Расія імкнецца ператварыць нашу частку Еўропы ў буферную зону, фактычна або амаль безабаронную перад сваімі ўзброенымі сіламі, – заявіў Вітольд Радкевіч (dr Witold Rodkiewicz) з Цэнтра ўсходніх даследаванняў (OSW), каментуючы паведамленні аб разгортванні ў Беларусі балістычнай ракетнай сістэмы «Арэшнік».
Аналіз спадарожнікавых здымкаў, пра які паведамляла агенцтва Reuters на мінулым тыдні, сведчыць аб тым, што Расія разгортвае балістычныя ракетныя сістэмы «Арэшнік» ва ўсходняй Беларусі. Амерыканскія аналітыкі з Інстытута міжнародных даследаванняў Мідлберы ў Каліфорніі і аналітычнай кампаніі CNA, на якіх спасылаецца агенцтва, вызначылі Крычаў ва ўсходняй Беларусі, прыкладна за 300 км на ўсход ад сталіцы Мінска, як верагоднае месца для разгортвання ракетнага комплексу.
Са жніўня гэтага года на размешчаным там ваенным аб'екце вядуцца інтэнсіўныя будаўнічыя работы. Аналітыкі, на якіх спасылаецца агенцтва, лічаць, што новая інфраструктура здольная падтрымліваць тры ракетныя сістэмы сярэдняй далёкасці «Арэшнік». Паводле звестак агенцтва Reuters, высновы навукоўцаў супадаюць з высновамі амерыканскай разведкі.
Паводле слоў доктара Вітольда Радкевіча, галоўнага спецыяліста Цэнтра ўсходніх даследаванняў, разгортванне сістэм «Арэшнік» у Беларусі адпавядае доўгатэрміновай палітыцы Расіі па ўмацаванні ваеннага патэнцыялу і стварэнні сістэм, здольных атакаваць мэты па ўсёй Еўропе.
Ён адзначыў, што Масква пачала гэтыя дзеянні яшчэ пры адміністрацыі Барака Абамы, калі ЗША прызналі, што Расія парушыла Дамову аб ліквідацыі ракет сярэдняй і меншай далёкасці 1987 года, якая забараняе валоданне ракетамі наземнага базіравання з далёкасцю палёту 500-5500 км. Расія праводзіла выпрабаванні такіх ракет у той час і ўвяла іх на ўзбраенне ў другой палове мінулага дзесяцігоддзя. «Цяперашнія дзеянні з'яўляюцца вынікам і працягам гэтага працэсу, забяспечваючы магчымасць пагражаць усёй Еўропе. Новыя сістэмы маюць значна большую далёкасць палёту, чым, напрыклад, «Іскандэр», – падкрэсліў Радкевіч.
Адказваючы на пытанне пра палітычную мэту гэтых дзеянняў, Вітольд Радкевіч выказаў меркаванне, што Масква імкнецца зламаць супраціўленне Украіны і рыхтуецца да наступнага этапу гульні, а менавіта да паўторнага выказвання патрабаванняў, выстаўленых НАТА і ЗША ў снежні 2021 года.
«Проста кажучы, яны імкнуцца ператварыць нашу частку Еўропы ў буферную зону, фактычна безабаронную або амаль безабаронную перад расійскімі ўзброенымі сіламі», – сказаў эксперт, падкрэсліўшы, што патрабаванне вываду сіл НАТА да ліній 1997 года фактычна азначала б зняцце ахоўнага парасона НАТА з рэгіёна.
Ён дадаў, што Расія імкнецца дасягнуць гэтай мэты з мінімальнымі выдаткамі, шляхам запалохвання, і разгортванне ракет з'яўляецца адным з элементаў гэтага ціску.
Дзеянні Масквы таксама накіраваны на забеспячэнне рэжыму Аляксандра Лукашэнкі, які, як адзначыў эксперт OSW, баіцца за ўласную бяспеку. Ён нагадаў, што ў 2020 годзе менавіта пагроза расійскай інтэрвенцыі дазволіла задушыць масавыя пратэсты ў Беларусі, правёўшы аналогію з сітуацыяй у Польшчы ў 1981 годзе, калі пагроза савецкай інтэрвенцыі дазволіла камуністычным уладам абвясціць «Салідарнасць» па-за законам і ўвесці ваеннае становішча.
Як падкрэсліў Радкевіч, Мінск разглядае ўмацаванне пазіцый Расіі ў адносінах да Захаду як крыніцу ўласнай бяспекі, што зʼяўляецца агульнай цікавасцю Пуціна і Лукашэнкі. Ён дадаў, што, хоць Лукашэнка не хоча непасрэдна ўдзельнічаць у дзеяннях Расіі супраць Захаду, ён сам прапанаваў Маскве размясціць у Беларусі такія сістэмы, як «Арэшнік», тактычную ядзерную зброю, разглядаючы іх прысутнасць як гарантыю працягу свайго рэжыму – гэтак жа, як камуністычныя ўлады разглядалі размяшчэнне савецкіх войскаў у Польшчы.
Доктар Анджэй Шабачук (dr Andrzej Szabaciuk) з кафедры палітычнай тэорыі і ўсходніх даследаванняў Люблінскага каталіцкага ўніверсітэту і аналітык Інстытута Цэнтральнай Еўропы, кажа, што, размяшчаючы сістэмы «Арэшнік» у Беларусі, Расія хоча прадэманстраваць краінам Еўрапейскага саюза, што ў яе ёсць інструменты для аказання ціску, калі яны – паводле яе наратыву – заблакуюць мірнае пагадненне, нібыта дасягнутае з ЗША на Алясцы. Ён падкрэсліў, што Масква праводзіць палітыку ў адносінах да Захаду ў савецкім духу «халоднай вайны», выкарыстоўваючы ўвесь спектр сродкаў – ад эканамічнага і ваеннага шантажу да палітычнага ціску – каб пасеяць нявызначанасць і страх, у прыватнасці, выкарыстоўваючы страхі перад эскалацыяй і Трэцяй сусветнай вайной сярод некаторых еўрапейскіх палітыкаў.
У той жа час Шабачук падкрэсліў, што сумняваецца, што разгортванне гэтых сістэм у Беларусі сапраўды зменіць палітычную сітуацыю.
На яго думку, «Арэшнік» не будзе мець ніякага значнага стратэгічнага або ваеннага ўплыву на Беларусь. Ён нагадаў, што ў Калінінградскай вобласці размешчана зброя, здольная паражаць большасць цэляў у Еўропе, у тым ліку ядзерная зброя. «Акрамя таго, далёкасць дзеяння «Арэшніка» настолькі вялікая, што ён можа атакаваць мэты ў большасці еўрапейскіх краін нават з тэрыторыі Расіі», – адзначыў аналітык.
«Арэшнік» – гэта расійская ракетная сістэма сярэдняй далёкасці. Паводле заходніх экспертаў, яна зʼяўляецца мадыфікаванай версіяй міжкантынентальнай балістычнай ракеты РС-26 «Рубеж». Хуткасць ракеты больш за 12 000 км/г, далёкасць палёту ад 2500 да 5500 км. Ракета ляціць у космасе, дзе ад яе аддзяляецца баявая частка. Яна можа быць абсталявана шасцю баявымі часткамі.
Сістэма была выкарыстана ў баі ўпершыню і пакуль адзіны раз у лістападзе 2024 года. Балістычная ракета была запушчана з палігона Капусцін Яр пад Астраханню ў Расіі. Праляцеўшы прыблізна 800 км, яна ўдарыла па ўкраінскім ракетна-касмічным заводзе «Поўдзеньмаш» у Дняпры.
Паводле Пентагона і заходніх аналітычных цэнтраў (Chatham House, Інстытут вывучэння вайны), выкарыстанне Масквой такой дарагой сістэмы было палітычным ходам, накіраваным на запалохванне саюзнікаў Украіны, якія аказвалі ваенную падтрымку.
PAP/вх