Słuchaj
więcej
Historia

Maria Dąbrowska – kobieta wyzwolona

19.05.2015 06:00
Niska, drobna, nienosząca biżuterii, ani wyszukanych strojów, za to ceniąca prosty, męski wręcz styl - pisarka Maria Dąbrowska. Kobieta zagubiona we własnej seksualności.
Audio
  • 04'26
    Obraz pisarki schorowanej i zmęczonej - rozmowa Ryszarda Matuszewskiego z Marią Dąbrowską na rok przed jej śmiercią. Fragm. ze "Zbiorowej taśmy autorów 20-lecia", PR (26.10.1964)
Maria Dąbrowska, pisarka (1950), PAPCAF
Maria Dąbrowska, pisarka (1950), PAP/CAF

19 maja 1965 zmarła Maria Dąbrowska.

Maria Szumska

Urodziła się 6 października 1889 w Rusowie koło Kalisza jako Maria Szumska.Ziemiańskie pochodzenie wyznaczyło niejako jej drogę literacką. To w końcu Noce i dnie zapewniły jej miejsce w panteonie polskich pisarzy. W cenionym zbiorze opowiadań pt. Ludzie stamtąd również przedstawia życie prostych ludzi, robotników i domowej służby. Dąbrowska, mimo że pochodziła z małej miejscowości, zdobyła wykształcenie w Lozannie i Brukseli, co zaważyło na jej dalszym życiu. Pisarka chętnie angażowała się w sprawy publiczne, głównie związane z oświatą i obroną swobód obywatelskich.

– Ja lubię te moje książki, które nie miały powodzenia i największego oddźwięku – wyznała Ryszardowi Matuszewskiemu Maria Dąbrowska. – A więc właśnie: Dramaty , Szkice z podróż y, Szkice o Conradzie , a nawet Myśli o sprawach i o ludziach .

Jej zasługi dla literatury polskiej są niezaprzeczalne i jasne. Warto jednak przyjrzeć się nieoczywistym wątkom z życiorysu pisarki.
Femme fatale

W 1964 roku, kiedy Ryszard Matuszewski przeprowadzał krótką rozmowę z pisarką, znana była ona ze swojej twórczości oraz zaangażowania w sprawy społeczne. Literatka, wydawałoby się wyzuta z kobiecości, była jednak prawdziwą femme fatale. Niespełna rok po wywiadzie autorka Nocy i dni zmarła. W testamencie zastrzegła, że prowadzone przez nią przez pół wieku dzienniki mogą ukazać się dopiero 40 lat po jej śmierci. To one dopiero ukazały prawdziwe oblicze Dąbrowskiej.
Jej pierwszy mąż, Marian Dąbrowski, zmarł, gdy miała ona 36 lat. Bardzo szybko związała się jednak z kolejnym mężczyzną, Stanisławem Stempkowskim. Miłość i erotyzm pozwalały jej tworzyć, nietrudno więc domyśleć się, że wikłała się w liczne romanse. Jednym z jej kochanków był Jerzy Czop, w Dziennikach zapisała:
Kocha mnie dwu najpiękniejszych z urody ludzi w Polsce [...] I ja ich kocham obu, i nie wiem, jak udźwignąć, jak sobie z tym dać radę. Jerzy Czop wie wszystko o Stachu, ale Stachno nie może nic wiedzieć o Jerzym, bo jest chory na serce. To mnie zabija... (wpis z 26 VI 1930)

Grób

Nz: Grób Marii Dąbrowskiej, aut.: Cezary p, Wikipedia/CreativeCommons

Miłość do kobiet
Ciekawym wątkiem są także związki homoseksualne pisarki. Wiadomo, że kochała Stanisławę Blumenfeldową, a po jej śmierci uznała, że zakończyła się ostatnia miłość jej życia. Tak się jednak nie stało. Faktycznie ostatnią osobą obdarzoną przez nią uczuciem była pisarka Anna Kowalska, z którą przeżyła 20 lat. Jak się okazuje była to trudna przyjaźń dwóch kobiet, egoistyczna Dąbrowska osaczyła swoją miłością Kowalską. O związku tym wielokrotnie wspominała w swoich dziennikach również sama Anna Kowalska:

Nawet najżywsza miłość jej nie wystarczy. Ona potrzebuje adoracji. Tego nie potrafię dać nikomu (wpis z 1952)

Mimo że Maria Dąbrowska nazywała się po prostu pisarzem to feministyczne zapędy również były u niej widoczne. Z Dziennika :

Namnożyło się też starych babsk, które raptem przypomniały sobie, że miały koleżanki szkolne o nazwisku Maria Dąbrowska. [...] Swoją drogą wielkim błędem było nie zostać przy swoim panieńskim nazwisku Szumska, o tyle jednak rzadszym niż Dąbrowska. Oszczędziłoby mi to wielu, wielu godzin traconych na korespondencję (wpis z 10 I 1960)

Odejście w poczuciu osamotnienia
Schorowana pisarka w rozmowie z Ryszardem Matuszewskim wyznała (1964 rok), że problemy zdrowotne nie pozwalały jej pisać i rozwijać się jako literatce. Żałowała również tego, że pod koniec jej życia nie było przy niej mężczyzn, których miłość tak twórczo na nią wpływała.

Dzienniki nie strąciły Marii Dąbrowskiej z piedestału. To przez nie stworzyła sobie obraz kobiety wyzwolonej, oświeconej i nowoczesnej oraz głoszącej śmiałe tezy i osądy. Jej powieści i opowiadania wciąż należą do szkolnego kanonu lektur, a filmowcy nie unikają ich ekranizacji.
Pisarka została uchonorowana tytułem doktora honoris causa przez Uniwersytet Warszawski oraz odznaczona Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski. Zmarła 19 maja 1965. Grób Marii Dąbrowskiej stanął na warszawskich Powązkach w Alei Zasłużonych.

Posłuchaj Marii Dąbrowskiej mówiącej o swoich ulubionych utworach oraz o trudzie tworzenia u kresu życia.

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak
Henryk Sienkiewicz

Czytaj także

Marek Hłasko – polski James Dean

14.01.2016 06:05
"Książki warto pisać tylko wtedy, jeśli przekroczy się ostatnią granicę wstydu; pisanie jest rzeczą bardziej intymną od łóżka; przynajmniej dla mnie" – czytamy w "Pięknych dwudziestoletnich" Marka Hłaski.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Michaił Bułhakow – mistrz niedoceniony za życia

15.05.2016 06:12
– Bułhakow potrafił świetnie sportretować krzywo otaczającą go rzeczywistość – podkreślał Andrzej Drawicz. Niestety za życia tego wielkiego pisarza niewielu potrafiło to dostrzec.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Maria Kownacka – z Plastusiem przez świat

11.09.2014 06:00
Jej książki do dziś funkcjonują w kanonie literatury dziecięcej. Maria Kownacka doskonale, bo dziecięcym okiem, obserwowała świat. Dlatego od lat skrada serca nie tylko nieletnim czytelnikom.
rozwiń zwiń