X
Паважаны карыстальнік!
25 траўня 2018 году ўвайшло ў сілу Распараджэнне Еўрапейскага парламента і Еўрапейскага савета (ЕС) 2016/6/79 за 27 красавіка 2016 (RODO). Прапануем азнаёміцца з інфармацыяй пра апрацоўку асабістых дадзеных на сайце Polskieradio.pl
1.Адміністратарам асабістых дадзеных з'яўляецца Polskie Radio S.A з сядзібай у Варшаве, Al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa
2.Па пытанню, звязаным з вашымі дадзенымі, звяртайцеся да Інспэктара аховы асабістых дадзеных па электроннай пошце iod@polskieradio.pl альбо па тэл. (0048) 22 645 34 03.
3.Асабістыя дадзеныя апрацоўваюцца ў маркетынгавых мэтах на падставе дазволу карыстальніка.
4.Асабістыя дадзеныя могуць быць даступныя толькі для выканання паслуг, указаных у палітыцы прыватнасці.
5.Асабістыя дадзеныя не будуць перададзены за межы Еўрапейскай эканамічнай прасторы або міжнародным арганізацыям.
6.Асабістыя дадзеныя будуць захоўвацца на працягу 5 гадоў пасля адключэння профіля ў адпаведнасці з законам.
7.Вы маеце права атрымаць доступ да вашых асабістых дадзеных, выпраўляць іх, выдаляць або абмяжоўваць апрацоўку.
8.Вы маеце права забараніць далейшую апрацоўку; у выпадку, калі вы раней далі згоду на апрацоўку вашых асабістых дадзеных, вы можаце яе адклікаць. Ажыццяўленне права на адмену згоды не ўплывае на апрацоўку, якая адбылася да адклікання згоды.
9.Вы маеце права падаць скаргу ў назіральны орган.
10.Polskie Radio S.A. паведамляе, што падчас апрацоўкі асабістых дадзеных аўтаматычныя рашэнні не прымаюцца, а прафіляванне не ўжываецца.
Больш падрабязная інфармацыя знаходзіцца на старонках dane osobowe, а таксама polityka prywatności.
ЗГОДЗЕН
Беларуская Служба

Дзякуючы яму вядомыя дэталі жыцця горада на руінах

11.01.2021 14:34
Раманы і дзённікі Леопальда Тырманда з’яўляюцца сёння адной з лепшых крыніц ведаў пра жыццё ў Варшаве ў пасляваенны перыяд.
Аўдыё
  • Леопальд Тырманд пісаў у вельмі красамоўны спосаб пра штодзённае жыццё Варшавы 50-х
Leopold Tyrmand
Leopold Tyrmandszarmant.pl

Сталіца Польшчы была знішчаная Немцамі ў час вайны, перад усім пасля варшаўскага паўстання 1944 года. 17 студзеня ў Варшаву ўвайшла Чырвоная армія і былыя жыхары сталіцы пачалі вяртацца. На самым пачатку жыццё ў Варшаве нагадвала перыяд прыручэння Дзікага захаду ў ЗША. Яны жылі ў цудам ацалелых дамах ды будавалі новыя. Потым адбудова Варшавы стала галоўнай мэтай камуністычных уладаў і ў 50-х гадах распачалася пабудова Варшавы, вядомая сёння. Менавіта гэтую Варшаву, яе рысы і асаблівасці апісваў у сваіх творах журналіст і літаратар Леопальд Тырманд. У 2020 годзе споўнілася 100 год з дня яго нараджэння, таму мінулы год стаў афіцыйна абвешчаны «Годам Тырманда». У якой Варшаве ён выхаваўся, што зрабіла яго такім літаратарам? Пра гэта для чацвёртага каналу Польскага радыё ў праграме «Фактафоніка» расказаў Марцэль Возняк, аўтар кнігі «Тырманд. Пісьменнік з белымі вачыма»:

-Акадэмікі сказалі б, што гэта быў чалавек «трансгрэсіўны». Чалавек, які праходзіў шмат межаў. Ці то эмігруючы ўнутры сябе, ці пераходзячы геапалітычныя, жанравыя межы. Ён не паходзіў з багатай, элітарнай сям’і. У яго не было прыёмнай з шафкамі, поўнымі кніг з залатымі вокладкамі, але, нягледзячы на гэта, хлопец выхоўваўся ў старым горадзе Варшавы. Жыў на вуліцы Трэмбацкай, сто метраў ад Вялікага тэатра, сто метраў ад помніка Міуцкевічу. Гэта была зусім іншая Варшава. Варшава, якая мела неверагодны шарм, у якой пражывалі людзі з усіх частак падзеленай 100 гадоў раней Рэчы Паспалітай, якія з’ехалі ў Варшаву пасля атрымання незалежнасці. Гэтыя людзі стваралі свет навукі, культуры, атмасферу горада. І Тырманд апынаецца ў цэнтры ўсяго, у цэнтры адраджэння Польшчы. Ён прысутнічае пры нараджэнні СМІ: радыё, гукавое кіно, масавая прэса, джаз, развіццё спорту, якім усе займаліся. Я думаю, што гэты час можна параўнаць да перыяду пачатку інтэрнэту. Гэта быў пераломны перыяд.

Тырманд у сваім жыцці выдаў больш за 20 кніг. Самыя вядомыя з іх - гэта «Дзённік 1954 года» і «Злы», дзякуючы якім можна пазнаёміцца з Варшавай пачатку камуністычнага рэжыму. Некаторыя з ягоных тэкстаў былі выдадзеныя толькі пасля яго смерці. У 2020 у кнігарнях з’явіліся «Зялёныя нататкі» – збор тэкстаў, які былі канфіскаваныя Службай бяспекі ПНР. Пра яго жыццё таксама паўстала шмат кніг, а ягоная асоба лічыцца летапісцам грамадскага і штодзённага жыцця Варшавы 50-х гадоў. У сваіх творах ён паказваў развіццё і эвалюцыю польскай сталіцы. У адзін дзень дамы і вуліцы тут існуюць, а на другі дзень іх замяняюць новыя будынкі і вуліцы. Можна атрымаць уражанне, што горад, як лес, пастаянна ачышчаецца і набірае новыя формы. Так пісменнік апісваў апошнія хвіліны жыцця вуліцы Вялікай. Чытае Агата Краус з Музея варшаўскай Прагі:

-Вуліца называлася Вялікай... Калісьці, калі яна існавала. Зараз стаіць тут парваная вайной, залатаная рамонтамі, буйная камяніца, якую апошнім часам прызначылі для разбурэння. На яе фоне стаяў крэмавы масіў агромнага хмарачоса, а навокал распаўсюджвалася перакапаная ямамі і пакрытая ўзгоркамі з будаўнічых матэрыялаў прастора найвялікшай Плошчы ў Еўропе.

Гаворка ішла, канешне, пра пабудову Палаца культуры і навукі, без якога мясцовыя жыхары, як і турысты не маглі б сабе ўявіць Варшавы. Пабудова гэтага будынку была самай гарачай тэмай у Варшаве першай паловы 50-х гадоў. Агулам гэты перыяд характарызаваўся вялікім энтузіязмам і захапленнем працэсу адбудовы, ці, можа лепш, перабудовы польскай сталіцы. На жаль, з-за гэтага захаплення цярпела здароўе варшавякаў.

-Адзін філосаф падлічыў, што варшавякі ўдыхалі тады чатыры цэглы ў год. Варшавякі дыхалі будовай. І гэта не метафара, а цяжкая, цагляная і пыльная праўда. Трэба было сапраўды вельмі любіць свой горад, каб адбудаваць яго цаной уласнага здароўя. І можа дзякуючы гэтай адданасці Варшава з пабоішча, развалінаў ды руін стала зноў даўняй Варшавай, вечнай Варшавай. Той жа Варшавай, нягледзячы на новыя кшталты вуліц і дамоў. Варшавякі ўдыхнулі ў яе жыццё сваім уласным, цагляным подыхам.

Акрамя жыцця на будове, у Варшаве 50-х праходзіла таксама штодзённае жыццё. Людзі карысталіся паслугамі, хадзілі ў рэстараны ды кавярні. Былі таксама эліты. І пра іх усіх піша Тырманд у сваіх творах. Ён сам, дзякуючы кантактам з замежнымі дыпламатамі, стаў адным з першых папулярызатараў джазу ў Польшчы. Тыя ж кантакты з замежжам сталі канчаткова прычынай ягонага выезду з Польшчы, бо польская камуністычная ўлада лічыла яго ворагам. Тырманд стаў таксама іконай стылю і моды ў горадзе. Ён таксама не баяўся пісаць і крытыкаваць жыццё вакол трыкатажу, які часта прыязджаў у Польшчу з гуманітарнай дапамогай з Захаду. Вось так ён, напрыклад, апісваў змены трэндаў на варшаўскіх вуліцах:

-Так ужо ёсць, што стыхійнасць мужчынскай моды вышэйшая за жаночую. Не ведаю як у іншых месцах, але ў Варшаве гэта дакладна. Мужчынская мода мае ў Варшаве рысы тых сілаў натуры, якія бяздушныя і сляпыя ў сваіх дзеяннях. Здараецца, што мадэль курткі, новы спосаб завязвання гальштука або новы тып абутку здабудзе папулярнасць і тады маладых мужчын Варшавы пачынае прыпамінаць ахоплены пажарам лес. Тымчасам жаночая мода характарызуецца індывідуалізацыяй, не зусім арыгінальнай, але што ж. У той час мужчыны Варшавы, са сваім статкавым інстынктам, засмучаюць. Іх спантаннасць роўная іх бессэнсоўнасці. Калі мода на шэрасць, усе ў Варшаве шэрыя, калі на каляровасць, каляровыя. Звычайны варшавяк носіць заўсёды тое, што моднае, а ніколі не думае пра тое, што прыгожае. Няма ў яго ахвоты вылучацца, апранацца па-свойму.

Сам Тырманд лічыўся іконай стылю на варшаўскіх вуліцах. Як фанат джазу, ён любіў апранаць каляровую вопратку, а таму ўсе ў Варшаве ведалі, хто ён такі. Пасля выгнання Тырманд з’ехаў у Ізраіль ды потым у ЗША, дзе выдаваў свой часопіс, а таксама пісаў артыкулы ў вядомым выданні «New Yorker». Памяць пра гэтага чалавека ў Польшчы расце, а чарговыя аматары літаратуры пачынаюць цікавіцца гэтай незвычайнай асобай, назіральнікам грамадскага жыцця да летапісцам пасляваеннай Варшавы.


Альберт Ежы Вяжбіцкі