Найбольшай інтрыгай другой за паўгода перастаноўкі ўрада Украіны стала адстаўка не прэм'ер-міністра, а міністра абароны. У нядзелю, калі прэзідэнт Зеленскі падзякаваў былой прэм'ер-міністарцы Юліі Свірыдэнка за яе працу, здавалася, што наступная перастаноўка пройдзе адносна гладка. Былая прэм'ер павінна была заняць пасаду пасла ў ЗША, а на яе месца планавалі прызначыць Сяргея Карэцкага, цяперашні кіраўнік дзяржаўнай энергетычнай кампаніі «Нафтагаз» — таленавіты менеджар без палітычнага бэкграўнду. Палова партфеляў павінна была застацца ў іх цяперашніх уладальнікаў, а другая палова трапіць да новых персон, таксама з-за падзелу некаторых міністэрстваў на меншыя. Гэта павінна было адбыцца без сур'ёзных структурных або кадравых спрэчак.
Аднак усё не прайшло гладка
Нягледзячы на тое, што ўрад атрымаў амаль неабходную канстытуцыяй колькасць галасоў на галасаванні 16 ліпеня, адстаўка папулярнага міністра абароны Міхаіла Фёдарава стала крыніцай праблем. Уладзімір Зяленскі, у адрозненне ад большай часткі грамадзянскай супольнасці, часткі партыі прэзідэнта і шматлікіх вайскоўцаў, не бачыў яго ў наступным кабінеце міністраў ваеннага часу. Паведамляецца, што прычынай стаў востры асабісты канфлікт паміж міністрам і генералам Аляксандрам Сырскім, галоўнакамандуючым Узброенымі сіламі Украіны – гэтыя двое мужчын некалькі месяцаў канфліктавалі, паколькі яны прадстаўляюць розныя пакаленні, філасофію і разуменне вайны, і канфлікт паміж імі перарос у такую сітуацыю, што яны не маглі размаўляць без згоды прэзідэнта. Прэзідэнт, паводле яго слоў, павінен быў спыніць канфлікт. Але замест таго, каб звольніць непапулярнага генерала, якога крытыкавалі за адсутнасць пашаны да жыцця салдат, нягледзячы на праблемы з мабілізацыяй, ён зняў паважанага і папулярнага міністра абароны. Фёдараў стаў вядомым не толькі рэформамі ў сектары ваенных закупак, аптымізацыяй працы міністэрства і ўменнем максімальна выкарыстоўваць беспілотнікі, але, перш за ўсё, за апошнія сем гадоў, з моманту прыходу ва ўрад у 2019 годзе ў якасці міністра лічбавай трансфармацыі, ён займаўся ўдалай лічбавізацыяй дзяржаўных паслуг, у тым ліку стварэннем і пашырэннем прыкладання Дія (украінскі аналаг польскага прыкладання «электронны грамадзянін», але з больш шырокім спектрам паслуг).
У выніку, Зяленскі выклікаў хаос
Замест новага пачатку, так неабходнага ў час вайны без выбараў, у СМІ пракацілася хваля крытыкі, а на вуліцах прайшлі акцыі пратэсту. Як і ў мінулым ліпені, калі ўкраінская моладзь пратэставала супраць скарачэння незалежнасці інстытутаў, створаных для барацьбы з карупцыяй, цяпер дамінуюць лозунгі ў абарону Фёдарава і з крытыкай Сырскага, як правіла напісаныя маркерам на кардоне. У чарговы раз жыхары выказваюць пратэст супраць рашэнняў, якія падрываюць рэформы і абараняюць карумпаваных высокапастаўленых палітыкаў. Здаецца, што сапраўднымі прычынамі адстаўкі Фёдарава былі вялікія грошы і вялікая палітыка. Яго шасцімесячнае знаходжанне на пасадзе ў Міністэрстве абароны прывяло да значных змен у сістэмах тэндэраў, кваліфікацыі абсталявання і ўзбраення, а таксама ацэнцы баявых умоў.
Бізнес-логіка Фёдарава супярэчыла метадам дзеянняў вайскоўцаў, а яго намаганні эканоміць грошы і ліквідаваць карупцыю выклікалі незадаволенасць бізнес-структур, якія нараслі вакол арміі, атрымліваючы прыбытак ад продажу няякаснай прадукцыі або па неадэкватна высокіх цэнах. Нягледзячы на адсутнасць доказаў на дадзеным этапе, не сакрэт, што бюджэт на абаронныя закупкі, які штогод ацэньваецца ў дзясяткі мільярдаў долараў, з'яўляецца прыбытковай галіной, і другая частка так званай справы Мідаса, звязанай з кампаніяй Fire Point, паказала, наколькі блізка звязаны некаторыя суб'екты ў гэтым сектары з вышэйшым эшалонам улады. Фёдараў мог парушыць карупцыйныя схемы, што магло раздражняць некаторых асоб з атачэння прэзідэнта. Нягледзячы на тое, што структура ўлады ва Украіне застанецца нязменнай, і ключавыя пытанні будуць вырашаць Адміністрацыя прэзідэнта або сам прэзідэнт, некаторыя асобы новых членаў урада раскрываюць іх мэты і палітычныя схільнасці. Чаму наступіла перастаноўка, у чым прычына, акрамя абмежаванай магчымасці выбару? Мэта прызначэння Карэцкага — грунтоўна падрыхтаваць Украіну да, магчыма, самай цяжкай зімы вайны. Ён займаўся энергетычным бізнесам, мае немалы вопыт кіравання дзяржаўнымі энергетычнымі гігантамі, таму для яго галоўнае — перажыць зіму з мінімальнымі стратамі.
Замена Тараса Качкі Усеваладаам Чанцовым на пасадзе віцэ-прэм'ер-міністра па еўраатлантычнай інтэграцыі дэманструе прыярытэт інстытуцыйнага набліжэння Украіны да Еўрапейскага Саюза. Чанцоў з'яўляецца кадравым дыпламатам, экспертам па еўрапейскай інтэграцыі, таму ў дадзеным выпадку перастаноўка не прынясе пагаршэння якасці. Прызначэнне Віталя Кіма, губернатара Мікалаеўскай вобласці, міністрам па справах ветэранаў мае вялікае значэнне. Нягледзячы на тое, што сам ён не з'яўляецца ветэранам, усё ж такі карыстаецца значнай папулярнасцю ва Украіне і разам з іншымі, напрыклад, вядомым мэрам Харкава Ігарам Церахавым, уваходзіць у Асацыяцыю франтавых гарадоў. Гэта новая структура, якая супрацоўнічае з урадам і павінна стаць процівагай і канкурэнцыяй мэрам Кіева і Дняпра, якія канфліктуюць з прэзідэнтам. У канцы канцоў, з-за спрэчкі вакол Фёдарава, прынамсі да чарговай сесіі парламента, ва Украіне няма ні міністра абароны, ні міністра замежных спраў.
Патрэбны чарговы піяр-ход?
Прызначэнне папулярнага Фёдарава міністрам абароны ў студзені гэтага года было задумана як піяр-ход, каб супакоіць настроі пасля карупцыйнага скандалу, звязанага з Цімурам Міндзічам. Уладзімір Зяленскі звольніў усемагутнага кіраўніка свайго офіса Андрэя Ермака, якога замяніў папулярны генерал Кірыл Буданаў. Аперацыя была эфектыўнай — рэйтынг прэзідэнта вырас, а ў сістэме бяспекі ўзброеных сіл паявіліся рашэнні, якія ўмацавалі ўнутраную моц Украіны ў вайне з Расіяй. Цяпер жа каманда Зяленскага пакуль што не прыдумала чарговых піяр-хадоў. Прэзідэнт выходзіць з канфлікту з аслабленым іміджам, а Украіна набліжаецца да складанага перыяду восені і зімы.
Тадэвуш Іваньскі
Фельетон прадстаўляе асабістыя погляды аўтара, якія могуць не супадаць з поглядамі рэдакцыі