У сацсетках магутная хваля хлусні і маніпуляцыі пра падзеі ў Кракаве практычна засланіла факты

Можна ўявіць, што чакае Польшчу ў наступным годзе перад парламенцкімі выбарамі.

На месцы нападу ў Кракаве пастаўлены бетонныя загароджы. Людзі прыносяць свечкі і кветкі.

PAP/Łukasz Gągulski

Хваля дэзынфармацыі, якая пракацілася праз польскі і сусветны інтэрнэт пасля падзей у Кракаве 7 лістапада, імаверна, пераўзыходзіць усё, з чым Польшчы калі-небудзь даводзілася сутыкацца ў гэтай сферы. І гэта можа быць толькі прадчуваннем таго, што чакае краіну ў наступным годзе перад парламенцкімі выбарамі.

Пачнём з фактаў. Раней не судзімы 24-гадовы паляк Міхал Аксіньскі (Michał Oksiński) з горада Астровец-Свентакшыскі, выкарыстоўваючы легальна набытую паўаўтаматычную вінтоўку AR-15, спачатку застрэліў у сябе дома ўласных бацькоў і сястру, а затым забіў яшчэ шасцярых чалавек на кракаўскай Рынкавай плошчы і параніў пятнаццаць. Колькасць ахвяр, імаверна, была б значна большай, калі б паліцэйскія не правялі маланкавую аперацыю, падчас якой змаглі абясшкодзіць тэрарыста, рызыкуючы ўласным жыццём. Яны таксама атрымалі цяжкія раненні.

Светапогляд і матывы Міхала Аксіньскага следчыя пакуль не высветлілі адназначна. Расследаванне ўскладняе тое, што тэрарыст памёр у шпіталі ад ран, атрыманых падчас затрымання паліцыяй. Аднак міністры юстыцыі і ўнутраных спраў ужо публічна заявілі, што сабраныя матэрыялы могуць сведчыць пра захапленне праваэкстрэмісцкімі ідэямі. Следчыя правяраюць гэтую версію.

Тым часам пасля 7 лістапада сацыяльныя сеткі, асабліва платформа X Ілана Маска, запоўніліся дзясяткам абсурдных тэорый пра прычыны і ход трагічных падзей у Кракаве. Іх масава распаўсюджвалі арганізаваныя сеткі акаўнтаў.

У папулярных допісах — як на замежных, так і на польскамоўных платформах — сцвярджалася, што нападнік быў украінцам, амерыканскім наймітам, які ваяваў за Украіну, левым экстрэмістам, геем, ненавідзеў хрысціянства або карыстаўся зброяй з украінскага чорнага рынку. Гэтыя абвінавачанні з'яўляліся ў розных варыянтах.

Таксама распаўсюджваліся меркаванні, што тэракт у Кракаве арганізаваў прэм'ер-міністр Дональд Туск, каб увесці надзвычайнае становішча і перадаць Еўрасаюзу кантроль над Польшчай. Іншыя сцвярджалі, што ў Кракаве не было паліцыі, бо прэм'ер-міністр адправіў усіх паліцэйскіх у Варшаву для незаконнага захопу Канстытуцыйнага суда.

Гэта толькі вяршыня айсберга. У сацыяльных сетках дагэтуль распаўсюджваюцца шматлікія падобныя выдумкі, часта падмацаваныя выявамі і відэа, змененымі з дапамогай штучнага інтэлекту.

Усе гэтыя тэорыі аб'ядноўвае адно: адказнасць за трагедыю 7 лістапада спрабуюць ускласці альбо на цяперашнія польскія ўлады, альбо на Кіеў, Брусель ці міфічных «левакоў». У выніку рэальныя факты губляюцца ў патоку маніпуляцый, а пошук аб'ектыўнай праўды ўскладняецца.

Паводле шэрагу аналізаў, у другі тыдзень лістапада гэтыя антыеўрапейскія і антыўкраінскія фэйкі рэгулярна набіралі дзясяткі тысяч лайкаў і мільёны праглядаў. Іх распаўсюджвалі не толькі прарасійскія, праварадыкальныя і так званыя кансерватыўныя боты і тролі, але і польскія ды замежныя блогеры, палітыкі, «незалежныя медыя», а таксама сам Ілан Маск.

У выніку ў сацыяльных сетках дэзінфармацыя пра падзеі ў Кракаве фактычна засланіла факты. Паводле апошніх звестак Польскага агенцтва друку, з 7 да 12 лістапада Міністэрства лічбавізацыі і Цэнтр аналізу дэзінфармацыі NASK адправілі на мадэрацыю амаль дзве тысячы акаўнтаў, якія распаўсюджвалі фэйкавыя навіны пра трагедыю, а таксама амаль пяць тысяч апублікаваных імі матэрыялаў. Ужо ў нядзелю іх ахоп ацэньваўся амаль у 200 мільёнаў праглядаў. І гэта толькі выяўленыя допісы на найбуйнейшых сацыяльных платформах — невялікая частка ўсёй хвалі дэзінфармацыі глабальнага маштабу.

Віцэ-прэм'ер Кшыштаф Гаўкоўскі (Krzysztof Gawkowski) заявіў у эфіры Polsat News, што сярод буйных лічбавых платформаў толькі X не супрацоўнічала з польскім урадам у барацьбе з фэйкавымі наратывамі. Гэта асабліва істотна, бо платформай Маска штомесяц карыстаюцца больш за 500 мільёнаў актыўных карыстальнікаў. Яна застаецца адной з найбольш уплывовых камунікацыйных пляцовак у свеце, асабліва калі гаворка ідзе пра грамадска-палітычныя дыскусіі.

Дэзынфармацыйная кампанія вакол трагедыі ў Кракаве дае ўяўленне пра тое, з чым Польшчы давядзецца сутыкнуцца напярэдадні парламенцкіх выбараў у наступным годзе. Яны будуць мець ключавое значэнне для будучыні краіны, а маштаб маніпуляцый можа быць яшчэ большым.

Застаецца спадзявацца, што ў гэты вызначальны для будучыні Польшчы момант краіна не будзе зноў змагацца з дэзінфармацыяй без мяча, шчыта і даспехаў.

Марцін Матушэўскі