X
Паважаны карыстальнік!
25 траўня 2018 году ўвайшло ў сілу Распараджэнне Еўрапейскага парламента і Еўрапейскага савета (ЕС) 2016/6/79 за 27 красавіка 2016 (RODO). Прапануем азнаёміцца з інфармацыяй пра апрацоўку асабістых дадзеных на сайце Polskieradio.pl
1.Адміністратарам асабістых дадзеных з'яўляецца Polskie Radio S.A з сядзібай у Варшаве, Al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa
2.Па пытанню, звязаным з вашымі дадзенымі, звяртайцеся да Інспэктара аховы асабістых дадзеных па электроннай пошце iod@polskieradio.pl альбо па тэл. (0048) 22 645 34 03.
3.Асабістыя дадзеныя апрацоўваюцца ў маркетынгавых мэтах на падставе дазволу карыстальніка.
4.Асабістыя дадзеныя могуць быць даступныя толькі для выканання паслуг, указаных у палітыцы прыватнасці.
5.Асабістыя дадзеныя не будуць перададзены за межы Еўрапейскай эканамічнай прасторы або міжнародным арганізацыям.
6.Асабістыя дадзеныя будуць захоўвацца на працягу 5 гадоў пасля адключэння профіля ў адпаведнасці з законам.
7.Вы маеце права атрымаць доступ да вашых асабістых дадзеных, выпраўляць іх, выдаляць або абмяжоўваць апрацоўку.
8.Вы маеце права забараніць далейшую апрацоўку; у выпадку, калі вы раней далі згоду на апрацоўку вашых асабістых дадзеных, вы можаце яе адклікаць. Ажыццяўленне права на адмену згоды не ўплывае на апрацоўку, якая адбылася да адклікання згоды.
9.Вы маеце права падаць скаргу ў назіральны орган.
10.Polskie Radio S.A. паведамляе, што падчас апрацоўкі асабістых дадзеных аўтаматычныя рашэнні не прымаюцца, а прафіляванне не ўжываецца.
Больш падрабязная інфармацыя знаходзіцца на старонках dane osobowe, а таксама polityka prywatności.
ЗГОДЗЕН
Беларуская Служба

Родная мова - доказ ідэнтычнасці і культурнай адметнасці нацыі

28.11.2020 10:12
Дзякуючы мове традыцыю і культуру можна паспяхова перадаць чарговым пакаленням.
Аўдыё
  • Родная мова - доказ ідэнтычнасці і культурнай адметнасці нацыі .
  -    .
Новы Салёнец - польская вёска на Букавіне.By Dd1975 - Praca własna, CC BY 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=3806207

Сёння ў перадачу з цыклу «Польская мова без межаў», паразмаўляем пра мову і культуру палякаў на Букавіне. Букавіна - гэта гістарычная назва (з XV ст.) тэрыторыі, якая ўключае сучасную Чарнавіцкую вобласць Украіны (Паўночная Букавіна) і вобласць Сучава ў Румыніі (Паўднёвая Букавіна).

Родная мова з’яўляецца доказам нашай ідэнтычнасці і культурнай адметнасці, а таксама запісам арыгінальнага спосабы мыслення і ўспрымання свету; прыладай камунікацыі, а таксама ведаў, традыцыяў і гісторыі грамадства. Родная мова- гэта фундамент культурнай разнастайнасці і важная частка нематэрыяльнай культурнай спадчыны.

Нашым сённяшім госцем з’яўляецца прафесар Гелена Красоўска (Helena Krasowska) з Інстытута славяназнаўства Польскай акадэміі навук, суаўтарка кнігі: «Спадчына, якая знікае. Польская мова на Букавіне. Румынія - Украіна» ( Świadectwo zanikającego dziedzictwa. Mowa polska na Bukowinie: Rumunia - Ukraina.).

Ужо сам тытул кнігі сведчыць пра тое, што польская мова на Букавіне - знікае. Ці знікненне моваў наогул уплывае на культурнае багацце свету, то бок таксама на жыццё кожнага з нас?

- Зразумела. Дзякуючы мове мы выказваем свае пачуцці. Цяпер на свеце знікаюць мовы меншасцяў. Таму задача дыялектолагаў - дакументаваць гэтыя мовы. У прыватнасці, я займаюся польскімі гутаркамі, якія знікаюць у рэгіёне Букавіня, як па ўкраінскім, так і румынскім бакaх, а таксама ў самой Украіне, Малдове, ці Прыднястроўі.

Ці гэта важна, каб гэтая мова засталася жывой?

-  Гэта вельмі важнае, каб мова меншасці засталася жывой, паколькі гэта дзякуючы мове традыцыя і культура перадаюцца чарговым пакаленням. Толькі на роднай мове мы можам перадаць культуры дадзенай меншасці, на другой мове гэтага не зробім. Падобным чынам пра ролю сваёй мовы кажуць мае суразмоўцы з Букавіны.

Мова, на якой гаворыць меншасць уплывае на дадзены рэгіён, то бок мова, з’яўляецца часткай рэчаіснасці і адлюстроўвае гэтую рэчаіснасць.  

- Мова адлюстроўвае рэчаіснасць, але адлюстроўвае таксама групу, то бок вылучае яе. Гэта ў значнай ступені дзякуючы мове палякі на Букавіне перадаюць чарговым пакаленням каталіцкую веру. Палякі на Букавіне моляцца па-польску. Варта звярнуць увагу таксама на тое, што палякі на Букавіне размаўляюць на польскай гутарцы. Трэба падкрэсліць, што згаданая гутарка выжыла больш за 200 гадоў далёка ад польскай мовы і Польшчы.

Давайце, паяснім, што гэта за рэгіён Букавіна?

- Сёння, гэта гістарычны геаграфічны рэгіён. Ён падзелены паміж дзвюма дзяржавамі. Паўночная частка знаходзіцца на тэрыторыі Украіны, а паўднёвая – на тэрыторыі Румыніі. Таму і польская група была падзеленая. Па абодвух баках мяжы жывуць тыя ж самыя сям’і : Дроздкі, Юрашкі, Зялёнкі. Жыццё польскіх сем’яў на Букавіне па абодвух баках мяжы адбываецца на некалькіх мовах.

З XVIII стагоддзя палякі прыязджалі на Букавіну ў пошуках працы. На якой мове яны размаўлялі?

- У 1792 годзе на Букавіну прыехалі польскія гарнякі з Бохні, Вялічкі, Калуша. Яны павінны былі арганізаваць сольную шахту ў вёсцы Качыка. У гэтай вёсцы палякі жывуць па сённяшні дзень. Яны гаварылі на гутарцы. Іншая група палякаў пасялілася на Букавіне ў 1803 годзе. Гэта былі чадэцкія гарнякі з сілезскіх гораў Бэскіды. Гэта па сённяшні час група палякаў, якая найбольш адрозніваюцца не толькі культурай, але і мовай. Яны захавалі свае традыцыі і звычаі.  Зразумела пасля настолькі доўгага часу ў мове палякаў, ці польскіх гарнякоў мы знойдзем шматлікія запазычанні з румынскай, нямецкай і ўкраінскай моваў, паколькі палякі пражываюць там сярод іншых народаў  і моваў.

Палякі, якія пасяляліся на Букавіне, разумелі неабходнасць працягвання родных традыцыяў.

- Варта ўспомніць, што па колькасці палякі складалі пятае месца на Букавіне, то бок, гэта была даволі буйная меншасць. Букавіня заўсёды была шматнацыянальным і шматкультурным рэгіёнам. Там ніколі не было ніякіх канфліктаў, у тым ліку рэлігійных. Палякі з Букавіны заўсёды падкрэслівалі, што яны дома гавораць па-польску, але ведаюць таксама мовы сваіх суседзяў і паважаюць іх. Таксама ўкраінцы і румыны, якіх цяпер на Букавіне найбольш, падкрэсліваюць, што паважаюць палякаў.

А які перыяд для палякаў на Букавіне быў найбольш складаным?

- Паводле мяне, найбольш складаным быў перыяд пасля Другой сусветнай вайны. Варта згадаць, што да Другой сусветнай вайны колькасць палякаў на Украіне была даволі вялікая. Там дзейнічалі польскія школы. У 1910 годзе польская меншасць налічвала больш за 36 тысяч. Пасля вайны каля 40 тысяч палякаў пакінулі Букавіну ў рамках рэпатрыяцыі. Тым часам дзейнасць усіх польскіх арганізацый на Букавіне была прыпыненая па палітычных матывах. Пасля 1945 году на Букавіне не было ўжо спрыяльных умоваў для працягвання польскай культуры і адукацыі. Пасля Другой сусветнай вайны польскіх школаў на Букавіне не было.

Нягледзячы на гэтыя неспрыяльныя ўмовы польская мова захавалася.

- Па першае дзякуючы сем’ям, якія дома гаварылі па-польску. Па-другое, вялікую ролю адыграў Каталіцкі касцёл, які на Букавіне называюць  таксама польскім. Гэта вакол святыняў аб’ядноўвалася польскае насельніцтва.

Нашым суразмоўцам была  прафесар Гелена Красоўска (Helena Krasowska) з Інстытута славяназнаўства Польскай акадэміі навук.

Цяпер на Букавіне пражывае каля 5 тысяч палякаў - нашчадкаў мігрантаў  часоў Аўстра-Венгерскай манархіі. Іхныя чарговыя пакаленні будавалі польскую абшчыну ў Букавіне са своеасаблівай культурай і мовай. Цяпер гэтая польская спадчына павольна знікае.  

Цыкл радыёперадач «Польская мова без межаў» паўстаў пры фінансавай падтрымцы канцылярыі старшыні Рады міністраў Польшчы ў рамках апекі над палякамі замежжа.

Перадачу падрыхтавала Марыя Вечаркевіч/аз


Больш на гэтую тэму: Польская мова без межаў