"Ojczysty - dodaj do ulubionych". Huba i hubka - co mają wspólnego z gębą?

Ostatnia aktualizacja: 21.09.2023 07:34
W cyklu "Ojczysty - dodaj do ulubionych" zdradzamy tajemnice języka polskiego. Tym razem zajmiemy się hubą i hubką. Hubka to nie tylko zdrobnienie słowa "huba", to także jej sproszkowana forma.  
Huba to grzyb, który znajdujemy na pniach brzóz, buków albo jodeł.
Huba to grzyb, który znajdujemy na pniach brzóz, buków albo jodeł.Foto: Shutterstock/Piotr Wytrazek
  • Zanim wymyślono zapałki do rozpalania ognia używano hubki, krzemienia i krzesiwa. 
  • Hubka oznaczała wysuszoną i sproszkowaną hubę, czyli grzyba, którego odnajdujemy na pniach drzew. 
  • Samo słowo "huba" jest XV-wiecznym bohemizmem.
  • Etymologicznie czeska huba jest tożsama z polską "gębą".

W ramach kampanii "Ojczysty - dodaj do ulubionych" w każdy wtorek i czwartek w audycji "Pierwsze słyszę" poznajemy ciekawostki językowe. Tym razem sprawdzamy słowa "huba i hubka". 

Autorzy strony NCK "Ciekawostki językowe / Ojczysty - dodaj do ulubionych" piszą tak: "Mam krzemień grzeczny, hubkę suchą i krzesiwo z przedniej stali" - zapewniał Kmicic przeora klasztoru jasnogórskiego, gdy się do wysadzenia szwedzkiej kolubryny szykował. Że do skrzesania ognia potrzebne były krzemień i krzesiwo - to wiemy, że "grzeczny" oznaczało "dobry, doskonały" - tego się domyślamy, ale czym tak naprawdę była hubka? Hubka, która wraz z krzemieniem i krzesiwem stanowiła komplet niezbędny do rozpalenia ognia, była to po prostu wysuszona i sproszkowana huba - ta, którą znajdujemy na pniach brzóz, buków albo jodeł. Tak przygotowana huba stanowiła znakomity materiał łatwopalny. Samo słowo "huba" jest XV-wiecznym bohemizmem, czyli dawnym zapożyczeniem z języka czeskiego. Etymologicznie czeska huba jest tożsama z polską "gębą": w czeskim huba przeszła przekształcenia strukturalne i znaczeniowe i rozdzieliła się na dwa wyrazy: huba "paszcza" i houba "grzyb"; w polskim "gęba" pozostała "gębą", ale rozwinęła się też w "gąbką" (taką do mycia).


Posłuchaj
01:49 czwórka pierwsze słyszę 21.09.2023 ojczysty huba i hubka.mp3 "Ojczysty - dodaj do ulubionych". Czym są huba i hubka? (Pierwsze słyszę/Czwórka)

 

___

Kampania społeczno-edukacyjna "Ojczysty - dodaj do ulubionych" ma na celu propagowanie dbałości o poprawność polszczyzny oraz kształtowanie świadomości językowej Polaków. Dziennikarze Czwórki angażują się w projekt, prezentując w formie dźwiękowej ciekawostki językowe.

Kolejnych odsłon będzie można posłuchać we wtorki i czwartki w porannej audycji "Pierwsze słyszę", po godz. 7.30. O pochodzeniu wyrażeń z życia codziennego opowie Martyna Matwiejuk

POSŁUCHAJ POPRZEDNICH ODCINKÓW <<<

Język polski należy do najtrudniejszych języków świata. Badanie pochodzenia słów i ich ewolucji to fascynująca podróż przez historię i zwyczaje. Martyna Matwiejuk w audycji "Pierwsze słyszę" o godz. 7.30 do końca roku będzie wyjaśniać, dlaczego niektóre memy powodują, że "śmiejemy się do rozpuku", sprawdzi też językowy rodowód "kundla", skąd się wziął "majsterklepka" i jaką miarą jest "łut szczęścia". 

Organizatorem akcji "Ojczysty - dodaj do ulubionych" jest Narodowe Centrum Kultury. Kampania trwa nieprzerwanie od 20 lutego 2012 roku, dnia poprzedzającego Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego. "Ojczysty - dodaj do ulubionych" to najpopularniejszy kanał prowadzony przez centralne instytucje kultury poświęcony poprawnej polszczyźnie.

***

Na kolejne odsłony cyklu we wtorki i czwartki, w porannej audycji "Pierwsze słyszę"po godz. 7.30 zaprosi Martyna Matwiejuk.

mat. pras./kd/aw/pj

Czytaj także

"Ojczysty - dodaj do ulubionych". Czy słowo "beton" jest międzynarodowe?

Ostatnia aktualizacja: 22.08.2023 08:00
Język polski kryje wiele ciekawostek. Niektóre słowa znane są niewielu, inne znają wszyscy i w dodatku nie tylko w Polsce. Tak jest ze słowem "beton", o którym możemy powiedzieć, że jest międzynarodowe, a w dodatku ma dwa znaczenie. Wyjaśniamy je w cyklu "Ojczysty - dodaj do ulubionych".
rozwiń zwiń
Czytaj także

"Ojczysty - dodaj do ulubionych". Kajakarstwo to nie wioślarstwo

Ostatnia aktualizacja: 24.08.2023 07:40
 O ciekawostkach językowych rozprawiamy w Czwórce w każdy wtorek i czwartek w cyklu "Ojczysty - dodaj do ulubionych". Tym razem sprawdziliśmy, dlaczego kajakarstwo nie jest wioślarstwem. 
rozwiń zwiń