Nagroda Nobla jest przyznawana od 1901 roku. Nazwiska laureatów są ogłaszane w październiku, a nagrody są wręczane 10 grudnia, w rocznicę śmierci fundatora. W tym roku Królewska Szwedzka Akademia Nauk zdecydowała o przyznaniu Nagrody Nobla w dziedzinie chemii w 2026 roku Henriemu B. Kaganowi i Kensō Soaiowi "za odkrycie efektów nieliniowych i autokatalizy w asymetrycznej syntezie organicznej".
Niektóre cząsteczki, takie jak aminokwasy, występują w dwóch odmianach, które są swoimi lustrzanymi odbiciami. Jednak organizmy żywe zawierają tylko jedną z tych dwóch form. Przez długi czas dla chemików zagadką pozostawało, w jaki sposób mogła powstać taka chemiczna asymetria. Henri B. Kagan i Kensō Soai otrzymali Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii w 2026 roku za odkrycie rozwiązania tego problemu.
Chemia życia jest tym, co chemicy określają mianem homochiralności – od greckich słów oznaczających "taki sam" i "ręka". Podobnie jak dłonie, wszystkie aminokwasy występują w dwóch lustrzanych odmianach, jednak tylko jedna z nich znajduje się w białkach w naszych komórkach. Druga forma jest w naturze spotykana niezwykle rzadko. Przez długi czas chemicy zastanawiali się, w jaki sposób może powstać homochiralność. Kiedy zaczęli eksperymentować z reakcjami chemicznymi, które mogą prowadzić do powstania dwóch lustrzanych cząsteczek, w probówkach zawsze otrzymywali równe proporcje obu form. Chemicy dążyli jednak do uzyskiwania tylko jednej z tych lustrzanych odmian, ponieważ podczas opracowywania cząsteczek, które mają oddziaływać z żywymi organizmami – takich jak leki – tylko jedna z nich może wykazywać pożądane działanie.
Sprawdź także:
Nagroda Nobla w dziedzinie chemii w 2026 roku jest wyrazem uznania dla odkryć, które umożliwiły chemikom sterowanie reakcjami chemicznymi w taki sposób, aby prowadziły do powstawania homochiralności.
kd/pap
