Галасы пра нібыта непазбежны распад Украіны і страту яе заходніх тэрыторый на карысць суседзяў зноў сталі часткай расійскай ваеннай прапаганды. Падчас святкавання Дня ВМС у Санкт-Пецярбургу Уладзімір Пуцін пераконваў расійскіх маракоў, што Украіна, як «штучная канстрыкцыя», рана ці позна страціць землі, якія раней належалі Польшчы, Венгрыі і Румыніі.
Ці з'яўляюцца заявы расійскага дыктатара проста адчайнай спробай падняць баявы дух расійскіх салдатаў перад абліччам страт у Чорным моры ці, магчыма, цынічнай спробай убіць клін у адносіны Кіева з яго заходнімі партнёрамі?
Падчас сустрэчы з прадстаўнікамі ваенна-марскіх сіл у Санкт-Пецярбургу прэзідэнт Расіі Уладзімір Пуцін, якога цытуе расійскае інфармацыйнае агенцтва ТАСС, заявіў, што Украіна канчаткова ўсё адно страціць свае заходнія тэрыторыі.
— Я перакананы, што рана ці позна Украіна страціць свае заходнія тэрыторыі, землі, якія калісьці належалі Польшчы, Венгрыі і Румыніі. Гэта можа адбыцца не заўтра ці паслязаўтра. Можа, спатрэбіцца год, два, дзесяць ці пятнаццаць гадоў, але гісторыя ў рэшце рэшт расставіць усё на свае месцы, — заявіў прэзідэнт Расійскай Федэрацыі.
Ці заява Пуціна
Галасы пра нібыта непазбежны распад Украіны і страту яе заходніх тэрыторый на карысць суседзяў зноў сталі часткай расійскай ваеннай прапаганды. Падчас святкавання Дня ВМС у Санкт-Пецярбургу Уладзімір Пуцін пераконваў расійскіх маракоў, што Украіна, як «штучнае канстрыкцыя», рана ці позна страціць землі, якія раней належалі Польшчы, Венгрыі і Румыніі.
Ці з'яўляюцца заявы расійскага дыктатара проста адчайнай спробай падняць баявы дух расійскіх салдатаў перад абліччам страт у Чорным моры, ці, магчыма, цынічнай спробай убіць клін у адносіны Кіева з яго заходнімі партнёрамі?
Падчас сустрэчы з прадстаўнікамі ваенна-марскіх сілаў у Санкт-Пецярбургу прэзідэнт Расіі Уладзімір Пуцін, якога цытуе расійскае інфармацыйнае агенцтва ТАСС, заявіў, што Украіна канчаткова і так страціць свае заходнія тэрыторыі.
— Я перакананы, што рана ці позна Украіна страціць свае заходнія тэрыторыі, землі, якія калісьці належалі Польшчы, Венгрыі і Румыніі. Гэта можа адбыцца не заўтра ці паслязаўтра. Можа, спатрэбіцца год, два, дзесяць ці пятнаццаць гадоў, але гісторыя ў рэшце рэшт расставіць усё на свае месцы, — заявіў прэзідэнт Расійскай Федэрацыі.
Ці заява Пуціна — гэта нешта новае, ці паўтор старых наратываў з гэтым пытаннем мы звярнуліся да палітолага і былога пасла Польшчы ў Маскве доктара Уладзімежа Марціняка (Włodzimierz Marciniak).
— Па сутнасці, Пуцін паўтарае свае старыя аргументы пра тое, што Украіна не існуе як гістарычная ці культурная канструкцыя, што гэта штучны твор. Пасля цытаванага сказа ён кажа — і ў гэтым, на мой погляд, сутнасць справы — што толькі Расія зʼяўляецца гарантам тэрытарыяльнай цэласнасці Украіны. Гэта тэзіс Пуціна: Украіна як штучнае ўтварэнне, пазбаўленае сваіх гістарычных, культурных і нацыянальных каранёў, распадзецца і ў цяперашнім выглядзе існуе толькі як пратэктарат Расіі. Гэта меркаванне, якое ён часта паўтарае і якое па сутнасці апраўдвае ўзброеную агрэсію. У гэтым сэнсе гэта не новае.
Максімум дзве акалічнасці здаюцца мне новымі. Па-першае, месца — дзе ён гэта сказаў і каму? Гэта не проста сустрэча з ваенна-марскім складам, гэта было святкаванне Дня ВМС. У папярэднія гады гэтае свята адзначалася з вялікай пышнасцю, у тым ліку з ваенна-марскім парадам у Санкт-Пецярбургу. Аднак у апошнія два гады ўрачыстасці былі сціплымі і закрытымі. Сёлета яны прайшлі ў будынку штаб-кватэры ВМС. Гэта, вядома, важная абставіна. Прэзідэнт павінен быў падбадзёрыць маракоў, падняць іх баявы дух і выступіць з агрэсіўнай прамовай, якая апраўдвае вайну з Украінай.
Паводле яго, справа ў тым, што, паколькі ўкраінцы не зʼяўляюцца нацыяй, а Украіна не зʼяўляецца дзяржавай, гэта азначае, што яны зʼяўляюцца бунтарскім насельніцтвам, якое трэба прывесці да парадку. Настрой маракоў трэба падняць асабліва, бо расійскі флот панёс пэўныя страты ў Чорным моры і фактычна больш не дзейнічае з тэрыторыі Крыма. Сітуацыя для самога флоту не ідэальная. Украіна атакуе, і нядаўна атакавала, розныя караблі ў Азоўскім і Чорным морах. Гэта адна акалічнасць, а другая, як мне здаецца, заключаецца ў тым, што Пуцін спрабуе альбо выклікаць, альбо падсілкаваць пачуццё геапалітычнай нявызначанасці сярод украінцаў, гэта значыць пачуццё нявызначанасці адносна права на іхнія заходнія землі. Мой тэзіс, здаецца, пацвярджае хуткая рэакцыя Міністэрства замежных спраў Польшчы, якое ў рашучай заяве сцвярджае, што гаворка пра гэта абсалютна не ідзе. Польшча ніколі не ўздымала, не ўздымае і ніколі не будзе ўздымаць тэрытарыяльных прэтэнзій. Усё ж пытанне прагучала, што пацвярджаецца гарачым адмаўленнем з боку польскага МЗС, — лічыць былы польскі амбасадар.
Заява Пуціна, хутчэй за ўсё, накіраваная на тое, каб убіць клін паміж Украінай і яе партнёрамі, а магчыма, таксама стварыць нявызначанасць адносна іхніх намераў, бо ў заявах палітыкаў важна не толькі тое, што яны кажуць, лічыць былы польскі дыпламат.
— Гаворка ідзе не толькі пра Польшчу, але і пра Венгрыю, і Румынію. У заявах палітыкаў важна не тое, што яны кажуць наўпрост, а тое, чаго яны не кажуць, што яны замоўчваюць. Па-першае, калі б тэзіс Пуціна пра тое, што Украіна непазбежна страціць свае заходнія тэрыторыі, быў праўдзівым, то можна было б спытаць, ці датычыцца гэта таксама Беларусі? А што на гэта кажа Лукашэнка? Калі мы прымем тэзіс Пуціна пра тое, што Сталін падарыў Украіне тэрыторыі, якія калісьці належалі Польшчы, Венгрыі і Румыніі, то выходзіць, што ён таксама падарыў адпаведныя тэрыторыі Беларусі.
Хачу нагадаць, што пасля абвяшчэння Украінай незалежнасці ў 1991 годзе румынскі парламент прыняў рэзалюцыю, у якой гаварылася, што дагавор аб ненападзе павінен быць перагледжаны і што землі, якія раней належалі Румыніі, а цяпер належаць Украіне, павінны быць вернуты Румыніі. Гэта тычылася Бесарабіі і Букавіны. Таму, калі ёсць краіна, дзе нейкая крыўда ўспаміналася, прынамсі ў 1990-х гадах, то гэта, перш за ўсё, Румынія. Адносіны паміж Венгрыяй і Украінай адносна статусу венгерскай меншасці ва Украіне добра вядомыя; яны не скончыліся — рознагалоссі працягваюцца.
Сітуацыя з Польшчай найбольш зразумелая як у палітычным, так і ў прававым плане. Польшча ніколі не рабіла такіх тэрытарыяльных прэтэнзій, таму мне здаецца, што гэта не накіравана канкрэтна супраць Польшчы, а калі і накіравана, то менавіта таму, што Польшча ніколі да гэтага часу не выстаўляла ніякіх гістарычных, не кажучы ўжо пра палітычныя ці юрыдычныя прэтэнзіі. Магчыма Пуцін хоча разагрэць справу. Але звярніце ўвагу, што Пуцін не кажа, што Польшча прэтэндуе на гэтыя землі. Ён кажа, што гэтыя землі будуць страчаныя, што Украіна іх страціць. Ён, верагодна, выкарыстоўвае гэты тэрмін літаральна, у аспекце нейкіх гістарычных працэсаў.
Міністэрства замежных спраў Польшчы рашуча адмаўляе гэта, заяўляючы, што Польшча гэтага не патрабуе — гэта абсалютная праўда. Аднак Міністэрства замежных спраў не можа адмаўляць ходу гістарычных працэсаў, калі яны сапраўды разгортваюцца так, як лічыць Пуцін. Але тут мы рухаемся ў межах яго палітычных і гістарычных фантазій, якія адыгрываюць значную практычную ролю, як я ўжо казаў. Гэта фундаментальнае базавае ідэалагічнае абгрунтаванне вайны.
Пуцін паўтарае гэта ў складанай для Расіі сітуацыі. Ужо некалькі месяцаў Расія зʼяўляецца абʼектам інтэнсіўных, рэгулярных, штодзённых нападаў з боку Украіны. Гэта новая сітуацыя. Год таму сітуацыя была іншай. Найважнейшае — гэта тое, чаго Пуцін не кажа, бо калі ён кажа, што Сталін падарыў гэтую зямлю Украіне, ён відавочна хлусіць, бо гэтыя землі былі далучаны да Савецкага Саюза ў 1939 годзе паводле пагаднення паміж Савецкім Саюзам і Трэцім Рэйхам. Ён гэтага не кажа, бо гэта разбурае ўвесь яго гістарычны наратыў. Я б таксама дадаў, што фрагмент заявы Пуціна, які мы абмяркоўваем, тычыцца Украіны, а раней ёсць яшчэ адзін, дзе згадваецца Данбас. Пуцін сцвярджае, што Ленін падарыў Украіне Данбас, гэта значыць Сталін даў заходнія землі, Усходнюю Малапольшчу, а Ленін — Данбас. Гэта стварае вобраз Украіны як краіны, якая складаецца з зямель, падораных іншымі. Для Пуціна характэрна пастаянна падкрэсліваць уласную перавагу Расіі, пратэктарат над Украінай, — канстатуе і былы пасол Польшчы ў Маскве доктар Уладзімеж Марціняк (Włodzimierz Marciniak).
Наратыў Уладзіміра Пуціна пра нібыта тэрытарыяльныя «падарункі» ад Сталіна ці Леніна застаецца ў першую чаргу ідэалагічным палівам для працяглай агрэсіі ва ўмовах усё больш складанай сітуацыі на фронце і рэгулярных украінскіх нападаў на расійскую тэрыторыю. Ці такі наратыў будзе эфектыўным? Хутчэй за ўсё, не сярод украінцаў.
Польская рэдакцыя/аз