Прэзідэнт Украіны Уладзімір Зяленскі правёў перамовы з прэзідэнтам ЗША Дональдам Трампам у Белым доме. Сустрэча адбылася ў закрытым фармаце — без прэсы і публічных заяў паводле яе вынікаў. Пазней украінскі лідар паведаміў, што бакі абмеркавалі пастаўкі ўзбраенняў, ліцэнзаванне вытворчасці ракет для сістэм Patriot, а таксама магчымасць аднаўлення дыпламатычнага працэсу з Расіяй.
Акрамя таго, Зяленскі правёў перамовы з прадстаўнікамі амерыканскіх заканадаўцаў і кампаніі Lockheed Martin, падчас якіх абмяркоўваліся перспектывы супрацоўніцтва ў сферы абароннай прамысловасці. На фоне гэтых кантактаў захоўваецца нявызначанасць адносна новых санкцый супраць Расіі, а сітуацыя на Блізкім Усходзе застаецца адным з фактараў, якія ўплываюць на рашэнні Вашынгтона.
Пра тое, якіх вынікаў удалося дасягнуць Кіеву, чаму сустрэча прайшла без публічнай часткі і як яе вынікі могуць паўплываць на далейшыя адносіны паміж Украінай і ЗША, мы пагаварылі з аналітыкам варшаўскага Цэнтра ўсходніх даследаванняў (OSW) Кацперам Сяніцкім.
— Сустрэча Дональда Трампа з Уладзімірам Зяленскім, як і яго перамовы з Біньямінам Нетаньягу, прайшла без традыцыйнага выхаду да прэсы. Чаму Белы дом адмовіўся ад публічнага фармату?
— Гэты прыём двух лідараў краін, якія вядуць вайну, — Зяленскага і Нетаньяху — быў даволі нетыповым для Трампа. Адмова ад сумеснай прэс-канферэнцыі сведчыць пра тое, што амерыканскі прэзідэнт не хацеў прыцягваць павышаную ўвагу да зместу перамоў.
Верагодна, калі б абодва лідары не прыехалі ў Вашынгтон на пахаванне сенатара Ліндсі Грэма, такой сустрэчы магло б увогуле не адбыцца. Менавіта цырымонія развітання стала галоўнай нагодай для перамоў. Грэм паслядоўна падтрымліваў як Украіну, так і Ізраіль.
Ствараецца ўражанне, што Трамп пакуль не вызначыўся з далейшай стратэгіяй адносін як з Украінай, так і з Ізраілем. Не да канца зразумела і тое, якім будзе яго падыход да вайны паміж Ізраілем і Іранам, а таксама да Расіі.
У гэтых умовах публічная прэс-канферэнцыя непазбежна выклікала б пытанні адносна палітыкі Вашынгтона ў дачыненні да Уладзіміра Пуціна, мірных перамоў і далейшай падтрымкі Кіева. Менавіта таму перамовы вырашылі правесці ў закрытым фармаце. Гэта і ёсць галоўная прычына, чаму гэтыя сустрэчы былі непублічнымі.
— Перад смерцю Ліндсі Грэм актыўна прасоўваў законапраект аб узмацненні санкцый супраць расійскага нафтавага сектара. Наколькі рэалістычным цяпер выглядае прыняцце такіх мер з улікам сітуацыі на Блізкім Усходзе і нестабільнасці сусветнага нафтавага рынку?
— Так, ні Зяленскі, ні Трамп не рабілі нейкіх канкрэтных заяў, якія сведчылі б пра тое, што гэтыя пытанні падрабязна абмяркоўваліся. Складаецца ўражанне, што і сам Трамп пакуль не імкнецца паглыбляцца ў гэтую тэму.
Сенат працягвае працу над адпаведным законапраектам, і ён, хутчэй за ўсё, атрымае падтрымку. Аднак пасля гэтага дакумент павінна будзе разгледзець Палата прадстаўнікоў, што, найбольш імаверна, адбудзецца ўжо восенню.
Да таго часу многае можа змяніцца, перш за ўсё праз сітуацыю на Блізкім Усходзе. Менавіта таму важна зразумець, наколькі Трамп гатовы падтрымаць законапраект, які пасля смерці Ліндсі Грэма фактычна стаў асацыявацца з яго імем.
Паводле наяўнай інфармацыі, ініцыятыва стала больш жорсткай у дачыненні да Расіі, аднак нават пасля яе прыняцця ў прэзідэнта захаваюцца механізмы, якія дазваляюць адкладаць увядзенне асобных абмежаванняў.
Акрамя таго, застаецца адкрытым пытанне, ці гатовы Трамп ісці на меры, якія могуць закрануць гандлёвыя адносіны ЗША з найбуйнейшымі імпарцёрамі расійскай нафты — перадусім Кітаем і Індыяй. Вашынгтон ужо сутыкаўся з сур'ёзнымі гандлёвымі супярэчнасцямі, таму рашэнне аб новых санкцыях будзе мець значна шырэйшыя наступствы.
Дадатковым фактарам застаецца сітуацыя на энергетычным рынку. Раней Міністэрства фінансаў ЗША ўжо давала часовыя выключэнні з санкцыйнага рэжыму ў дачыненні да расійскай нафты, асцерагаючыся росту сусветных цэн на паліва.
Таму чакаць рэзкага ўзмацнення санкцый цяпер даволі складана. Да таго ж няма ўпэўненасці, што падобныя меры сапраўды прымусяць Маскву змяніць сваю пазіцыю або што найбуйнейшыя азіяцкія пакупнікі далучацца да гэтых абмежаванняў. Таму тут па-ранейшаму застаецца вельмі шмат невядомых.
— Ці можна лічыць сустрэчу Зяленскага і Трампа крокам наперад у пытанні перадачы Украіне тэхналогій вытворчасці ракет для ЗРК Patriot?
— Мне здаецца, што падчас гэтай сустрэчы Зяленскага з Трампам прынцыпова новых дамоўленасцяў дасягнута не было. Палітычную згоду на перадачу Украіне ліцэнзіі на вытворчасць супрацьракет Patriot Трамп даў яшчэ раней. Цяпер галоўнае пытанне — практычная рэалізацыя гэтага рашэння.
Куды больш важнымі былі перамовы Зяленскага з прадстаўнікамі кампаніі Lockheed Martin, дзе абмяркоўваліся магчымыя параметры сумеснай вытворчасці. Бакі дамовіліся працягнуць працу на ўзроўні спецыялістаў.
Аднак запуск такой вытворчасці — складаны і працяглы працэс. Раней ЗША давалі падобную ліцэнзію толькі Японіі, таму сама згода Вашынгтона ўжо стала беспрэцэдэнтнай. Цяпер усё будзе залежаць ад тэхнічных і палітычных рашэнняў.
На дадзены момант мы ўсё ж не можам чакаць, што ўкраінцы ў найбліжэйшы час атрымаюць больш супрацьракет менавіта дзякуючы гэтай ліцэнзіі.
— Наколькі рэалістычным сёння выглядае аднаўленне мірных перамоў паміж Украінай і Расіяй пры пасярэдніцтве ЗША? Верагодна, менавіта гэтаму, між іншым, была прысвечана сустрэча лідараў у Вашынгтоне.
— З боку Расіі пакуль, вядома, не відаць гатоўнасці да перамоў на кампрамісных умовах. Масква па-ранейшаму патрабуе ад Украіны прыняць яе ўмовы, што не пакідае прасторы для паўнавартаснага дыялогу.
Разам з тым Кіеў выкарыстаў візіт Зяленскага ў Вашынгтон, каб актывізаваць перамоўны трэк. Украінская дэлегацыя правяла сустрэчы з амерыканскімі чыноўнікамі, якія адказваюць за гэты кірунак, а таксама абмяркоўвалася магчымасць візіту ў Кіеў спецыяльных прадстаўнікоў прэзідэнта ЗША.
У Вашынгтоне, мяркуючы з усяго, разумеюць, што ранейшыя падыходы больш не працуюць: Украіна ўмацавала свае пазіцыі і не пагодзіцца нават пад амерыканскім ціскам прыняць расійскія патрабаванні.
Таму перспектывы сур'ёзнага прарыву ў перамовах пакуль застаюцца даволі аддаленымі, хоць праца па падрыхтоўцы новых кантактаў працягваецца.
— Калі ўзгадаць сустрэчу Уладзіміра Зяленскага і Дональда Трампа ў Авальнай зале Белага дома ў лютым 2025 года, якая шырока абмяркоўвалася, калі ўкраінскаму прэзідэнту ў грубай форме далі зразумець, што ў Кіева «няма карт» для перамоў, то цяпер сітуацыя выглядае інакш. Украіна рэгулярна наносіць паспяховыя ўдары па расійскай інфраструктуры. Ці можна сказаць, што сёння ў Вашынгтоне інакш ацэньваюць перамоўныя пазіцыі Кіева?
— Калі мы паглядзім на цяперашнюю пазіцыю Расіі, яна па-ранейшаму застаецца максімальна жорсткай. У той жа час Украіна за апошнія месяцы ўмацавала свае пазіцыі дзякуючы больш спрыяльнай дынаміцы на фронце, а таксама ўдарам па складах і нафтавай інфраструктуры.
Усё больш прыкмет сведчыць пра тое, што ўкраінская армія здолела перахапіць ініцыятыву і дэманструе здольнасць не толькі стрымліваць расійскія сілы, але і дасягаць тактычных поспехаў.
Цяпер многае залежыць ад таго, якія высновы з гэтай сітуацыі зробяць Злучаныя Штаты і якую стратэгію абярэ адміністрацыя Дональда Трампа. Пакуль значная частка ўвагі Вашынгтона засяроджаная на падзеях на Блізкім Усходзе, аднак, калі напружанасць там знізіцца, амерыканская адміністрацыя зможа надаваць больш увагі расійска-ўкраінскай вайне. У такім выпадку нельга выключаць і з'яўлення новых падыходаў да палітыкі ў дачыненні да Масквы.
Ёсць і ўскосныя сігналы, якія могуць сведчыць пра змяненне настрояў у Белым доме. Дональд Трамп традыцыйна аддае перавагу асацыяваць сябе з тымі, каго лічыць мацнейшым бокам. На сённяшні дзень пазіцыі Уладзіміра Зяленскага выглядаюць значна больш упэўненымі, чым яшчэ некалькі месяцаў таму. Аднак рабіць выснову пра новы падыход Вашынгтона пакуль заўчасна.
Украіна, безумоўна, зацікаўленая ў актывізацыі перамоўнага працэсу да надыходу зімы, паколькі сезонны фактар традыцыйна ўскладняе яе становішча. Аднак цяпер мне не здаецца, што трохбаковая сустрэча можа адбыцца ў найбліжэйшы час. Украінцы, вядома, хацелі б, каб гэтая актывізацыя адбылася яшчэ да зімы, а лепш — яшчэ да надыходу восені, паколькі менавіта гэты перыяд для Украіны выглядае больш спрыяльным.
Слухайце аўдыё!
эж