26 верасня ў Нью-Ёрку на палях Генасамблеі ААН упершыню з пачатку поўнамаштабнага ўварвання Расіі ва Украіну сустрэліся кіраўнікі МЗС Германіі і Расіі. Размова Ёхана Вадэфуля з Сяргеем Лаўровым працягвалася крыху больш за дваццаць хвілін.
Нямецкі міністр заклікаў Маскву да дээскалацыі і пацвердзіў падтрымку Кіева, але, паводле яго, не ўбачыў гатоўнасці абмяркоўваць завяршэнне вайны. Навошта Берліну спатрэбілася сустрэча, якая выклікала крытыку ў самой Германіі? Ці азначае яна змену стаўлення Еўропы да кантактаў з Масквой? І як у Бруселі ўспрымаюць перамовы Польшчы і ЗША з Беларуссю? Пра гэта мы пагаварылі з Томашам Бялецкім, карэспандэнтам Польскай рэдакцыі DW і Gazeta Wyborcza у Брусэлі.
— Пасля сустрэчы з Лаўровым Вадэфуль падрабязна тлумачыў, навошта яна была патрэбная, мне навата падалося, што федэральны міністр апраўдаўваўся. Чаму Берлін усё ж ініцыяваў гэтыя перамовы?
— Думаю, ёсць дзве прычыны. Першая — неспакой часткі еўрапейскіх палітыкаў: Злучаныя Штаты размаўляюць з Масквой. Вядомыя кантакты прадстаўнікоў Трампа з людзьмі Пуціна і з самім Пуціным. Трамп таксама запрасіў расійскага прэзідэнта на снежаньскі саміт G20 у Маямі. Калі амерыканцы вядуць дыялог на высокім узроўні, ці патрэбны Еўропе ўласны канал сувязі з Расіяй?
Французы лічаць, што патрэбны. Вадэфуль, відаць, таксама прыйшоў да такой высновы. Польшча, краіны Балтыі і Паўночнай Еўропы ставяцца да гэтай ідэі крытычна. Але вайна ва Украіне закранае еўрапейскі парадак бяспекі. Ці павінны толькі амерыканцы абмяркоўваць яе з расіянамі? Праціўнікі кантактаў не кажуць, што з Масквой нельга размаўляць ніколі. На іх думку, цяпер занадта рана: Расія не гатовая да кампрамісу, а сустрэчы даюць ёй выгадны дыпламатычны сігнал.
Другая магчымая прычына звязаная з унутранай палітыкай Германіі. Гэта здагадка нямецкіх аглядальнікаў, а не даказаны матыў міністра. Пасля вераснёўскіх выбараў у трох усходніх землях урад адчувае ціск з боку «Альтэрнатывы для Германіі» (АдГ). Сярод яе выбаршчыкаў, а таксама часткі прыхільнікаў левых сілаў знаходзіць водгук папрок, нібыта Берлін заняў занадта жорсткую пазіцыю і адмовіўся шукаць дыпламатычнае рашэнне. АдГ заклікае размаўляць з Масквой; падобныя заклікі гучаць і злева. Ранейшы канцлер Олаф Шольц яшчэ ў 2024 годзе гаварыў з Пуціным па тэлефоне, але цяпер такія кантакты сталі рэдкасцю.
Магчыма, Вадэфуль хацеў адказаць крытыкам: я паспрабаваў. Ён паўтарыў пазіцыю Захаду адносна Украіны, а Лаўроў, мяркуючы па выніках сустрэчы, не прапанаваў саступак. Спроба паказала, што пакуль гэты шлях вядзе ў тупік. Гэта не азначае, што міністр імкнецца да кампрамісу за кошт Украіны.
— Расія ўзмацняе ўдары па Украіне, а ва ўсходнееўрапейскіх краінах, а нават у Германіі ўсе часцей паведамляюць пра дыверсіі і сабатаж. Сустрэча Вадэфуля і Пуціна ў Нью-Ёрку, запрашэнне Пуціна на G20 азначаюць, што Маскве ўдалося пераадолець дыпламатычную ізаляцыю?
— У пэўным сэнсе так. Пры прэзідэнцтве Трампа цяжка казаць пра поўную дыпламатычную ізаляцыю Расіі з боку Захаду. ЗША падтрымліваюць кантакты з Пуціным, Джарэд Кушнер і Стыў Уіткаф ездзяць у Маскву. Адбылася і сустрэча прэзідэнтаў. Калі дыялог ідзе на такім узроўні, ранейшага дыпламатычнага байкоту ўжо няма.
Сустрэча Вадэфуля з Лаўровым у пэўнай ступені парушыла ізаляцыю і з боку Германіі: кіраўнікі МЗС дзвюх краін не сустракаліся са студзеня 2022 года. Гэта быў рызыкоўны крок, але я б не бачыў у ім змякчэння нямецкай пазіцыі. Берлін захоўвае даволі цвёрды курс, а Вадэфуль пацвердзіў падтрымку Украіны.
Ёсць і шырэйшы кантэкст. Калі Пуцін прыедзе на саміт G20, еўрапейскім лідарам давядзецца вырашаць, як паводзіць сябе на адным мерапрыемстве з ім. Дыктатара запрасіў бок, які прымае саміт, таму ў еўрапейцаў мала магчымасцяў на гэта паўплываць.
Дыпламатычная ізаляцыя Расіі сапраўды слабее, і для Захаду гэта своеасаблівая пастка. Але сустрэча двух міністраў не азначае павароту ў палітыцы Германіі ці Заходняй Еўропы. Вадэфуль не стаў дамагацца ў ЕС і НАТА кампрамісу з Масквой, які на цяперашнім этапе мог бы адбыцца толькі за кошт Украіны. Мы гэтага не назіраем. Значэнне сустрэчы не варта перабольшваць.
— Прэм'ер Польшчы Туск гаворыць пра жыццё ў перадваенны час, рыхтуюць планы эвакуацыі насельніцтва і рэагуюць на пагрозы каля межаў і г. д. Як цяпер пагрозу з боку Расіі ўспрымаюць у Германіі?
— Я працую карэспандэнтам у Бруселі і не прэтэндую на ролю спецыяліста па нямецкай грамадскай думцы. Але бачны дзве тэндэнцыі. Гібрыдныя атакі, дыверсіі і паведамленні пра інцыдэнты ў аэрапорце Лейпцыга ўзмацняюць адчуванне пагрозы сярод палітыкаў асноўных партый і, верагодна, часткі іх выбаршчыкаў.
Адначасова апытанні паказваюць моцныя пазіцыі АдГ. У маштабе Германіі яна выходзіць на першае месца; у заходніх землях яе перавага меншая, а дзе-нідзе яе няма. Партыя сцвярджае, што пагрозу з боку Расіі перабольшваюць або што з Масквой можна дамовіцца, змяніўшы дыпламатычны курс.
Не ўпэўнены, што стаўленне да Расіі — галоўная прычына папулярнасці АдГ. Але гэта важная частка яе палітычнага паслання. Значная група выбаршчыкаў не ставіць расійскую пагрозу на першае месца. Ёсць і прыхільнікі крайне левых, хоць у маштабе краіны іх менш, чым у асобных землях, дзе прайшлі вераснёўскія выбары. Многія немцы не падзяляюць погляд канцлера Мерца і палітыкаў асноўных партый, якія папярэджваюць пра рост пагрозы.
— Яшчэ адна тэма — Беларусь. На палях Генасамблеі ААН сустрэліся міністр замежных спраў Радаслаў Сікорскі і кіраўнік беларускага МЗС Максім Рыжанкоў. Падобных сустрэч таксама не было ўжо шмат гадоў. ЗША таксама падтрымліваюць кантакты з Мінскам. Для Польшчы важныя лёс Анджэя Пачобута і ціск на мяжы; паведамляецца, што на польскім участку ён зменшыўся, а на латвійскім узмацніўся. Як гэта ўспрымаюць у Бруселі? Ці магчымы перагляд палітыкі ЕС?
— Пакуль рана пра гэта гаварыць. Польшча і краіны Балтыі, перадусім Літва, былі галоўнымі прыхільнікамі жорсткай санкцыйнай палітыкі Еўрасаюза адносна Беларусі. Таму сустрэча Сікорскага з беларускім калегам прыцягнула ўвагу дыпламатаў заходнееўрапейскіх краін. Яны хочуць зразумець, што адбываецца паміж Варшавай і Мінскам.
Цяпер ёсць цікавасць, але няма яснасці. Ці азначае сустрэча пачатак шырэйшага працэсу? Ці Польшча проста ідзе за ЗША, якія робяць дыпламатычныя крокі ў дачыненні да Мінска, нягледзячы на ідэалагічныя рознагалоссі з адміністрацыяй Трампа? Адказу пакуль няма. Іншыя дзяржавы ЕС будуць уважліва сачыць за тым, што польскі бок скажа пасля сустрэчы. Сам факт кантактаў яшчэ не азначае, што Варшава збіраецца змяніць пазіцыю адносна санкцый. Цікавасць да перамоў таксама не азначае гатоўнасці партнёраў падтрымаць змякчэнне курсу.
Думаю, у найбліжэйшыя дні і тыдні польскай дыпламатыі давядзецца растлумачыць партнёрам, ці плануе яна пераглядаць свой падыход да Мінска. Літва, наколькі можна меркаваць цяпер, не бачыць прычын для змякчэння санкцыйнай палітыкі ЕС. Таму казаць пра падрыхтоўку павароту ў Бруселі ў палітыцы адносна Беларусі заўчасна.
Слухайце аўдыё!
эж