Sekrety włości Radziwiłłów. "Lato z Radiem" w Nieborowie
21:47 Jedynka/Lato z Radiem - 14.08.2021 cz. 1 "Lato z Radiem" w Elblągu. Miasto wypełnione historią czy nowoczesnością? Cz. 1 (Jedynka/Lato z Radiem)
23:05 Jedynka/Lato z Radiem - 14.08.2021 cz. 2 "Lato z Radiem" w Elblągu. Miasto wypełnione historią czy nowoczesnością? Cz. 2 (Jedynka/Lato z Radiem)
24:09 Jedynka/Lato z Radiem - 14.08.2021 cz. 3 "Lato z Radiem" w Elblągu. Miasto wypełnione historią czy nowoczesnością? Cz. 3 (Jedynka/Lato z Radiem)
Jedną z największych atrakcji Elbląga i jego okolic jest Truso, czyli dawny port wraz z osadą handlową, który istniał od końca VIII do końca X wieku. - Dopiero po odkryciu przeze mnie Truso i paru latach badań, można było powiedzieć, co to jest. Do tej pory w literaturze było mówione pruskie Truso czy bałtyjskie, a okazuje się, że to jest jedyny skandynawski port handlowy na terenie ziem polskich - opowiada dr Marek Jagodziński. - Truso zostało założone na pograniczu między Słowianami, a Bałtami. Pogranicza były takimi miejscami, gdzie można było przyjść, spotkać się i dokonać wymiany handlowej - dodaje.
Badacze odkryli w Truso m.in. pierścienie noszone na palcach. W tamtych czasach miały one nadawać nadprzyrodzoną moc. - Ktoś, kto posiadał pierścień, miał nadprzyrodzone umiejętności, takie jak wytwarzanie wspaniałej biżuterii czy kucie magicznej broni. Pierścienie były generalnie srebrne, chociaż mamy jeden złoty - słyszymy.
Z kolei Lech Trawicki, dyrektor Muzeum Historyczno-Archeologicznego w Elblągu, zdradza, że w pobliskich Weklicach natrafiono na pochówki i cmentarzysko Gotów. Część odnalezionego wyposażenia można obecnie obejrzeć na wystawie w elbląskim muzeum.
Historię możemy poczuć również w Bibliotece Elbląskiej znajdującej się w miejscu dawnego szpitala św. Ducha, który został założony jeszcze przez Krzyżaków. - W budynku biblioteki pokazujemy głównie atlasy anatomiczne z uwagi na przepiękne ryciny o bardzo dużym bogactwie szczegółów. Pochodzą one z okresu między XVI, a XVIII wiekiem. Cała wystawa składa się z części zasadniczej, gdzie można obejrzeć nasze starodruki i części, którą prezentujemy głównie na dziedzińcu biblioteki w postaci plansz, na których można zobaczyć skany starodruków. Bogactwo zabytkowych zbiorów biblioteki jest ogromne. Elblążanie od zeszłego roku mogą oglądać te zbiory na żywo, wcześniej staraliśmy się je upubliczniać w formie cyfrowej bądź wydawanych katalogów - przybliża Dominik Żyłowski z Biblioteki Elbląskiej.
Elbląg jedno z największych świąt obchodzi 8 marca. - Właśnie wtedy w 1519 roku Krzyżacy zaatakowali Elbląg, zaś elblążanie obronili się. Piekarczyk przeciął wówczas kratownicę przy Bramie Targowej, która spadła i uniemożliwiła Krzyżakom dostęp do miasta - wspomina Piotr Imiołczyk, nauczyciel, popularyzator historii i rekonstruktor.
Historia połączona z nowoczesnością
Będąc w Elblągu warto zajrzeć do Centrum Sztuki Galeria EL. Dlaczego? - Galeria mieści się w byłym dominikańskim kościele gotyckim. On był zupełnie zniszczony, jak cała starówka, więc życie galerii rozpoczęło się w jego ruinach. W tym momencie jest odbudowany, ale nie wygląda tak, jak wyglądałby zrekonstruowany kościół, ponieważ w środku jest nowoczesna architektura - wyjaśnia dyrektor Adriana Ronżewska-Kotyńska.
Po II wojnie światowej, z powodu zniszczeń, w Elblągu nie było starówki. Pojawił się pomysł, aby ją odbudować, ale wzbudził jednak pewne kontrowersje. Niektórzy mówili, że jest luźną wariacją na temat tego, co było wcześniej.
- Na pewno wiele osób ucieszyłoby się z odbudowy 1:1, ale nie było finansowych możliwości. Koncepcji odbudowy starówki na przestrzeni lat było wiele i gdyby podjęto się jej na przykład w latach 60., to mogłyby stanąć tam bloki. Na całe szczęście to się nie wydarzyło i starówka została odbudowana z zachowaniem historycznego układu oraz gabarytów kamienic. Natomiast detal i materiały elewacyjne są już współczesną wariacją. W otoczeniu nowych kamienic i kilku zabytków nadal czujemy się, jak na Starym Mieście - odpowiada Adriana Ronżewska-Kotyńska.
Dr Mirosław Marcinkowski nawiązuje do badań archeologicznych na Starym Mieście. - Wyprzedzają one cały proces zabudowy. Badane są tutaj jedna po drugiej poszczególne podwórza i kamienice przed przekazaniem ich do ponownej zabudowy - twierdzi. O Elblągu mówi się nawet, że jest jednym z najlepiej przekopanych i zbadanych miejsc w Polsce. Paradoksalnie koszmarne zniszczenia w czasie II wojny światowej… pomogły archeologom. - Gdyby nie to zniszczenie, archeolodzy nie mieliby co robić w Elblągu i nasze muzeum byłoby pewnie dużo biedniejsze - potwierdza gość Jedynki.
Elbląg to także woda oraz...
Grupa Wodna prowadzi już drugi rok specjalny projekt poświęcony aktywności sportowej dzieci. - Mamy kilkanaście rowerów wodnych i dwadzieścia żaglówek. Dzieciaki codziennie przez całe wakacje uczą się żeglarstwa w środku miasta. Mamy tutaj rzekę wolno płynącą, która zasilana jest wodą morską. Czasami woda płynie pod górkę, a czasami z górki. Mamy też ryby, w tym ogromne leszcze, sandacze, a trafi się także sum. Dysponujemy poza tym motorówkami, niewymagającymi uprawnień. Potrzebne jest tylko krótkie przeszkolenie - mówi Marcin Trudnowski.
W okolicy znajduje się także największa depresja w Polsce. Gdzie dokładnie? - Jest to niedaleko Elbląga, bo w miejscowości Raczki Elbląskie, gdzie występuje rzędna 1,8 m p.p.m. Żuławy Wiślane, będące potężnym obszarem liczącym około 180 tysięcy hektarów, w 2/3 są terenem depresyjnym. Dlatego takich miejsc na terenie Żuław mamy dużo - opowiada Leszek Marcinkowski, szef PTTK w Elblągu.
PTTK już od 11 lat prowadzi cykl wycieczek po Elblągu, podczas których można historię tego miasta oraz zasłużonych osób. - Dzisiaj poruszamy temat kobiet Elbląga. Zaczęliśmy od osoby bardzo znanej w Elblągu Aleksandry Gabrysiak, która została zamordowana przez swojego podopiecznego (…). Do tego Erwina Ryś-Ferens, Helena Pilejczyk, Wanda Kwietniewska czy Magdalena Abakanowicz - wymienia Leszek Marcinkowski.
A co z Kanałem Elbląskim? - Znajdujemy się w Elblągu i ciekawostką jest, że Elbląg nie leży nad Kanałem Elbląskim - twierdzi Cezary Wawrzyński ze Związku Gmin i Powiatów Kanału Elbląskiego i Pojezierza Iławskiego. - Kiedy w 1837 roku zapadła decyzja o budowie kanału, zaczęto zastanawiać się, czy budować śluzy czy pochylnie, z których znamy dzisiejszy Kanał Elbląski. Aby pokonać 100 metrów wysokości, wyliczono, że należałoby postawić 37 komór śluzowych. Byłoby to piękne, widowiskowe, ale pojawiłyby się przede wszystkim koszty budowy i utrzymania, ale jednocześnie zwiększyłby się dla żeglugi czas i trzeba byłoby zużywać dużo wody. Wymyślono więc tory i teraz chwalimy się tym, że jest to jedyne miejsce na świecie, gdzie statki pływają po trawie - dodaje gość Jedynki.
W okolicy Elbląga znajdują się też tzw. domy podcieniowe. - Na Żuławach jest kilka takich wyjątkowych domów. Najstarszy jest w Kleciu, ale niestety w złym stanie - opowiada Filip Gawliński, prezes Fundacji Ochrony Zabytków Architektury Drewnianej.
Czytaj także:
***
"Lato z Radiem" na antenie Programu 1 Polskiego Radia codziennie, od poniedziałku do soboty, w godzinach 9.00-12.00. Słuchaj też na stronie www.latozradiem.pl oraz w aplikacji mobilnej "Lata z Radiem".
***
Tytuł audycji: Lato z Radiem
Prowadził: Roman Czejarek
Goście: dr Marek Jagodziński (odkrywca Truso), Lech Trawicki (dyrektor Muzeum Historyczno-Archeologicznego w Elblągu), Dominik Żyłowski (Biblioteka Elbląska), Piotr Imiołczyk (nauczyciel, popularyzator historii i rekonstruktor), Adriana Ronżewska-Kotyńska (dyrektor Centrum Sztuki Galeria EL), dr Mirosław Marcinkowski (archeolog), Marcin Trudnowski (Grupa Wodna), Leszek Marcinkowski (szef PTTK w Elblągu), Cezary Wawrzyński (Związek Gmin i Powiatów Kanału Elbląskiego i Pojezierza Iławskiego), Filip Gawliński (prezes Fundacji Ochrony Zabytków Architektury Drewnianej), Kamil Nowak (Muzeum Historyczno-Archeologiczne w Elblągu)
Data emisji: 14.08.2021
Godzina emisji: 9.00-12.00
muzeum/ans
