Найбліжэйшы хаўруснік ЗША шукае альтэрнатыву. Чаму прамова прэм'ерa Канады ў Давосе была прызнана гістарычнай?

Гэта не проста словы. На думку каментатараў, апошнія дзеянні Канады сведчаць аб тым, што яна ўжо пачынае адаптавацца да «постамерыканскага» свету.

Прэм'ер Канады Марк Карні ў Давосе

PAP/EPA/GIAN EHRENZELLER

У аўторак на Давоскім эканамічным форуме прэмʼер Канады выступіў з надзвычай важнай прамовай. Марк Карні прадставіў бачанне Захаду без ЗША, якое СМІ назвалі «дактрынай Карні».

Прэмʼер Канады заявіў, што стары сусветны парадак разбураецца, і найбольш магутныя краіны цяпер адкрыта выкарыстоўваюць сваю ўладу для дамінавання і эксплуатацыі меншых краін. Такім чынам, Карні заявіў, што амерыканскі імперскі праект, заснаваны на адноснай гармоніі ядра і перыферыі, страчвае сваю актуальнасць. І гэта не проста словы, бо нядаўнія дзеянні Канады сведчаць аб тым, што яна ўжо пачынае адаптавацца да «постамерыканскага» свету, паведамляе onet.pl.

Прамова Марка Карні стала адной з найважнейшых падзей Давоскага эканамічнага форуму, дзе кіраўнікі дзяржаў, палітыкі, эксперты і бізнесмены збіраюцца, каб абмеркаваць ключавыя падзеі і тэндэнцыі ва ўсім свеце. У месцы, якое дагэтуль успрымаецца як «святыня ліберальных ідэй», дзе на пярэднім плане стаіць свабодны гандаль, Карні прама заявіў, што свет, у якім невялікія краіны карысталіся амерыканскай гегемоніяй, больш не існуе.

«Нельга жыць у хлусні пра ўзаемныя выгады ад інтэграцыі, калі інтэграцыя становіцца крыніцай падпарадкавання», – заявіў прэмʼер-міністр Канады, ускосна маючы на ўвазе тарыфы, аднабаковыя санкцыі і іншыя агрэсіўныя дзеянні Дональда Трампа.

Карні перадаў, што калі ЗША хочуць дамінаваць над «сярэднімі дзяржавамі», такімі як Канада, не даючы ім нічога ўзамен, то яны прымушаны дыверсіфікаваць свае партнёрскія адносіны і не могуць больш спадзявацца выключна на ЗША. Гэта не азначае разрыву супрацоўніцтва з Вашынгтонам, але гэта змена, якая мае патэнцыйна стратэгічнае значэнне і дэманструе зніжэнне прывабнасці амерыканскай імперыі.

Прарыў у адносінах Канады з Кітаем

Словы Карні ў Давосе толькі пацвярджаюць палітыку, якую ўжо праводзіць яго ўрад перад абліччам усё больш агрэсіўных дзеянняў адміністрацыі Дональда Трампа. Натуральна, Канада будзе заставацца ваенна залежнай ад ЗША, але ўжо некаторы час яна робіць крокі, каб паступова спыніць сваю эканамічную залежнасць ад Вашынгтона, якая дае яму большы ўплыў у двухбаковых перамовах.

Напрыклад, у студзені адбыўся прарыў у адносінах Канады з найбуйнейшым канкурэнтам ЗША – Кітаем. Атава і Пекін падпісалі пагадненне, якое адмяняе некаторыя тарыфы, у тым ліку на электрамабілі. Падчас сустрэчы з Сі Цзіньпінам Карні заявіў, што Канада і Кітай «будуюць новае стратэгічнае партнёрства». Да нядаўняга часу такія словы – улічваючы напружаныя адносіны паміж Пекінам і Атавай у апошнія гады – цяжка было сабе ўявіць.

Больш за тое, падчас нядаўняга візіту ў Пекін міністр замежных спраў Канады Аніта Ананд заявіла, што Канадa «павінна дыверсіфікаваць сваіх гандлёвых партнёраў і павялічыць гандаль за межамі ЗША як мінімум на 50% на працягу наступных 10 гадоў». У гандлі з Кітаем мэта Атавы – павялічыць экспарт у Кітай на 50% да 2030 года.
Гэта нялёгкая задача, асабліва ўлічваючы, што прыблізна 75% канадскага экспарту ў цяперашні час ідзе ў ЗША, і гэтыя суадносіны застаюцца адносна стабільнымі на працягу многіх гадоў. Для параўнання, Канада адпраўляе ў Кітай толькі каля 4% свайго экспарту.

Амерыканская імперыя слабее

Трамп аказвае такі моцны ціск на сваіх хаўруснікаў, бо амерыканская імперыя слабее. Аднак, калі адміністрацыя Трампа будзе працягваць аказваць такі моцны і неабдуманы ціск на перыферыю сваёй імперыі (што, дарэчы, зʼяўляецца адной з адметных рыс аслаблення імперый), сітуацыя паступова зменіцца.

У такой сітуацыі перыферыйныя краіны (гэта значыць краіны Заходняга паўшарʼя, а таксама еўрапейскія і азіяцкія партнёры ЗША) будуць усё часцей шукаць альтэрнатыўныя базы падтрымкі, новыя рынкі і гарантаў бяспекі. Так было, напрыклад, у канцы Рымскай імперыі, калі, сутыкнуўшыся са слабасцю імперскага цэнтра, які ўсё часцей дрэнна ставіўся да сваіх перыферый або грэбаваў імі, улады аддаленых правінцый ішлі на кампрамісы з «варварскімі» ўладарамі. Падобная сітуацыя назіраецца і сёння.

У нядаўняй калонцы ў Washington Post адзін з самых уплывовых і папулярных амерыканскіх палітычных аналітыкаў Фарыд Закарыя напісаў, што свет спрабуе пазбавіцца ад залежнасці ад гандлю не з Кітаем, а са Злучанымі Штатамі Амерыкі. Пра гэта сведчыць рост абʼёму гандлю Пекіна з астатнім светам, а таксама яго велізарны гандлёвы прафіцыт, які ў мінулым годзе дасягнуў ашаламляльных 1,2 трыльёна долараў. Паварот, ініцыяваны Канадай, толькі пацвярджае гэтую тэндэнцыю.

Ці пойдзе Еўропа па слядах Канады?

Адкрытым пытаннем застаецца тое, ці пойдзе Еўропа па слядах Канады. Напрыклад, французскі аналітык Арно Бертран сцвярджае, што замест таго, каб займаць пакорлівую пазіцыю ў адносінах да Злучаных Штатаў, еўрапейцам варта звярнуцца да больш настойлівай палітыкі, якую праводзіць Шарль дэ Голь у адносінах да Вашынгтона.

Пагадненне з краінамі Меркасур і наступныя гандлёвыя перамовы з азіяцкімі краінамі могуць сведчаць аб тым, што еўрапейцы сапраўды шукаюць такога шляху. З іншага боку, аднак, маларашучая рэакцыя на амерыканскі напад на Венесуэлу і пагрозы Трампа адносна Грэнландыі, і, перш за ўсё, поўная адсутнасць якога-небудзь плана эфектыўных перамоваў аб спыненні вайны ва Украіне, азначае, што еўрапейцы яшчэ не знаходзяцца на тым этапе, на якім знаходзіцца Канада.

аз