вісеў чырвоны сцяг — сімвал рэвалюцыі і Беларускай сацыялістычнай грамады.

У 1917-1918 гадах бела-чырвона-белы сцяг стаў адным з сімвалаў беларускага нацыянальнага руху, беларускай дзяржаўнасці, абвешчанай у 1918 годзе ў форме Беларускай Народнай Рэспублікі.

У даваеннай Польшчы, на тэрыторыі населенай беларусамі, бела-чырвона-белы сцяг выкарыстоўваўся рознымі палітычнымі партыямі, арганізацыямі. Сярод іх Віленская беларуская гімназія, Беларускі студэнцкі саюз пры віленскім Універсітэце Стэфана Баторыя, Таварыства беларускай школы, Беларуская сялянска-работніцкая грамада і перш за ўсё партыя Беларуская хрысціянская дэмакратыя.

Андрэй Катлярчук: На той час  бела-чырвона-белы сцяг аб’ядноўваў беларусаў Польшчы, Латвіі і Літвы розных палітычных перакананняў. Напрыклад, член Камуністычнага саюза моладзі Заходняй Беларусі паэт Максім Танк напісаў у 1930 годзе  верш “Ты чуеш, брат” з наступнымі радкамі:

Глядзіце ў будучыню смела!

Настаў доўгачаканы час,

Пад сцягам бел‑чырвона‑белым

Чакае перамога нас.

Андрэй Катлярчук лічыць, што менавіта ў Заходняй Беларусі адбылося замацаванне бела-чырвона-белага сцяга  як нацыянальнага. У перыяд нямецкай акупацыі беларускі нацыянальны сцяг выкарыстоўваўся перш за ўсё на заходнебеларускіх землях.

Андрэй Катлярчук: Гэты сцяг выкарыстоўвала перш за ўсё цывільная адміністрацыя Генеральнай акругі “Беларусь”, ядром якой былі заходнебеларускія землі. У 1941-1944 гг. бела-чырвоны сцяг  не выкарыстоўваўся на значнай тэрыторыі Беларусі. Насельніцтва Брэста, Пінска, Гродна, Беластока, Мазыра, Магілёва, Бабруйска, Гомеля, Віцебска і іншых гарадоў на маглі ўбачыць гэты сцяг у публічнай прасторы, бо гэтыя гарады і прылеглыя да іх землі знаходзіліся па-за межамі Генеральнай акругі “Беларусь”. Сведчанняў аб выкарыстанні бела-чырвона-белага сцяга мясцовай дапаможнай паліцыяй няма. Вядома, што нацыянальны сцяг выкарыстоўваўся Беларускай краёвай абаронай. Аднак гэта пранацысцкае паліцэйскае фарміраванне было створана ў лютым-чэрвені 1944 г., за лічаныя тыдні да адступлення вермахта з Беларусі і пасля фінальнага этапа Халакосту і генацыду цыганоў.


Андрэй Катлярчук.
Фота: Commons.wikimedia.org/Andrej Kotljarchuk/CC BY-SA 4.0 Андрэй Катлярчук. Фота: Commons.wikimedia.org/Andrej Kotljarchuk/CC BY-SA 4.0

Андрэй Катлярчук прыводзіць прыклады выкарыстання нацыянальных сцягоў на тэрыторыі Беларусі пранямецкімі вайсковымі і іншымі фарміраваннямі.

Андрэй Катлярчук: — Дацкі добраахвотны корпус СС (Frikorps Danmark), вучэбная база  якога знаходзілася ў Бабруйску, выкарыстоўваў сцяг Дацкага Каралеўства. Цяперашні Дзяржаўны сцяг РФ, які прысутнічае і на парадах у Дзень Перамогі, выкарыстоўваўся ў 1941-1944 гг. брыгадай СС РОНА (“Русская освободительная народная армия”). Гэта пранямецкае фарміраванне здзейсніла шэраг злачынстваў супраць мірнага насельніцтва Расіі, Беларусі, Польшчы і Славакіі. У чэрвені 1944 г. з дазволу нямецкіх улад рускі сцяг быў узняты на будынку мінскага Дома “Национал-социалистической трудовой партии России”.  Дэлегаты з’езда “Союза русской молодежи”, які прайшоў у Мінску, сведчылі: “Впервые в столице Белоруссии развевается русский национальный трехцветный флаг. Его подняла русская молодежь, собравшаяся на слет, чтобы выразить свою солидарность с солдатами и офицерами РОА (створанай немцамі “Русской освободительной армии”. — Рэд.)”. Але нікому у сучаснай Даніі ці Расіі не прыходзіць ў галаву абвінаваціць сцяг “у супрацоўніцтве з акупантамі” як гэта робіцца сучаснымі беларускімі ўладамі. І тут Беларусь выключэнне.

Пасля Другой сусветнай вайны бела-чырвона-белы сцяг аб’ядноўваў беларускіх эмігрантаў.

Андрэй Катлярчук: Гэты сцяг аб’ядноўваў ветэранаў Другой сусветнай вайны — як салдат БКА, так і тых, хто ваяваў супраць нацыстаў у польскіх часцях брытанскай арміі і французскім руху Супраціўлення.

У 1980-я гады бела-чырвона-белы сцяг паціху выходзіў з падполля ў БССР.

Андрэй Катлярчук: У кастрычніку 1984 г. два бела-чырвона-белыя сцягі былі вывешаны на будынку Мінскага мастацкага вучылішча імя Глебава. Па справе праходзіла шэсць навучэнцаў. Два з іх (Сяргей Харэўскі і Юры Макееў) былі выключаны з навучальнай установы. Беларускі нацыянальны сцяг у той час папулярызаваўся сябрамі першай няўрадавай маладзёжнай арганізацыі “Майстроўня”. Бела-чырвона-белы сцяг лунаў на першай масавай апазіцыйнай дэманстрацыі ў БССР — падчас шэсця на Дзяды ў Курапаты ў 1988 г.

Бела-чырвона-белы сцяг у 1991-1995 гадах з’яўляўся Дзяржаўным сцягам Рэспублікі Беларусь і сімвалізаваў не толькі беларускую дзяржаўнасць, але і нацыянальнае адраджэнне беларусаў. Аднак першы Прэзідэнт РБ Аляксандр Лукашэнка ініцыіраваў адмену дзяржаўнага статусу беларускага нацыянальнага сцяга, што адбылося ў выніку рэферэндуму ў маі 1995 года.

Андрэй Катлярчук: Рэжым Лукашэнкі палітычна маргіналізаваў такія важныя прыкметы этнічнасці як нацыянальная мова і гісторыя, абгрунтоўваючы свой палітычны праект ідэалізаваным міфам савецкага адзінства. Згадкі бела-чырвона-белага сцяга як “нацыяналістычнага” заўсёды суправаджаюцца негатыўнымі эпітэтамі. Дыскурс  ачарнення нацыянальна сцяга зрабіўся мэйнстрымам ў часы праўлення Лукашэнкі і дасягнуў свайго апагею пасля падзей жніўня  2020 г.

Віктар Корбут

Слухайце аўдыё

Больш на гэтую тэму: Варшаўскі мост

У Варшаўскім універсітэце вучоныя з усяго свету абмяркоўваюць фарміраванне беларускай ідэнтычнасці

01.04.2021 10:02
У Варшаўскім універсітэце праходзіць міжнародная навуковая канферэнцыя «Беларуская ідэнтычнасць: вопыт мінулага і выклікі сучаснасці».