- Tegoroczny Marsz poświęcamy kobietom warszawskiego getta. To one, często niewidoczne w wielkich narracjach o Zagładzie, dźwigały ciężar codzienności: zdobywały jedzenie, opiekowały się dziećmi i chorymi, utrzymywały więzi, które pozwalały przetrwać kolejny dzień. Ich determinacja i troska o najbliższych to jedna z najbardziej poruszających, a wciąż zbyt mało opowiedzianych historii getta. Jest to zarazem opowieść o stracie, cierpieniu i śmierci. Mówiąc o kobietach, mówimy o tym, czym naprawdę było życie za murami. Zapraszam wszystkich, dla których pamięć jest zobowiązaniem - spotkajmy się 22 lipca o godzinie 18.00 pod pomnikiem Umschlagplatz – mówi dr Michał Trębacz, dyrektor Żydowskiego Instytutu Historycznego.
Wielka Akcja rozpoczęła się 22 lipca 1942 roku i oznaczała zagładę największego getta w okupowanej Europie. Od tego dnia niemal codziennie z Umschlagplatzu w Warszawie odchodziły pociągi szczelnie wypełnione ludźmi wiezionymi na śmierć w komorach gazowych obozu zagłady Treblinka II. Do 21 września 1942 roku w przepełnionych pociągach jadących do obozu i w samym obozie zginęło blisko 300 tysięcy Żydów. Jak co roku oddamy hołd ofiarom deportacji.
Przyszły historyk będzie musiał poświęcić odpowiednią kartę żydowskiej kobiecie podczas wojny. Zajmie ona ważne miejsce w dziejach Żydów dzięki swej dzielności i wytrzymałości – napisał w swoim dzienniku Emanuel Ringelblum, historyk i twórca podziemnego Archiwum warszawskiego getta (tzw. Archiwum Ringlebluma).
Motywem przewodnim tegorocznych obchodów są przede wszystkim kobiety, których nazwisk nie znamy – anonimowe bohaterki codzienności. Ich losy opisała Cecylia Słapakowa w opracowaniu, przechowywanym w Archiwum Ringelbluma – jednym z najcenniejszych zespołów archiwalnych dokumentujących historię Zagłady, wpisanym od 1999 roku na Listę UNESCO "Pamięć Świata". Archiwum zostało stworzone przez konspiracyjną grupę Oneg Szabat, powołaną przez historyka dr. Emanuela Ringelbluma, która dokumentowała życie, cierpienie i zagładę Żydów pod okupacją niemiecką, aby pozostawić przyszłym pokoleniom świadectwo prawdy o dokonanej zbrodni. Dokumenty Archiwum można poznać także na wystawie stałej Żydowskiego Instytutu Historycznego „Czego nie mogliśmy wykrzyczeć światu”, poświęconej działalności grupy Oneg Szabat, losom Archiwum Ringelbluma oraz ludziom, którzy z narażeniem życia stworzyli jedno z najważniejszych świadectw historii XX wieku.
- W tym roku pamięć nabiera dodatkowego wymiaru: 22 lipca przypada w wigilię Tisza be-Aw, dnia żałoby po największych katastrofach w dziejach narodu żydowskiego. Identycznie było w roku 1942 – dodaje dr Michał Trębacz.
Marsz rozpocznie się o godz. 18.00 oficjalną ceremonią pod Pomnikiem Umschlagplatz (ul. Stawki 10, róg ul. Dzikiej), skąd w czasie II wojny światowej odjeżdżały transporty do obozu zagłady Treblinka II. Uczestnicy będą nieść Wstążki Pamięci z imionami zamordowanych Żydów i Żydówek, które na zakończenie wydarzenia zawieszą na instalacji artystycznej, przygotowanej specjalnie na tę okazję przez badaczkę, artywistkę i artystkę interdyscyplinarną Zuzannę Hertzberg.
Uczestnicy przejdą ulicami Muranowa na skwer im. Racheli Auerbach, gdzie odbędzie się inauguracja instalacji artystycznej. Program wydarzenia uzupełni czytanie performatywne w reżyserii Karoliny Kirsz z udziałem aktorek Teatru Żydowskiego im. Estery Rachel i Idy Kamińskich, oparte m.in. na fragmentach tekstu Cecylii Słapakowej zachowanego w Archiwum Ringelbluma. Oprawę muzyczną przygotowała Ania Karpowicz, współorganizatorka Festiwalu WarszeMuzik.
Marsz Pamięci od piętnastu lat przypomina o jednej z największych zbrodni dokonanych na ziemiach polskich oraz o mieszkańcach Warszawy, których życie i historia zostały brutalnie przerwane. Udział w Marszu jest wspólnym świadectwem pamięci o tych, których imiona, historie i głosy próbowano wymazać z historii.
Chodźmy razem!
15. Marsz Pamięci
22 lipca 2026 r. (środa), godz. 18.00 - 20.00
Start: Pomnik Umschlagplatz, ul. Stawki 10 (róg ul. Dzikiej), Warszawa
Zakończenie: Skwer im. Racheli Auerbach
Trasa: Umschlagplatz – ul. Stawki – ul. Smocza – ul. Dzielna – Skwer im. Racheli Auerbach
Na początku oficjalnej ceremonii wolontariusze będą rozdawać symboliczne Wstążki Pamięci z imionami, które pod koniec pochodu zostaną przywiązane do elementów instalacji artystycznej
Wydarzenia towarzyszące Marszowi Pamięci:
- 19 lipca 2026, niedziela, godz. 12.00 - Śladami kobiet grupy Oneg Szabat" spacer z dr. Szymonem Pietrzykowskim
Miejsce zbórki: ŻIH | Język polski | Bezpłatnie
Zapisy do 17.07: rezerwacja@jhi.pl | Liczba miejsc ograniczona
- 29 lipca 2026, środa, godz. 18.00 - spotkanie "Chciałabym, aby przetrwała pamięć o moich obrazach. Gela Seksztajn - malarka w warszawskim getcie"
Gmach ŻIH | Język polski | Bezpłatnie
- 9 sierpnia 2026, niedziela, godz.12.00 - warsztaty "Sploty”. Plecenie pracy na skwerze Racheli Auerbach z Zuzanną Hertzberg, autorką instalacji artystycznej tworzonej na Marsz Pamięci. Druga część plecionki powstanie równolegle w Będzinie we współpracy z Fundacją Brama Cukermana
Skwer im. Racheli Auerbach | Język polski | Bezpłatnie
Zapisy do 7.08: rezerwacja@jhi.pl | Liczba miejsc ograniczona
- 22 sierpnia 2026, sobota, godz.15.00 - Spacer z Moniką Iwanicką "Śladami kobiet w warszawskim getcie" zakończony koncertem w ramach WarszeMuzik
Gmach ŻIH | Język polski | Bezpłatnie
Zapisy do 21.08: rezerwacja@jhi.pl | Liczba miejsc ograniczona
***
materiały pras.
