Яго мэта — сутыкнуць наведвальнікаў з жорсткай рэальнасцю, схаванай за сценамі буйных прамысловых прадпрыемстваў.
Яланта Бялэк з фонду «Viva» расказвае, што сабой уяўляе гэты музей і чаму ён з'яўляецца ў гарадской прасторы розных польскіх гарадоў. Мы сустрэліся падчас Ночы музеяў у Варшаве.
— Гэта не першы раз, калі мы карыстаемся магчымасцю, калі людзі, якія прагнуць культуры, прагнуць уражанняў, ходзяць па горадзе ў пошуках розных эмоцый і досведу. І мы вырашылі даць ім досвед, які можа быць складаным, але, безумоўна, прымусіць задумацца. Найвялікшым плюсам Музея сучасных катаванняў з'яўляецца тое, што мы не расказваем, што ўнутры. Наведвальнікі выстройваюцца ў чаргу, уваходзяць і глядзяць, а нашы куратары, высокакваліфікаваныя актывісты, расказваюць ім пра інструменты, якія выкарыстоўваюцца ў сучаснай буйной жывёлагадоўлі. Гэта прылады супраць размнажэння, розныя прылады для выдалення рагоў, рэчы, якія выкарыстоўваюцца для адразання хвастоў, рагоў, для калецтва жывёл, каб прымусіць іх падпарадкоўвацца. І якія выкарыстоўваюцца без анестэзіі. Мы называем іх прыладамі катаванняў, бо яны існуюць. Гэта не проста прылады, якія выкарыстоўваюцца ў якасці выключэння, гэта прылады, якія звычайна выкарыстоўваюцца ў сучаснай прамысловай сельскай гаспадарцы. Вось чаму мы гаворым пра гэта. А на выхадзе мы прапануем веганскія рэцэпты, заклікаем хаця б паспрабаваць веганскую дыету, каб вы не мелі дачынення да гэтай жорсткасці.
З гэтага вынікае, што ў вас ёсць вельмі канкрэтная і выразная адукацыйная місія. Вы хочаце данесці і прадэманстраваць грамадству, што тое, што ў прынцыпе зʼяўляецца законным паводле закона, насамрэч амаральна. Ці варта гэта разумець менавіта так?
— Безумоўна, гэта наша місія. Гэта місія, уласцівая статуту фонду «VIVA». Мы хочам прасоўваць раслінную дыету, мы хочам прасоўваць адыход ад харчовага ланцуга, заснаванага на забойстве і ўжыванні жывёл, і менавіта ў гэтым наша мэта. Гэта наша ініцыятыва, накіраваная на тое, каб паўплываць на паўсядзённага карыстальніка, звычайнага чалавека, і на яго выбар у краме. Гэта вельмі і вельмі важна працаваць такім чынам.
Радыё мае ўнікальную асаблівасць, калі нашы слухачы абапіраюцца выключна на гук і ўяўленне. Ці не маглі б вы расказаць нам канкрэтныя экспанаты, гэтыя прылады для катаванняў, каб слухачы маглі лепш іх уявіць?
— Гэта вельмі і вельмі простыя, нават прымітыўныя інструменты, і ў гэтым іх неверагодная жорсткасць. Гэта не нейкія складаныя электронныя прылады, якія, напрыклад, без болю і мінімальна інвазійна выдаляюць рогі ў цяляці. Не, гэта проста грубыя абцугі, якімі адразаюць рогі, прычыняючы неверагодны боль. Шчыпцы, якімі адразаюць хвасты парасятам, вельмі падобныя, як і шчыпцы, якімі каструюць парасят-самцоў, бо самцоў трэба кастраваць, каб мяса захавала свой смак. Але звычайна гэта робіцца без анестэзіі. Магчыма, самым «прасунутым» інструментам, які ў нас ёсць, зʼяўляецца прылада для газавання норак. То бок інсцэнізацыя таго, як забіваюць норак для вытворчасці футра. На шчасце, праз восем гадоў Польшча будзе краінай, свабоднай ад такога віду вытворчасці. Тым не менш, у крамах усё яшчэ ёсць калекцыі з футравымі аксесуарамі, таму ўсё яшчэ трэба павышаць дасведчанасць насельніцтва, каб яно магло галасаваць сваімі грашыма, кажучы прама, праз байкот спажыўцоў.
Музей сучасных катаванняў з'яўляецца ў гарадскіх прасторах польскіх гарадоў. Цікава, як на яго рэагуюць звычайныя людзі, якія прыходзяць паглядзець выставу. Ці наведвальнікі дзеляцца з вамі сваімі думкамі і разважаннямі?
— Так. Шмат шоку і недаверу. Гэта сапраўды выстава, якая б’е як абух па галаве. Некаторыя праходзяць і кажуць, што больш ніколі не дакрануцца да мяса, бо гэта быў такі шок. Некаторыя кажуць, што яны любяць есці мяса, што гэта трэба для здароўя, але яны бяруць улёткі. Я таксама падказваю, што неабавязкова адразу быць радыкальнымі. Можа, спачатку варта абмежаваць, магчыма, правесці безмясныя чацвяргі. Гэта як пасеяць насенне, і мы ведаем з вопыту, галоўным чынам з уласнага, што калі пачнеш, спыніцца не так проста. Калі пачаць разважаць над этычнасцю, то думкі вельмі глыбокія, і мы разумеем, што жывем у свеце, поўным жорсткага абыходжання з жывёламі. Мы нават не ўсведамляем, наколькі.
Ці ёсць у вас асабістая ідэя або разважанні наконт таго, чаму так адбываецца? Як магчыма, што ў нашым свеце, дзе такая высокая свядомасць і дзе прапагандуюцца маральнасць і этычныя погляды, такія жорсткія рэчы ўсё яшчэ так распаўсюджаныя?
— Я шукаю адказ на гэтае пытанне прынамсі дзесяць гадоў. Пасля Другой сусветнай вайны быў дэфіцыт, голад, знясіленне, звязанае з вайной, патрэбныя былі метады хуткай вытворчасці высокакаларыйнай ежы. Такім чынам, былі распрацаваны розныя метады масавай жывёлагадоўлі, і любая эмпатыя або павага да будучай ежы ўсё больш знікалі. Важна было мець шмат, танна і хутка. Гэта прывяло да такога стану. Але чаму людзі, нягледзячы на ўзрастаючую свядомасць, усё яшчэ ядуць мяса? Марта Зараска, напрыклад, спрабавала адказаць на гэтае пытанне ў сваёй кнізе «Мясаголікі», якую я прачытала з вялікай увагай, з розных пунктаў гледжання. Гэтая тэма там абмяркоўваецца, і нават яна, нягледзячы на пошукі адказу ў многіх месцах, як у навуцы, так і ў культуры, не дала 100% канчатковага адказу. Я думаю, што гэта проста наша сіла наўмыснага ігнаравання. Гэта проста тое, што мы не хочам заўважаць, таму што прысутнасць мяса і малочных прадуктаў настолькі распаўсюджаная і лёгкадаступная ў кожнай краме, у кожным рэстаране, настолькі паўсюдная, што лёгка проста адсунуць гэта ў бок. І, прынамсі, гэта мая думка, што мясная прамысловасць абапіраецца на сілу наўмыснага ігнаравання з боку людзей. Я таксама калісьці была не на тым баку, але, так бы мовіць, я ад гэтага пазбавілася і заклікаю ўсіх прыняць веганскі бок.
Дзякуй за размову.