Візіт адбыўся з 29 лістапада па 3 снежня на тэрыторыі Польшчы. Беларусь адмовілася прыняць дэлегацыю.
«Улічваючы працяг трагічнага становішча мігрантаў і бежанцаў на беларуска-польскай мяжы, Упраўленне па правах чалавека ААН паўтарае свой заклік да абедзвюх краін тэрмінова вырашыць гэтую жахлівую сітуацыю ў адпаведнасці з міжнародным заканадаўствам у галіне правоў чалавека і бежанцаў», – заклікаецца ў справаздачы.
Элізабэт Тросэл падзякавала ўраду Польшчы за супрацоўніцтва і пастаянны дыялог, нягледзячы на тое, што дэлегацыя не атрымала свабоднага доступу да памежнай зоны.
Падчас візіту прадстаўнікі ААН сустрэліся, між іншым з урадавымі чыноўнікамі і прадстаўнікамі грамадзянскай супольнасці і правялі 24 інтэрв'ю з 31 чалавекам – дзевяццю жанчынамі, адной дзяўчынай, дзевяццю мужчынамі і пяццю семʼямі – якія прыехалі ў Польшчу праз Беларусь у перыяд са жніўня па лістапад 2021 года. Апытаныя апісвалі жахлівыя ўмовы па абодва бакі мяжы, адсутнасць або абмежаваны доступ да ежы, чыстай вады і жылля, часта пры марозных тэмпературах.
Большасць казала, што падчас знаходжання ў Беларусі іх збівалі або ім пагражалі сілавікі, і сцвярджалі, што беларускія сілавікі прымушалі іх перасякаць мяжу, інструктавалі, калі і дзе пераходзіць, і не давалі людзям пакінуць памежную зону, каб вярнуцца ў Мінск. Некалькі апытаных казалі, што беларускія сілавікі запатрабавалі вялізныя сумы за ежу і ваду.
Прэсавы сакратар Высокага камісара ААН па правах чалавека Элізабэт Тросэл заклікае Беларусь поўнасцю расследаваць гэтыя трывожныя абвінавачванні, уключаючы прымус і жорсткае абыходжанне, і неадкладна пакласці канец такой практыцы.
«Наша каманда таксама чула шматлікія паведамленні аб непазбежным і аўтаматычным вяртанні з Польшчы ў Беларусь людзей, у тым ліку дзяцей і людзей, якія звярнуліся па міжнародную абарону. Практыка, якая паўтараецца ў абедзвюх краінах, адштурхоўвання людзей да або праз мяжу азначала, што многія мігранты і бежанцы, з якімі гутарыла каманда, неаднаразова перасякалі мяжу ў абодвух напрамках.
У адпаведнасці з законам, які дзейнічае ў Польшчы, асобы, якія ўязджаюць праз неафіцыйныя памежныя пераходы, могуць быць неадкладна вернуты назад. Мы заклікаем Польшчу перагледзець гэтае заканадаўства і замест гэтага правесці індывідуальныя ацэнкі для выяўлення патрэбаў індывідуальнай абароны ў адпаведнасці з забаронамі міжнароднага заканадаўства аб калектыўных высылках.
Польшча таксама сістэматычна затрымлівае тых мігрантаў і бежанцаў, якія не вярнуліся ў Беларусь. Многія апытаныя паведамілі, што падчас знаходжання ў арышце яны не атрымлівалі належнай фізічнай і псіхічнай дапамогі і мелі абмежаваныя кантакты са знешнім светам, уключаючы незалежных адвакатаў, назіральнікаў за правамі чалавека і арганізацыі грамадзянскай супольнасці.
Нагадваем Польшчы, што затрыманне павінна быць выключнай апошняй мерай і павінна выкарыстоўвацца толькі на працягу абмежаванага перыяду, калі наогул. Затрымліваць дзяцей-імігрантаў ніколі не зʼяўляецца для іх добрым. Польскія ўлады павінны выкарыстоўваць альтэрнатыўныя меры затрыманню, не звязаныя з пазбаўленнем волі.
Згодна з польскім законам аб ахове мяжы, доступ у памежную зону застаецца абмежаваным. Адсутнасць доступу да праваабарончых і гуманітарных арганізацый, юрыстаў і СМІ выклікае глыбокую трывогу. Абмежаваны доступ таксама стварыў значны інфармацыйны прабел, што выклікала заклапочанасць празрыстасцю інфармацыі.
Каманда таксама пачула пра складаныя ўмовы, у якіх працуюць людзі, якія падтрымліваюць бежанцаў і іншых мігрантаў, а таксама журналісты, якія апісваюць сітуацыю, у тым ліку пра пераслед і запалохванне.
У атмасферы, дзе дамінуе акцэнт на бяспецы і выкарыстоўваецца антыімігранцкая нарацыя, з абодвух бакоў прымаюцца практыкі і палітычныя рашэнні, якія парушаюць правы чалавека і мігрантаў. Таму мы яшчэ раз заклікаем Беларусь і Польшчу зрабіць так, каб правы чалавека бежанцаў і мігрантаў былі ў цэнтры іх дзейнасці.
Мы заклікаем улады абедзвюх краін дазволіць праваабаронцам і гуманітарным арганізацыям, журналістам, юрыстам, а таксама прадстаўнікам грамадзянскай супольнасці доступ у памежныя раёны, а таксама спыніць практыку, якая ставіць пад пагрозу бежанцаў і іншых мігрантаў. Яны павінны ўзмацніць свае механізмы падсправаздачнасці, у тым ліку шляхам правядзення хуткіх, незалежных і дбайных расследаванняў, каб гарантаваць, што іх сілы бяспекі цалкам выконваюць свае абавязацельствы ў галіне правоў чалавека.
Мы таксама нагадваем ЕС і дзяржавам-членам ЕС пра іх абавязак паважаць правы чалавека на знешніх межах ЕС і забяспечваць павагу і абарону правоў чалавека і мігрантаў у адпаведнасці з міжнародным правам», – напісана ў прэс-рэлізе Высокага камісара ААН па правах чалавека па выніках візіту дэлегацыі на польска-беларускай мяжы.
яс