Jak komunikowali się powstańcy? Telefonia w czasach II wojny światowej

Ostatnia aktualizacja: 30.07.2021 15:00
W czasie Powstania Warszawskiego ogromną rolę pełnili ludzie młodzi. Zarówno dziewczęta jak i chłopcy służyli jako łącznicy. Przenosili informacje między sztabami. Dlaczego zdecydowano się na taką formę, skoro przed wojną, w samej tylko Warszawie było aż 31 tysięcy aparatów telefonicznych? Jak wyglądała łączność telefoniczna w Polsce przed wojną, w czasie okupacji i po wybuchu Powstania Warszawskiego?
Powstanie Warszawskie
Powstanie WarszawskieFoto: Narodowe Archiwum Cyfrowe

– Przed wojną telefony posiadali przede wszystkim ludzie zamożni. Było to urządzenie dość drogie. Ceny powodowały, że mało kto mógł sobie pozwolić na taki zakup. Z kolei w okresie powojennym ludzie mieli pieniądze, ale nie było zbyt wielu podłączeń, dlatego musieli czekać na swoją kolej. Cała Warszawa została zniszczona. Trzeba było budować wszystko od nowa. Startowaliśmy od zera, również z siecią telefoniczną  Jerzy Lemański z Narodowego Muzeum Techniki.

Posłuchaj
03:46 PR3_MPLS 2021_07_30-14-34-33_telefony.mp3 Technologie komunikacyjne z czasów II wojny światowej (Trójka do trzeciej)

 

Telefoniczny rarytas

O unikalności telefonów świadczyć może książka telefoniczna wydana w 1940 roku. – Jedna trzecia tej wyjątkowo cienkiej książki to reklamy. Numerów jest w niej znacznie mniej, niż może się wydawać. W przedmowie wydawnictwo poinformowało, że pomimo ogromnych trudności technicznych związanych ze stanem miasta i przerwaną łącznością zdecydowano się opublikować wykaz czynnych telefonów warszawskich ze stanem na początek 1940 roku  przytoczyła Joanna Bielecka z Biblioteki Głównej Województwa Mazowieckiego. 

 Otrzymanie zgody na uzyskanie telefonu nie było łatwe. Numery i podłączenia były przydzielane tylko tym ludziom, którzy faktycznie mogli ich potrzebować, czyli na przykład lekarzom. Telefony posiadały też osoby współpracujące z reżimem nazistowskim. Warto dodać, że w tamtym czasie bardzo popularne były tak zwane rozmównice publiczne, czyli miejsca, w których stał telefon i można było z niego korzystać. Bardzo często rozmównice znajdowały się restauracjach lub kawiarniach  uściślił Jerzy Lemański.

Film "Powstanie Warszawskie" - zwiastun | "Warsaw Rising" film - trailer / Muzeum Powstania Warszawskiego

Do Warszawy przez Londyn

 W pierwszych dniach powstania dowództwo przestrzegło, by nie korzystać z sieci telefonicznej. Stacje główne już wtedy były w rękach Niemców, którzy wykorzystywali przekazywane dane oraz sprawdzali miejsca, z których wychodziły połączenia. Niejednokrotnie zdarza się, że takie kamienice były później ostrzeliwane  wspominał Stanisław Franciszek Ozimek, pseudonim Puma.

 Powstańcy ze Śródmieścia, by móc porozmawiać z kolegami z Mokotowa, musieli łączyć się radiowo, przez Londyn. To chyba jedyne takie rozwiązanie w historii telefonii, że aby dodzwonić się do sąsiedniej dzielnicy, trzeba było najpierw połączyć się z zupełnie innym państwem  dodał Jerzy Lemański.

 

***

Polskie Radio aktywnie włącza się w obchody 77. rocznicy Powstania Warszawskiego. Wszystkie anteny publicznego nadawcy przygotowały szereg unikatowych materiałów, zawierających m.in. archiwalne nagrania oraz rozmowy z ekspertami i historykami. 1 sierpnia z radioodbiorników płynąć będą dźwięki powstańczych pieśni oraz wspomnienia tych, którzy w 1944 roku bohatersko walczyli o Warszawę i wolną Polskę.

***

Tyt audycji: Trójka do Trzeciej
Prowadzi: Piotr Firan
Autor materiału reporterskiego: Józef Niewiarowski
Data emisji: 30.07.2021
Godzina emisji: 14.34

zch

Czytaj także

Korzenie Miasta. Nowa inicjatywa Muzeum Powstania Warszawskiego

Ostatnia aktualizacja: 28.07.2021 18:20
Muzeum Powstania Warszawskiego udostępniło unikatową bazę fotografii lotniczych Warszawy z okresu okupacji, Powstania Warszawskiego i po jej zagładzie. Jest to blisko 2000 niepublikowanych wcześniej zdjęć, które pozyskano z archiwów amerykańskich. Równocześnie MPW rozpoczyna projekt "Korzenie miasta".
rozwiń zwiń

Czytaj także

77. rocznica Powstania Warszawskiego: co się będzie działo?

Ostatnia aktualizacja: 30.07.2021 10:00
W tym roku świętujemy 77. rocznicę wybuchu Powstania Warszawskiego. Najważniejsze uroczystości odbędą się 1 sierpnia, a w godzinę "W" zawyją syreny nie tylko w Warszawie, ale także w wielu miastach całej Polski. Jednak już od kilku dni odbywają się różne wydarzenia związane z rocznicą Powstania: koncerty, wystawy, spotkania.
rozwiń zwiń